Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 215619

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z dnia 17 maja 2006 r.
I ACa 1354/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Mariola Głowacka.

Sędziowie SA: Marek Górecki (spr.), Bogdan Wysocki.

Protokolant: Sekretarz Sądowy Alicja Cybulska.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, Wydział I Cywilny po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2006 r. w Poznaniu na rozprawie sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Wojewody Wielkopolskiego przeciwko Jerzemu C. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2005 r.:

oddala apelację i zasądza od pozwanego na rzecz powoda 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 czerwca 2005 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od pozwanego Jerzego C. na rzecz Skarbu Państwa - Wojewody Wielkopolskiego kwotę 94.721,84 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 marca 2004 roku oraz koszty zastępstwa procesowego.

Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania.

Pozwem z dnia 9 czerwca 1999 r. pozwany Jerzy C. wniósł o zasądzenie od powoda Skarbu Państwa - Wojewody Wielkopolskiego kwoty 58.136,96 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Podnosił, iż zawarł z pozwanym umowę zlecenia, na mocy której miał wykonywać czynności likwidatora przedsiębiorstwa państwowego i nie otrzymał części należnego mu wynagrodzenia.

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2000 r., w sprawie, Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił powództwo.

Pozwany wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego. W dniu 6 lutego 2002 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż zasądził na rzecz pozwanego Jerzego C. od powoda Skarbu Państwa - Wojewody Wielkopolskiego kwotę 58.136,96 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 29 września 1999 r., umorzył postępowanie w zakresie żądań odsetkowych powoda za czas przed 29.09.1999 r. a nieziszczonymi kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa.

W dniu 8 lutego 2002 r. pełnomocnik Skarbu Państwa - Wojewody Wielkopolskiego wniósł o doręczenie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. akt I ACa 967/00 wraz z uzasadnieniem. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony powodowi w dniu 22 marca 2002 r.

W dniu 27 marca pozwany Jerzy C. wystosował pismo do powoda, w którym zwrócił się do niego o dobrowolne uregulowanie zasądzonych na rzecz pozwanego kwot, tj. 58.136,96 zł należności głównej i 36.328,41 zł jako odsetki liczone do dnia 30.03.2002 r. w terminie 14 dni od otrzymania pisma. W dniu 8 kwietnia 2002 r. pozwany skontaktował się telefonicznie z główną księgową Urzędu Wojewódzkiego, i ustalił w tej rozmowie, że zasądzona na jego rzecz kwota zostanie przekazana na rachunek bankowy należący do jego żony. Pozwany nie zasięgnął wówczas ani w sądzie ani u powoda informacji na temat prawomocności wyroku. W dniu 9 kwietnia 2002 r. powód przelał kwotę 94.721,84 zł, zgodnie z dyspozycją pozwanego, na rachunek jego żony. Na kwotę tą, poza należnością główną, złożyły się odsetki ustawowe w kwocie 36.5484,88 zł, liczone za okres od dnia 29 września 1999 r. do dnia faktycznej zapłaty.

W dniu 22 kwietnia 2002 r. powód wniósł kasację od wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. Postanowieniem z dnia 14 maja 2002 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu odrzucił kasację. Odpis powyższego postanowienia został doręczony pozwanemu w dniu 17 maja 2002 r. Powód wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w dniu 24 maja 2002 r. (odpis zażalenia został doręczony pozwanemu w dniu 9 czerwca 2002 r.). Postanowieniem z dnia 23 lipca 2002 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Apelacyjnego (odpis tego postanowienia pozwany otrzymał w dniu 31.10.2002 r.). W dniu 8 grudnia 2002 r. pozwany otrzymał odpis kasacji do rozpoznania. Wyrokiem z dnia 25 lutego 2004 r. Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2002 r. w części zasądzającej kwotę 58.136,96 zł oraz odsetki i w tym zakresie oddalił apelację powoda.

Pismem z dnia 3 marca 2004 r., doręczonym dnia 8 marca 2004 r., powód zwrócił się do pozwanego o zwrot wypłaconej powodowi w dniu 9 kwietnia 2002 r. kwoty w terminie 14 dni. Pismem z dnia 15 marca 2004 r., pozwany wskazał, iż postępowanie w tej sprawie podejmie po zapoznaniu się z treścią wyroku Sądu Najwyższego.

Sąd Okręgowy nie dał wiary zeznaniom powoda Jerzego C. w części, w której zeznał on, iż całą otrzymaną od powoda kwotę zużył, zanim dowiedział się, iż w sprawie została wniesiona kasacja. Pozwany nie przedłożył żadnych rachunków, z których wynikałby sposób wykorzystania przez pozwanego tej sumy.

W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd orzekający uznał powództwo za uzasadnione.

Zgodnie z treścią art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Zgodnie z treścią art. 388 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu 9 kwietnia 2004 r. kiedy to powód spełnił świadczenie, wyrok sądu drugiej instancji jest natychmiast wykonalny, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Powód spełnił świadczenie na rzecz pozwanego w wyniku skierowanego doń wezwania do zapłaty. Podstawa świadczenia jednak odpadła wraz z wydaniem przez Sąd Najwyższy wyroku z dnia 25 lutego 2004 r. i z tym dniem świadczenie to stało się świadczeniem nienależnym.

W myśl art. 410 § 1 k.c. do świadczenia nienależnego stosuje się odpowiednio przepisy art. 405 - 409 k.c. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Art. 409 k.c. wskazuje, iż obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że pozwany nie wykazał, aby zużył uzyskaną od powoda kwotę. Wskazał nadto, iż pozwany wiedział, iż wyrok Sądu II instancji, zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami nie był wyrokiem prawomocnym i musiał się liczyć z możliwością wniesienia kasacji przez stronę przeciwną, a co za tym idzie powinien również liczyć się z możliwością zmiany lub uchylenia korzystnego dla niego wyroku Sądu II instancji i obowiązkiem zwrotu wypłaconej mu kwoty. Pozwany wystosował do powoda wezwanie do zapłaty nie zasięgając uprzednio w Sądzie informacji na temat prawomocności wydanego wyroku. Nie mając pewności, iż wydany przez Sąd Apelacyjny wyrok jest wyrokiem prawomocnym nadal musiał liczyć się z możliwością wniesienia kasacji. Samo spełnienie świadczenia przez powoda, w związku z wydaniem wykonalnego wyroku i skierowanym do powoda przez pozwanego wezwaniem do dobrowolnej zapłaty nie mogło stanowić dla pozwanego wystarczającej podstawy do przyjęcia, iż powód kasacji nie wniesie. Powód, spełniając świadczenie przed uprawomocnieniem się wyroku, unikał dodatkowych kosztów związanych z ewentualną egzekucją komorniczą, a ponadto unikał naliczania odsetek ustawowych za dalszy okres. W dniu 17 maja 2002 r. pozwany miał już pewność, iż kasacja została wniesiona. W tej sytuacji należy przyjąć, iż nawet gdyby pozwany wykazał, iż zużył całą otrzymaną od powoda kwotę w dniu 9 kwietnia 2002 r., żądanie powoda i tak należałoby uznać za uzasadnione, bowiem zużywając korzyść pozwany powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Sąd Okręgowy powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 24 marca 1967 r., III PZP 42/66, OSNC 1967/7-8/124. Sąd Najwyższy wskazał, iż strona, która egzekwuje świadczenie zasądzone na jej rzecz nieprawomocnym wyrokiem zaopatrzonym w rygor natychmiastowej wykonalności, powinna się liczyć z obowiązkiem zwrotu w razie oddalenia jej powództwa o te świadczenie na skutek rewizji strony przeciwnej. Nadto powołał się na wyroku z dnia 26 lutego 2002 r., V CK 220/03 w którym Sąd Najwyższy stwierdził, iż wierzyciel, który wyegzekwował świadczenie na podstawie nieprawomocnego, ale wykonalnego orzeczenia sądu drugiej instancji, powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu tego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. zasądził dochodzoną należność.

Wyrok powyższy zaskarżył apelacją pozwany, zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz sprzeczność ustaleń sądu z przedstawionymi w trakcie postępowania okolicznościami. Wskazując na powyższe pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja pozwanego nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Apelacyjny podziela w pełni stanowisko Sądu I instancji i przyjmuje jego ustalenia i wnioski jako swoje własne.

Prawidłowo przyjął Sąd I instancji, że pozwany który uzyskał korzyść w postaci kwoty pieniężnej na podstawie nieprawomocnego ale natychmiast wykonalnego orzeczenia sądu II instancji powinien się liczyć z obowiązkami zwrotu.

Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w cytowanych przez Sąd Okręgowy orzeczeniach Sądu Najwyższego i pozwany w żaden sposób stanowiska tego nie podważył.

Zresztą w apelacji pozwany tego nie kwestionuje, zarzucając jedynie, że uzyskaną korzyść już rozdysponował i nie jest wzbogacony.

Jednakże gdyby nawet przyjąć, że pozwany rozdysponował całą uzyskaną kwotę, to i tak w świetle art. 409 k.c. nie wygasłby obowiązek zwrotu, skoro wyzbywając się korzyści powinien był się liczyć z obowiązkiem zwrotu, a to jest bezsporne.

Podkreślić jednak trzeba, że w art. 409 k.c. mowa jest o zużyciu lub utracie korzyści w taki sposób, że accipiens nie jest już wzbogacony. Chodzi zatem tylko o takie sytuacje, kiedy zużycie lub utrata wzbogacenia nastąpiło bezproduktywnie, a więc bez uzyskania jakiegokolwiek ekwiwalentu, czy też innej korzyści dla majątku wzbogaconego.

Gdyby zatem nawet dać wiarę zeznaniom pozwanego i jego twierdzeniom, że całą otrzymaną kwotę niezwłocznie wydał "regulując wszystkie swoje zobowiązania, które zmuszony był zaciągnąć w 2001 i 2002 roku" to nie może być mowy o nieproduktywnym zużyciu korzyści, gdyż korzyść zużył na spłatę swoich długów. Wprawdzie pozwany pieniędzy tych już nie ma, ale mimo to jego wzbogacenie trwa nadal. Przez zapłatę bowiem długów zmniejszyły się jego pasywa, tym samym więc nastąpił wzrost majątku (por. wyrok SN z 10.12.1998, I CKN 918/99, Lex nr 55395).

Wreszcie brak jest jakichkolwiek podstaw do zastosowania art. 411 pkt 2 k.p.c.

Nie można bowiem uznać, że spełnienie świadczenia przez powoda czyni zadość zasadom współżycia społecznego, skoro prawomocnym orzeczeniem sądu stwierdzono brak podstaw odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązanie likwidowanego przedsiębiorstwa. Wynagrodzenie likwidatora obciąża koszty likwidowanego przedsiębiorstwa a nie Skarbu Państwa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną, orzekając o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.