C II Rw 1216/1933 - Orzeczenie Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: Zb. Orz. 1934/192

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 1933 r. C II Rw 1216/1933

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia J. Witecki.

Sędziowie: dr M. Wawrzkowicz (sprawozdawca), St. Staszewski.

Prokurator: dr A. Hołowczak.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 18 czerwca 1932 r. I Cg 16/32 nie uwzględnił podniesionego przez pozwanego Karola K. zarzutu niedopuszczalności drogi sporu i zasądził go na zapłacenie wnoszącemu powództwo Skarbowi Państwa kwoty 17.741 zł 39 gr z odsetkami i kosztami.

Sąd Apelacyjnyw Krakowie wyrokiem z dnia 16 lutego 1933 r. II Bc 1218/32 odrzucił odwołanie pozwanego, o ile oparte było na przyczynie nieważności z § 477 I. 6 p.c., a pozatem uwzględnił częściowo odwołanie pozwanego i wyrok Sądu I instancji zatwierdził co do kwoty 16,941 zł 39 gr, z dalej zaś idącem żądaniem skargi stronę powodową oddalił.

Sąd Najwyższy wskutek rewizji pozwanego na posiedzeniu niejawnem postanowił nie uwzględnić rewizji.

Uzasadnienie faktyczne

Pozwany zaskarża wyrok Sądu Apelacyjnego z wszystkich przyczyn rewizyjnych, wymienionych w § 503 p.c., jednakże bezzasadnie.

Zarzut nieważności zaskarżonego wyroku z § 503 L. 1 p.c. (§ 477 I. 6 p.c.).opiera pozwany na tem, że do rozstrzygania niniejszego sporu były rzekomo właściwe na zasadzie przepisów dekr. nadw. z dnia 16 sierpnia 1841 r. (Zb.u.s. 1841 r. Nr 555) i z dnia 24 września 1841 r. (Zb.u. poi.t. 69 str. 297) oraz ustawy z dnia 6 czerwca 1887 r. (Dz.p.p. 1887 r. Nr 72), władze administracyjne wojskowe, a nie sąd powszechny.

Odnośnie do tego zarzutu zaznaczyć należy, że rozpatrywanie go w przewodzie rewizyjnym nie może mieć miejsca, skoro w tym przedmiocie zapadły już dwa równobrzmiące rozstrzygnięcia sądów niższych instancyj, które jakkolwiek zostały objęte wyrokami, zapadają w formie uchwał (§ 261 ust. 1 i § 528 p.c.).

Pozatem z uwagi na przepis § 240 p.c., wypadałoby ponadto w tym zakresie to podnieść, że moc obowiązująca powołanych przez pozwanego dekretów stała się conajmniej wątpliwa już z chwilą wejścia w życie normy jurysdykcyjnej i procedury cywilnej z r. 1895, zaś w miejsce austr. ustawy z dnia 6 czerwca 1887 r. (Dz.p.p. 1887 r. Nr 72), utrzymanej w mocy prawnej w art. XI 1. 5 u. wprow. do p.c., wstąpiły przepisy polskie, a mianowicie rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych z dnia 18 czerwca 1928 r. - Tryb postępowania i tok instancyj władz wojskowych, odnośnie wydawania zarządzeń uskutecznienia potrąceń z uposażenia oficerów i zawodowych szeregowych (Dz. U. z 1928 r. Nr 64, poz. 588), uzupełnione rozporządzeniem Ministra Spraw Wojskowych z dnia 8 sierpnia 1930 r. - Uzupełnienie rozporządzenia z dnia 18 czerwca 1928 r. o trybie postępowania i toku instancyj władz wojskowych odnośnie wydawania zarządzeń uskutecznienia potrąceń z uposażenia oficerów i zawodowych szeregowych (Dz. U. z 1930 r. Nr 67, poz. 532), które w § 26 ust. 2 i 3 przewiduje wyraźnie możność skierowania na drogę sądową roszczeń odszkodowawczych Skarbu Państwa przeciwko osobom wojskowym.

Roszczenie odszkodowawcze zresztą ma zawsze naturę prywatnoprawną i dlatego dla jego dochodzenia, bez względu na to, z jakiego stosunku pochodzi, właściwe są sądy powszechne (§ 1338u. c, § 1 n.j. oraz art. 1 § 1 u.s.p.). Właściwość ta jest uzasadniona szczególnie w danym przypadku, w którym roszczenie jest skierowane przeciw pozwanemu, nie będącemu już obecnie w czynnej służbie.

Zarzut zatem nieważności zaskarżonego wyroku jest pozbawiony podstawy prawnej.

Nie zachodzi też wadliwość postępowania w rozumieniu przyczyny rewizyjnej z § 503 I. 2 p.c. Zbędne było badanie, czy przestępstwo bezczynności służbowej, za które pozwany został skazany wyrokiem sądu wojskowego, stanowi przestępstwo cywilne, dające podstawę do żądania odszkodowania, oraz czy niezameldowanie o brakach kasowych i niezastosowanie środków zapobiegawczych było przyczyną szkody, skoro pytania te wchodzą w zakres oceny prawnej co do winy pozwanego i jej szkodliwych następstw, i skoro w tym przedmiocie zapadło już orzeczenie i ustalenie sądu wojskowego, które dla sądu cywilnego przesądza w zupełności odnośną kwestję (§ 268 p.c.).

Chybiony i niezrozumiały jest wywód rewizji, jakoby dotyczący wyrok sądu wojskowego nie uzasadniał przyjęcia winy w rozumieniu ustawy cywilnej rzekomo dlatego, że odnosi się do przestępstwa służbowego, a nie pospolitego, skoro okoliczność ta na ocenę skutków cywilno-prawnej odpowiedzialności i wiążącego w tym zakresie znaczenia dla sądów powszechnych żadnego wpływu mieć nie może (§ 268 p.c.).

W wyroku tym zresztą przestępstwo to zakwalifikowano, jako pospolite.

Nie miały też Sądy niższych instancyj potrzeby badania okoliczności, wśród jakich pozwany prowadził kasę wojskową, skoro i te okoliczności zostały już zbadane i ustalone wyrokiem karnym.

Wadliwość, upatrywana w niezbadaniu kwestji przedawnienia, została już odparta w trafnych pobudkach zaskarżonego wyroku i dlatego do tych odnośny zarzut odesłać należy.

Przyczyny rewizyjnej z § 503 I. 3 p.c. nie wywiedziono według ustawy, bo nie wskazano, która z przesłanek zaskarżonego wyroku jest w istotnym punkcie sprzeczna z aktami.

Okoliczność, że Sąd II instancji nieco odmiennie, niż Sąd I instancji, ocenił pod względem prawnym zasadność roszczenia skarbowego, nie uzasadnia wcale zarzutu sprzeczności w rozumieniu omówionej przyczyny, albowiem sąd wyższej instancji nie jest wcale wiązany zapatrywaniem prawnem sądu niższej instancji (§ 498 p.c.).

Nie zachodzi wkońcu przyczyna rewizyjna z § 503 I. 4 p.c., bo ocena prawna zaskarżonego wyroku nie wykazuje żadnego błędu prawnego.

Wszystkie zarzuty pozwanego co do braku winy w powstaniu szkody muszą pozostać bez skutku z uwagi na przepis § 268 p.c.

Sądy cywilne nie są władne poddawać krytyce prawomocnych wyroków karnych, zaczem zarzut, jakoby sądy wojskowe mylnie przyjęły umyślność działania pozwanego, jest oczywiście chybiony.

Wyrok sądu wojskowego przyjmuje, że pozwany, jako oficer, przy załatwianiu poruczonych mu spraw zarządu wojska, a w szczególności po stwierdzeniu braków w powierzonych sobie do wypłaty pieniądzach, nie zameldował o tem przełożonej władzy, ani nie przedsięwziął żadnych innych środków, które mogłyby zapobiec dalszemu powiększeniu się braków, wskutek czego braki te z początkowej sumy 800 zł wzrosły ostatecznie do sumy 27.346 zł 61 gr i że przez to dopuścił się występku bezczynności władzy z art. 639 cz. II KK 1903 r. w warunkach art. 128 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. - kodeks karny wojskowy (Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 328).

W wyroku tym zatem orzeczono już prawomocnie tak o winie pozwanego, jakoteż o powstaniu szkody i związku przyczynowym, bo wszystkie te okoliczności stanowią istotne kryterja występku, za który pozwany został skazany. Ze stanowiska prawa cywilnego pozostaje już tylko do zbadania sprawa wysokości szkody, a tej rewizja nawet nie kwestjonuje.

Nie mogły też sądy niższych instancyj przyjąć winy podzielonej, skoro pozwany nawet nie twierdził, by okoliczności faktyczne, na które się w tym względzie powołuje, a w szczególności rzekome przeciążenie pracą, nieodpowiedniość pomieszczenia kasy itd., stały na przeszkodzie w dopełnieniu jego obowiązku doniesienia o nich władzom przełożonym i żądania zaradzenia szkodliwym ich następstwom, w następstwie czego zachodzi brak jakiejkolwiek podstawy do przyjęcia także zawinienia powodowego Skarbu Państwa (§ 1298, 1304 u.c.). Ograniczenie żądania skargowego w myśl § 6 ustawy z 1887 r. nie mogło mieć miejsca, skoro jak już wyżej wywiedziono, odnośna ustawa nie ma tu zastosowania.

Przedawnienia nie uwzględnia się z urzędu (§ 1501 u.c.). Zarzut ten zatem musi być podniesiony przez stronę w odpowiednim czasie. Podniesienie go dopiero w przewodzie odwoławczym jest spóźnione, bo ustalanie jego podstaw faktycznych w przewodzie tym nastąpić nie może (§ 482, 498 p.c.).

Z tych przyczyn, w związku z trafnemi motywami zaskarżonego wyroku, rewizja nie mogła być uwzględniona.