Orzeczenia sądów
Opublikowano: ZOTSiS 2011/12C/I-14285-14332

Wyrok
Trybunału Sprawiedliwości
z dnia 21 grudnia 2011 r.
C-72/11

UZASADNIENIE

Streszczenie

Streszczenie wyroku

1. Unia Europejska - Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa - Środki ograniczające wobec Iranu

(rozporządzenie Rady nr 423/2007, art. 7 ust. 3)

2. Unia Europejska - Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa - Środki ograniczające wobec Iranu

(rozporządzenie Rady nr 423/2007, art. 7 ust. 4)

1. Artykuł 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007 dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu należy interpretować w ten sposób, że zakaz pośredniego udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 1 lit. i) owego rozporządzenia obejmuje czynności dotyczące dostawy i montażu w Iranie pieca do spiekania zdolnego do spełnienia swojej funkcji, lecz nie gotowego do użycia, na rzecz osoby trzeciej, która działając w imieniu, pod kontrolą lub według wskazówek osoby, podmiotu lub organu wymienionych w załącznikach IV i V do rzeczonego rozporządzenia, zamierza wykorzystać ten piec w celu wyprodukowania na rzecz takiej osoby, podmiotu lub organu towarów mogących wspierać rozprzestrzenianie broni jądrowej w tym państwie.

Uwzględniając prewencyjny charakter środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu, właściwe kryterium do celów stosowania pojęcia zasobów gospodarczych, w kontekście zakazu ustanowionego w omawianym art. 7 ust. 3, opiera się na możliwości, że dane aktywa są wykorzystywane do pozyskania funduszy, towarów lub usług mogących przyczyniać się do rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie. Do celów stosowania rzeczonego art. 7 ust. 3 nie jest zatem wymagane, aby aktywa te były gotowe do użycia bezpośrednio po dokonaniu danej czynności.

(por. pkt 45-47, 57; pkt 1 sentencji)

2. Artykuł 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu należy interpretować w ten sposób, że:

- obejmuje on działania, pod przykrywką wymogów formalnych pozwalającą im na niewypełnienie znamion naruszenia art. 7 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia, jednak których celem lub skutkiem jest, bezpośrednio lub pośrednio, udaremnienie zakazu ustanowionego przez ten ostatni przepis;

- terminy "świadomie" i "umyślnie" implikują kumulatywne elementy świadomości i woli, które są spełnione, gdy osoba uczestnicząca w działaniu mającym taki cel lub taki skutek rozmyślnie dąży do niego lub przynajmniej uważa, że jej uczestnictwo może mieć ten cel lub ten skutek oraz godzi się na taką możliwość.

(por. pkt 68; pkt 2 sentencji)

Wstęp

W sprawie C-72/11

mającej za przedmiot wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf (Niemcy), postanowieniem z dnia 11 lutego 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 lutego 2011 r., w postępowaniu karnym przeciwko

Mohsenowi Afrasiabiemu,

Behzadowi Sahabiemu,

Heinzowi Ulrichowi Kesselowi,

TRYBUNAŁ (trzecia izba),

w składzie: K. Lenaerts (sprawozdawca), prezes izby, J. Malenovský, E. Juhász, G. Arestis i T. von Danwitz, sędziowie,

rzecznik generalny: Y. Bot,

sekretarz: K. Malacek, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 października 2011 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

- w imieniu Generalbundesanwalt beim Bundesgerichtshof przez R. Griesbauma, S. Morweisera oraz przez S. Heine, działających w charakterze pełnomocników,

- w imieniu M. Afrasiabiego przez K. Aminyana, Rechtsanwalt,

- w imieniu H.U. Kessela przez T. Elsnera, Rechtsanwalt,

- w imieniu rządu francuskiego przez E. Ranaivosona, działającego w charakterze pełnomocnika,

- w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentilego, avvocato dello Stato,

- w imieniu Komisji Europejskiej przez F. Erlbachera, M. Konstantinidisa oraz T. Scharfa, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 listopada 2011 r.,

wydaje następujący

Uzasadnienie

Wyrok

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. L 103, s. 1).

2

Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego prowadzonego przeciwko M. Afrasiabiemu, B. Sahabiemu i H.U. Kesselowi (łącznie zwanym dalej 'oskarżonymi'), podejrzanym o naruszenie tych przepisów rozporządzenia nr 423/2007 poprzez udział w dostawie i montażu w Iranie ceramicznego pieca do spiekania z Niemiec.

Ramy prawne

Prawo międzynarodowe

3

W celu wywarcia nacisku na Islamską Republikę Iranu, aby zakończyła ona działania stwarzające zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej i działania związane z rozwojem systemów przenoszenia broni jądrowej, Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych w dniu 23 grudnia 2006 r. przyjęła, na podstawie art. 41 rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, rezolucję 1737 (2006), która ustanawia szereg środków ograniczających wobec tego państwa.

4

Na podstawie pkt 2 i 12 rzeczonej rezolucji, Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych:

'2. Postanawia, w tym kontekście, że Iran powinien bezzwłocznie zawiesić działania stwarzające zagrożenie rozprzestrzeniania broni jądrowej [...]

[...]

12. Postanawia, że wszystkie państwa powinny zamrozić fundusze, inne aktywa finansowe i zasoby gospodarcze znajdujące się na ich terytorium w dniu przyjęcia niniejszej rezolucji lub w późniejszym czasie, będące własnością osób lub podmiotów wymienionych w Załączniku lub przez nie kontrolowane, a także fundusze, inne aktywa finansowe i zasoby gospodarcze innych osób lub podmiotów wskazanych przez Radę Bezpieczeństwa lub przez Komitet [ds. Sankcji] jako zaangażowanych w działania Iranu wrażliwe z punktu widzenia rozprzestrzeniania materiałów jądrowych lub w opracowywanie systemów przenoszenia broni jądrowej, a także osób lub podmiotów działających w ich imieniu lub pod ich kierunkiem, lub podmiotów będących ich własnością lub przez nie kontrolowanych, także w nielegalny sposób. [...] a ponadto postanawia, że wszystkie państwa powinny przestrzegać nieudostępniania tym osobom lub podmiotom lub na rzecz tych osób lub podmiotów jakichkolwiek funduszy, aktywów finansowych lub zasobów gospodarczych". [tłumaczenie nieoficjalne]

Prawo Unii

Wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB

5

W celu wdrożenia rezolucji 1737 (2006) Rada Unii Europejskiej przyjęła wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB z dnia 27 lutego 2007 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. L 61, s. 49).

6

Zgodnie z motywami 1 i 9 rzeczonego wspólnego stanowiska:

'(1) Dnia 23 grudnia 2006 r. Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęła rezolucję nr 1737 (2006), w której wzywa Iran do niezwłocznego wstrzymania niektórych działań wrażliwych z punktu widzenia rozprzestrzeniania materiałów jądrowych oraz w której wprowadza pewne środki ograniczające wobec Iranu.

[...]

(9) Ponadto rezolucja 1737 (2006) nakazuje zamrożenie funduszy, innych aktywów finansowych i zasobów gospodarczych, których właścicielami są osoby lub podmioty - lub posiadanych, przechowywanych lub kontrolowanych, bezpośrednio lub pośrednio, przez osoby lub podmioty - wskazane przez Radę Bezpieczeństwa lub przez Komitet [ds. Sankcji] jako zaangażowane w działania Iranu wrażliwe z punktu widzenia rozprzestrzeniania materiałów jądrowych lub w opracowywanie systemów przenoszenia broni jądrowej, a także osoby bezpośrednio związane z takimi działaniami lub udzielające im wsparcia, lub przez osoby lub podmioty działające w ich imieniu lub pod ich kierunkiem, lub przez podmioty będące ich własnością lub przez nie kontrolowane, także w nielegalny sposób; rezolucja ta wprowadza także obowiązek nieudostępniania tym osobom lub podmiotom lub na rzecz tych osób lub podmiotów jakichkolwiek funduszy, aktywów finansowych lub zasobów gospodarczych.'

7

Artykuł 5 ust. 2 rzeczonego wspólnego stanowiska stanowi:

'Żadne fundusze ani zasoby gospodarcze nie są udostępniane, bezpośrednio ani pośrednio, osobom i podmiotom, o których mowa w ust. 1, lub na rzecz tych osób i podmiotów.'

Rozporządzenie nr 423/2007

8

Na podstawie wspólnego stanowiska 2007/140/WPZiB Rada przyjęła rozporządzenie nr 423/2007, które weszło w życie w dniu 20 kwietnia 2007 r.

9

Według motywu 3 rzeczonego rozporządzenia:

'Środki [ograniczające przewidziane przez wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB] wchodzą w zakres Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, dlatego do ich wdrożenia we Wspólnocie niezbędne są odpowiednie przepisy prawa wspólnotowego, szczególnie w celu zapewnienia ich jednolitego stosowania przez podmioty gospodarcze we wszystkich państwach członkowskich.'

10

Artykuł 1 lit. i) rzeczonego rozporządzenia stanowi m.in.:

'Tylko do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

[...]

i) »zasoby gospodarcze« oznaczają aktywa każdego rodzaju, materialne i niematerialne, ruchome i nieruchome, które nie są funduszami, lecz mogą służyć do uzyskiwania funduszy, towarów lub usług.'

11

Artykuł 7 rozporządzenia nr 423/2007 w ust. 3 i 4 przewiduje:

'3. Nie udostępnia się bezpośrednio ani pośrednio żadnych funduszy ani zasobów gospodarczych osobom fizycznym, prawnym, podmiotom ani organom wymienionym w załącznikach IV i V, ani nie udostępnia się takich funduszy i zasobów na korzyść takich osób, podmiotów czy organów.

4. Zabrania się umyślnego i świadomego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obejście w sposób bezpośredni lub pośredni środków określonych w ust. 1, 2 i 3.'

12

Na podstawie art. 12 ust. 2 tego rozporządzenia 'zakazy zawarte w art. 5 ust. 1 lit. c) i w art. 7 ust. 3 nie skutkują odpowiedzialnością prawną osoby fizycznej bądź prawnej, podmiotu lub organu wykonującego takie działanie, jeżeli nie wiedziały one i nie miały uzasadnionego powodu do przypuszczenia, że ich działania mogą naruszyć te zakazy'.

13

Załącznik II do rozporządzenia nr 423/2007, zatytułowany 'Towary i technologie, o których mowa w art. 3', w rubryce II.A2.005 wymienia '[n]astępujące piece do obróbki cieplnej z regulowaną atmosferą: Piece zdolne do pracy w temperaturach powyżej 400°C'.

14

Wśród osób prawnych, podmiotów i organów wymienionych w załączniku IV tytuł A rzeczonego rozporządzenia w pkt 10 znajduje się 'Shahid Hemmat Industrial Group (SHIG)', z następującym wyjaśnieniem: 'Dalsze informacje: a) podmiot zależny AIO [Aerospace Industries Organisation (Organizacja Przemysłu Lotniczego)]; b) zaangażowany w irański program pocisków balistycznych'.

15

Artykuł 16 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

'Państwa członkowskie ustanawiają zasady dotyczące kar nakładanych w wypadku naruszenia niniejszego rozporządzenia i podejmą wszelkie konieczne środki, by zapewnić ich stosowanie. Przewidziane kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.'

16

W dniu 23 kwietnia 2007 r. Rada przyjęła wspólne stanowisko 2007/246/WPZiB, zmieniające wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB (Dz.U. L 106, s. 67). W dniu 5 czerwca 2007 r. przyjęła rozporządzenie (WE) nr 618/2007, zmieniające rozporządzenie nr 423/2007 (Dz.U. L 143, s. 1). Rozporządzenie nr 618/2007, które weszło w życie w dniu 6 czerwca 2007 r., nie zmieniło przepisów rozporządzenia nr 423/2007 mających znaczenie w sprawie przed sądem krajowym.

17

W dniu 26 lipca 2010 r. Rada przyjęła decyzję 2010/413/WPZiB w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającą wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB (Dz.U. L 195, s. 39). W dniu 25 października 2010 r. Rada przyjęła rozporządzenie (UE) nr 961/2010 w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylające rozporządzenie (WE) nr 423/2007 (Dz.U. L 281, s. 1). Rozporządzenie nr 961/2010, które weszło w życie w dniu 27 października 2010 r., w art. 16 ust. 3 i 4 określa zakazy odpowiadające tym przewidzianym w art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia nr 423/2007.

Prawo krajowe

18

Naruszenia aktów unijnych takich jak rozporządzenie nr 423/2007 podlegają sankcjom karnym na mocy § 34 Außenwirtschaftsgesetz (niemieckiej ustawy o handlu zagranicznym).

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

19

Postępowanie karne prowadzone przeciwko oskarżonym opiera się na aktach oskarżenia Generalbundesanwalt beim Bundesgerichtshof (zwanego dalej 'Generalbundesanwalt') z dnia 19 marca i 27 lipca 2010 r., które zawierają następujące okoliczności faktyczne:

20

Przynajmniej od końca lat 90tych Islamska Republika Iranu zabiega, by dokonać dalszego rozwoju rakiet dalekiego zasięgu, które mogłyby posłużyć jako system transportujący broń masowego rażenia. Budowa tych rakiet wymaga użycia próżniowych pieców do spiekania, umożliwiających stosowanie powłok ogniotrwałych na elementy naprowadzania i na ich głowice. Odpowiedzialna za rozwój programu technologicznego broni irańskiej jest AIO wraz z podległymi jej organizacjami, do których jako centrum nabywcze należy SHIG.

21

Najpóźniej wiosną 2004 r. M. Afrasiabi otrzymał od dyrektora tajnej placówki badawczej w dziedzinie produkcji rakiet w Iranie zlecenie nabycia dla SHIG ceramicznego pieca do spiekania. Działał on jako dyrektor spółki akcyjnej Emen Survey Engineering Co. Teheran (zwanej dalej 'Emen Survey') w celu dokonania zakupu na własny rachunek tej spółki i na rzecz SHIG oraz irańskiego przemysłu zbrojnego. W nieokreślonym czasie nawiązał kontakt z B. Sahabim, dawnym znajomym, w celu nabycia próżniowego pieca do spiekania, ponieważ B. Sahabi jako inżynier posiadał niezbędną wiedzę techniczną odniesieniu do 'procesów ceramicznych'.

22

M. Sahabi, który od lat utrzymywał stosunki handlowe z H.U. Kesselem, dyrektorem niemieckiego przedsiębiorstwa produkcyjnego FCT Systeme GmbH (zwanego dalej 'FCT'), skontaktował M. Afrasiabiego z tym ostatnim. Najpóźniej wiosną 2004 r. oskarżeni zawarli umowę o dostawy przez FCT na rzecz Emen Survey próżniowego pieca do spiekania z wyposażeniem. B. Sahabi otrzymał zlecenie koordynacji przebiegu projektu w Niemczech i działania jako łącznik między H.U. Kesselem i M. Afrasiabim. Ponadto doradzał on tym ostatnim przy projekcie umowy dostawy oraz ustalaniu sposobów płatności.

23

W dniu 20 lipca 2006 r. H.U. Kessel wystąpił do Bundesamt für Wirtschaft und Ausfuhrkontrolle (Federalnego Urzędu Gospodarki i Kontroli Eksportu, zwanego dalej 'BAFA') o zezwolenie na wywóz w odniesieniu do dostawy pieca do spiekania na rzecz Emen Survey. Najpóźniej w tym dniu wiedział, że przy pomocy tego pieca Emen Survey zamierzała spiekać elementy rakiet na rzecz ostatecznego użytkownika w irańskim programie rakietowym. Przekazał on te informacje BAFA, który nie biorąc tego pod uwagę w dniu 16 stycznia 2007 r. skierował do FCT decyzję zwalniającą wywóz pieca z wymogu uzyskania zezwolenia (decyzję zwaną 'zerową').

24

Z uwagi na wejście w życie rozporządzenia nr 423/2007, w szczególności włączenie AIO i SHIG do podmiotów wymienionych w załącznikach IV i V do rzeczonego rozporządzenia, a także wymienienie pieca do spiekania w załączniku II do tego rozporządzenia, decyzja 'zerowa' BAFA utraciła moc, o czym H.U. Kessel został poinformowany. H.U. Kessel i M. Afrasiabi wiedzieli, że za Emen Survey jako ostatecznym użytkownikiem wytwarzanych produktów, w rzeczywistości stało przedsiębiorstwo zbrojne, którego zaopatrzenie w sprzęt odpowiedni dla rakiet było zakazane od chwili wejścia w życie rozporządzenia nr 423/2007.

25

Dostawa pieca przez FCT do Emen Survey miała miejsce w dniu 20 lipca 2007 r. W marcu 2008 r. zgodnie z porozumieniem zawartym z M. Afrasiabim H.U. Kessel wysłał dwóch techników do Teheranu, którzy zainstalowali piec, ale nie oprogramowanie konieczne do jego uruchomienia.

26

W dniu 13 marca 2008 r. BAFA poinformował FCT, że Emen Survey podejrzewana jest o dokonywanie zakupów na rzecz irackiego programu technologicznego produkującego rakiety. Wówczas H.U. Kessel odstąpił od uruchomienia pieca Emen Survey. Na skutek tego ostatecznie nie nastąpiło rozpoczęcie produkcji dla SHIG planowane przez M. Afrasiabiego.

27

Sąd krajowy, który ma rozstrzygnąć w przedmiocie wszczęcia postępowania karnego co do istoty, ma wątpliwości co do interpretacji, jaką należy nadać art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia nr 423/2007.

28

Po pierwsze zastanawia się on, czy zasoby gospodarcze można także uważać za udostępnione w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007 podmiotowi, którego dotyczy to rozporządzenie, jeżeli rzeczone zasoby pozostają w posiadaniu osoby trzeciej, która zamierza z nich skorzystać w celu wytworzenia towarów, które zostaną przekazane temu podmiotowi dopiero po ich wykończeniu.

29

Po drugie sąd krajowy zastanawia się, czy zakaz obchodzenia w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 obejmuje wyłącznie zachowania inne niż naruszenie zasady zakazu udostępniania, które zostały zastosowane, aby nadać formalny pozór zgodności z prawem działania niezgodnego z tą zasadą, czy przeciwnie, obejmuje on wszelkie działania, których skutkiem lub celem jest dokonanie zakazanego 'udostępniania'.

30

Zgodnie z pierwszą interpretacją znamiona naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007 oraz naruszenia art. 7 ust. 4 rzeczonego rozporządzenia wzajemnie się wykluczają. Druga interpretacja zdaniem sądu krajowego po pierwsze może rodzić wątpliwości ze względu na zasady prawa Unii określoności, przewidywalności i pewności prawa, a po drugie być sprzeczna z brzmieniem tego ostatniego przepisu.

31

Po trzecie sąd krajowy wyraża wątpliwości co do znamion strony podmiotowej objętych terminami 'świadomie' i 'umyślnie' użytymi w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007. Podkreśla on po pierwsze, że w niemieckim prawie karnym element umyślności zawsze implikuje świadomość, tak że termin 'świadomie' nie posiada samodzielnego znaczenia w stosunku do terminu 'umyślnie'. Jeśli zatem ma miejsce świadome lub umyślne działanie, obchodzenie zakazu powinno być karalne.

32

Po drugie zastanawia się on, czy termin 'umyślnie' oznacza 'z zamiarem', tak że zakaz obchodzenia obejmuje tylko zachowania, które ich sprawca podejmuje wiedząc z pewnością, że ich celem lub skutkiem jest obejście zakazów ustanowionych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007, czy też termin ten obejmuje w szerszym zakresie każde działanie, co do którego sprawca przewiduje możliwość i godzi się na to, że jego działania mają na celu bądź powodują obejście zakazu udostępniania. W tym względzie zarówno wersja angielska art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007, jak i wersja niemiecka art. 16 ust. 4 rozporządzenia nr 961/2010 dążą do potwierdzenia pierwszej interpretacji rzeczonego terminu, ponieważ wykorzystują odpowiednio terminy 'intentionally' i 'absichtlich', które można tłumaczyć jako 'z zamiarem'.

33

W tych okolicznościach Oberlandsgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

'1) Czy dla udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia [...] nr 423/2007 niezbędne jest, aby zasoby gospodarcze mogły zostać wykorzystane, w czasie następującym bezpośrednio po ich udostępnieniu, przez osobę bądź podmiot objęte wykazem, do uzyskania funduszy lub usług? Czy też art. 7 ust. 3 rozporządzenia [...] nr 423/2007 należy interpretować w ten sposób, że zakaz pośredniego udostępnienia obejmuje dostawę i montaż zdolnych do spełnienia swojej funkcji, lecz niegotowych do użycia zasobów gospodarczych (w tym wypadku pieca próżniowego) na rzecz osoby trzeciej znajdującej się w Iranie, z użyciem których osoba trzecia zamierza w późniejszym czasie wyprodukować towary na rzecz osoby prawnej, podmiotu lub organu, o których mowa w załącznikach IV i V do rozporządzenia?

2) Czy art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...] nr 423/2007 należy interpretować w ten sposób, że obejście zakazu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy sprawca dostosuje swoje działanie z formalnego punktu widzenia - jednocześnie jednak jedynie pozornie - do zakazów wynikających z art. 7 ust. 1-3 rozporządzenia [...] nr 423/2007, tak że nawet w ramach najszerszej wykładni tych przepisów działanie to nie jest już objęte zakresem norm ustanawiających zakazy? Czy w związku z tym stany faktyczne wypełniające znamiona zakazu obejścia i zakazu udostępnienia wzajemnie się wykluczają? W wypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej: czy zachowanie, które nie jest (jeszcze) objęte zakazem (pośredniego) udostępnienia może jednak stanowić obejście w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...] nr 423/2007?

Czy też art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...] nr 423/2007 stanowi klauzulę generalną, pod którą można subsumować każde działanie, które w konsekwencji prowadzi do udostępnienia zasobów gospodarczych osobie bądź podmiotowi objętym wykazem?

3) Czy znamię strony podmiotowej »świadomie i umyślnie« w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...] nr 423/2007 wymaga po pierwsze wiedzy o powodowanym bądź zamierzonym obejściu zakazu udostępnienia zasobów gospodarczych i ponadto również bardziej rozbudowanego elementu woli, przynajmniej w tym sensie, że sprawca w każdym razie godzi się na możliwość obejścia zakazu? Czy też sprawca musi chcieć obejść zakaz, a zatem działać umyślnie?

Czy też świadome obejście zakazu nie jest konieczne, wystarczy natomiast aby sprawca uważał obejście zakazu za możliwe i godził się na nie?'

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

Rozważania wstępne

34

Tytułem wstępu należy uściślić, że art. 7 rozporządzenia nr 423/2007 w ust. 3 i 4, których dotyczy niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, obejmuje dwa odrębne środki zakazu. Ustęp 3 zakazuje udostępniania, bezpośrednio lub pośrednio, funduszy i zasobów gospodarczych osobom, podmiotom lub organom wymienionym w załącznikach IV i V do rzeczonego rozporządzenia oraz udostępniania takich funduszy i zasobów na ich korzyść. Ustęp 4 zakazuje świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obejście w sposób bezpośredni lub pośredni m.in. środków zakazu określonych w ust. 3.

35

Każdy z tych środków wykazuje swoje własne znaczenie w tym sensie, że naruszenie jednego z nich jako takie może służyć za niezależną podstawę nałożenia sankcji, także karnych, według właściwego prawa krajowego, zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007.

36

Artykuł 12 ust. 2 rozporządzenia nr 423/2007, z którego wynika znamię strony podmiotowej włączenia odpowiedzialności, ewentualnie karnej, w wypadku naruszenia środka zakazu ustanowionego w art. 7 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia potwierdza, że prawodawca Unii pojmuje naruszenie tego środka jako niezależne naruszenie w stosunku do naruszenia odpowiadającego pogwałceniu środka zakazu zdefiniowanego w art. 7 ust. 4 tego rozporządzenia.

W przedmiocie pytania pierwszego

37

Poprzez pytanie pierwsze sąd krajowy zasadniczo dąży do ustalenia, czy pojęcie 'udostępnienia' w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007 wymaga, aby dane zasoby gospodarcze, tj. w sprawie przed sądem krajowym próżniowy piec do spiekania, mogły zostać wykorzystane, w czasie następującym bezpośrednio po ich udostępnieniu, przez podmiot bądź organ wymienione w załącznikach IV i V do rzeczonego rozporządzenia, do uzyskania funduszy lub usług, czy też przeciwnie, pojęcie to obejmuje dostawę i montaż w Iranie takich zasobów, zdolnych do spełnienia swojej funkcji, lecz niegotowych do użycia, na rzecz osoby trzeciej, z użyciem których zamierza ona w późniejszym czasie wyprodukować towary na rzecz takiej osoby, podmiotu lub organu.

38

Tytułem wstępu należy stwierdzić, że piec do spiekania taki jak będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym stanowi 'aktywa' w rozumieniu definicji, sformułowanej w sposób bardzo szeroki w art. 1 lit. i) rozporządzenia nr 423/2007, pojęcia 'zasobów gospodarczych'.

39

Po tej wstępnej uwadze należy podkreślić, że zakaz ustanowiony w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007 sformułowany jest wyjątkowo szeroko, o czym świadczy użycie zwrotu 'bezpośrednio lub pośrednio' (zob. analogicznie wyroki z dnia 11 października 2007 r. w sprawie C-117/06 Möllendorf i Möllendorf-Niehuus, Zb.Orz. s. I-8361, pkt 50, a także z dnia 29 czerwca 2010 r. w sprawie C-550/09 E i F, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 66).

40

Tak samo wyrażenie 'udostępni[enie]' zawarte w tym przepisie przybiera szerokie znaczenie i nie wskazuje konkretnej kwalifikacji prawnej, lecz obejmuje każdą czynność, której dokonanie jest konieczne w celu umożliwienia danej osobie uzyskania prawa do rozporządzania danymi aktywami (zob. analogicznie ww. wyroki w sprawach Möllendorf i Möllendorf-Niehuus, pkt 51, a także E i F, pkt 67).

41

Jak bowiem podnosi Generalbundesanwalt, rządy francuski i włoski, a także Komisja Europejska, w tych okolicznościach należy uznać, że czynności polegające na dostawie z państwa członkowskiego i montażu w Iranie, na rzecz danej osoby, składników majątkowych takich jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, podobnie jak czynności dotyczące w szczególności przygotowania i nadzorowania dostawy lub montażu tych składników czy też organizowania kontaktów między zainteresowanymi mogą wchodzić w zakres pojęcia 'udostępnienia' w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007.

42

W swoim pytaniu sąd krajowy przywołuje sytuację, w której zasoby gospodarcze takie jak piec do spiekania zostały dostarczone i zamontowane w Iranie, zdolne do spełnienia swojej funkcji, lecz niegotowe do użycia.

43

W tym względzie należy podkreślić, że zgodnie z jego motywem 3 rozporządzenie nr 423/2007 zapewnia wdrożenie wspólnego stanowiska 2007/140/WPZiB przyjętego dla realizacji w Unii celów rezolucji 1737 (2006) oraz zapewnia wykonanie tej ostatniej (zob. analogicznie ww. wyroki w sprawie Möllendorf i Möllendorf-Niehuus, pkt 54, a także w sprawie E i F, pkt 72). Należy zatem wziąć pod uwagę treść i cel rzeczonej rezolucji do celów interpretacji powyższego rozporządzenia.

44

Jak jednoznacznie wynika z brzmienia zarówno rezolucji 1737 (2006), w szczególności jej pkt 2 i 12, jak i wspólnego stanowiska 2007/140/WPZiB, w szczególności jego motywów 1 i 9, że środki ograniczające przyjęte wobec Islamskiej Republiki Iranu mają cel prewencyjny w tym znaczeniu, że mają zapobiegać 'rozprzestrzenianiu' broni jądrowej w tym państwie. Zgodnie z ogólnymi systematyką i celem przepisów międzynarodowych i przepisów Unii, których częścią jest art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007, istnienie takiego ryzyka powinno być oceniane w chwili dokonania danych czynności.

45

Konkretnie uwzględniając prewencyjny charakter środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu, pojęcie 'zasobów gospodarczych' do celów rozporządzenia nr 423/2007 jest zdefiniowane w art. 1 lit. i) rzeczonego rozporządzenia, jako obejmujące wszelkie aktywa każdego rodzaju, które nie są funduszami, lecz 'mogą służyć' w szczególności do uzyskiwania towarów o charakterze mogącym przyczyniać się do rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie.

46

Wydaje się więc, że do celów stosowania tego pojęcia właściwe kryterium, w szczególności w kontekście zakazu ustanowionego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007, opiera się na możliwości, że dane aktywa są wykorzystywane do pozyskania funduszy, towarów lub usług mogących przyczyniać się do rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie, czemu mają przeciwdziałać rezolucja 1737 (2006), wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB i rozporządzenie nr 423/2007.

47

Mając na względzie okoliczność, że aktywa w rozumieniu art. 1 lit. i) rozporządzenia nr 423/2007, w sytuacji takiej jak będąca przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, zawierają same w sobie ryzyko sprzeniewierzenia celem wspierania rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie (zob. analogicznie wyrok z dnia 29 kwietnia 2010 r. w sprawie C-340/08 M i in., Zb.Orz. s. I-3913, pkt 57, a także ww. wyrok w sprawie E i F, pkt 77), do celów stosowania rzeczonego art. 7 ust. 3 nie jest jednak wymagane, aby aktywa te były gotowe do użycia bezpośrednio po dokonaniu danej czynności.

48

Zasoby gospodarcze, jakich należy upatrywać w piecu do spiekania takim jak będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym odpowiadają zatem, w szczególności do celów stosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007, potencjałowi użytkowania, jaki oferują one dla produkcji składników broni jądrowej, a zatem dla wspierania rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie i to niezależnie od okoliczności, że nie jest on od razu gotowy do użytku po dokonaniu czynności dostawy i montażu, których przedmiot stanowił.

49

Wynika z tego, że okoliczność, iż taki piec po montażu w Iranie nie był jeszcze gotowy do użytku, jako taka nie może prowadzić do wyłączenia istnienia udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu przepisów art. 1 lit. i) w związku z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007.

50

Jak bowiem wyraźnie wynika z drugiej części pytania drugiego, sąd krajowy konkretniej odnosi się do pojęcia 'udostępnienia pośredni[ego]' zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007. Według wyjaśnień zawartych w postanowieniu odsyłającym takie sprecyzowanie tłumaczy się okolicznością, że piec do spiekania będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym został dostarczony i zamontowany w Emen Survey, w danym czasie kierowanej przez M. Afrasiabiego. Wprawdzie nazwisko tej osoby nie figuruje w załącznikach IV i V do rzeczonego rozporządzenia, jednakże z aktu oskarżenia Generalbundesanwalt wynika, że działała ona na korzyść SHIG, podmiotu wymienionego w załączniku IV tytuł A pkt 10) do tego rozporządzenia i później zamierzała wyprodukować przy pomocy tego pieca składniki broni jądrowej dla tego podmiotu.

51

W tym względzie należy stwierdzić, że motyw 9 wspólnego stanowiska 2007/140/WPZiB, które miało wdrożyć rozporządzenie nr 423/2007, podobnie jak pkt 12 rezolucji 1737 (2006) określa szereg czynników, które uzasadniają wpisanie innych osób lub podmiotów, obok osób lub podmiotów, które Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych lub Komitet ds. Sankcji wskazały jako zaangażowane w działania Iranu wrażliwe z punktu widzenia rozprzestrzeniania materiałów jądrowych bezpośrednio lub udzielając wsparcia. Wśród tych czynników ma miejsce fakt, że dana osoba lub dany podmiot działał w imieniu, pod kontrolą lub według wskazówek osoby lub podmiotu wskazanych przez Radę Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych lub Komitet ds. Sankcji.

52

Te same czynniki okazują się równie istotne dla oceny, czy dostawa zasobów gospodarczych, która została dokonana na rzecz osoby lub podmiotu niewymienionych w załącznikach IV i V rozporządzenia nr 423/2007 odpowiada 'udostępnieniu pośredni[emu]' w rozumieniu art. 7 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia osobie lub podmiotowi wymienionym w powyższych załącznikach, do celów stosowania zakazu ustanowionego w tym przepisie i sankcji, jakie właściwe prawo krajowe łączy z naruszeniem tego zakazu.

53

W konsekwencji, jeżeli, czego zbadanie należy do sądu krajowego, w sprawie przed tym sądem M. Afrasiabi działał w imieniu, pod kontrolą lub według wskazówek SHIG i miał zamiar wykorzystywać dane aktywa na korzyść tej ostatniej, rzeczony sąd jest uprawniony do stwierdzenia istnienia pośredniego udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007.

54

Należy jeszcze uściślić, po pierwsze, że zarówno cel realizowany przez rozporządzenie nr 423/2007, jak i konieczność zapewnienia effet utile rzeczonego rozporządzenia w ramach przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni jądrowej w Iranie nakazują włączyć w zakres zakazu ustanowionego w art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia wszystkie osoby zaangażowane w działania zabronione tym przepisem.

55

Po drugie należy podkreślić, że art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 423/2007 zwalnia z odpowiedzialności prawnej, w konsekwencji także karnej, osoby, które nie wiedziały i nie miały uzasadnionego powodu do przypuszczenia, że ich działania mogą naruszyć zakaz udostępniania ustanowiony w art. 7 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia.

56

W konsekwencji w danym wypadku sąd krajowy będzie musiał ocenić, wobec każdego z oskarżonych, czy w chwili dokonywania czynności będących przedmiotem postępowania przed tym sądem wiedział on, a przynajmniej miał uzasadniony powód do przypuszczenia, że czynności te są sprzeczne z takim zakazem.

57

W świetle powyższego na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007 należy interpretować w ten sposób, że zakaz pośredniego udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 1 lit. i) owego rozporządzenia obejmuje czynności dotyczące dostawy i montażu w Iranie pieca do spiekania zdolnego do spełnienia swojej funkcji, lecz niegotowego do użycia, na rzecz osoby trzeciej, która działając w imieniu, pod kontrolą lub według wskazówek osoby, podmiotu lub organu wymienionych w załącznikach IV i V do rzeczonego rozporządzenia, zamierza wykorzystać ten piec w celu wyprodukowania na rzecz takiej osoby, podmiotu lub organu towarów mogących wspierać rozprzestrzenianie broni jądrowej w tym państwie.

W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego

58

Poprzez pytania drugie i trzecie, które należy analizować łącznie, sąd krajowy wnosi o interpretację art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007. W szczególności dąży on do ustalenia, po pierwsze, czy stany faktyczne wypełniające znamiona naruszenia art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia i naruszenia art. 7 ust. 4 wzajemnie się wykluczają w tym znaczeniu, że działanie może wchodzić w zakres zakazu obchodzenia zawartego w tym ostatnim przepisie tylko wtedy, gdy z formalnego punktu widzenia nie należy ono do zakazu sformułowanego w art. 7 ust. 3, czy też przeciwnie, rzeczony zakaz obchodzenia obejmuje wszelkie działania ostatecznie prowadzące do udostępnienia zasobów gospodarczych na rzecz osoby, podmiotu lub organu wymienionych w rzeczonym rozporządzeniu.

59

Po drugie sąd krajowy chciałby uzyskać objaśnienie terminów i 'świadomie' i 'umyślnie' użytych w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007.

60

W tym względzie po pierwsze należy stwierdzić, że wymieniając w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 działania, których celem lub skutkiem jest 'obejście' w sposób bezpośredni lub pośredni środków zakazu określonych w rzeczonym art. 7 ust. 3, prawodawca Unii odnosi się do działań, których celem lub wynikiem jest umożliwienie sprawcy uniknięcia zastosowania tego środka zakazu (zob. analogicznie wyroki z dnia 3 grudnia 1974 r. w sprawie 33/74 van Binsbergen, Rec. s. 1299, pkt 13; z dnia 10 stycznia 1985 r. w sprawie 229/83 Association des Centres distributeurs Leclerc et Thouars Distribution i in., Rec. s. 1, pkt 27, a także z dnia 5 października 1994 r. w sprawie C-23/93 TV10, Rec. s. I-4795, pkt 21). Od takich działań różnią się czynności, które formalnie naruszają zakaz udostępniania ustanowiony w rzeczonym ust. 3.

61

Tylko takie rozumienie, według którego art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/3007 obejmuje działania, których nie można pojmować jako czynności udostępniania zakazane przez art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia, może zagwarantować pierwszemu przepisowi effet utile i niezależne znaczenie w stosunku do drugiego w ramach przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni jądrowej w Iranie.

62

Jak w istocie podnoszą Generalbundesanwalt, rządy francuski i włoski, a także Komisja, zakaz ustanowiony w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 należy zatem rozumieć jako obejmujący działania, przy których na podstawie elementów obiektywnych okazuje się, że pod przykrywką wymogów formalnych pozwalającą im na niewypełnienie znamion naruszenia art. 7 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia (zob. analogicznie wyroki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie C-110/99 Emsland-Stärke, Rec. s. I-11569, pkt 52, a także z dnia 21 lutego 2006 r. w sprawie C-255/02 Halifax i in., Zb.Orz. s. I-1609, pkt 74, 75), jednak jako takich lub ze względu na ich ewentualny związek z innymi działaniami ich celem lub skutkiem jest, bezpośrednio lub pośrednio, udaremnienie zakazu ustanowionego przez rzeczony art. 7 ust. 3.

63

Po drugie, jeśli chodzi o znamiona strony podmiotowej uczestniczenia określone w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007, po pierwsze należy podkreślić, podobnie jak rząd włoski i Komisja, że na mocy utrwalonego orzecznictwa z wymogów jednolitego stosowania prawa Unii wynika, iż treści przepisu tego prawa, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię (zob. wyrok z dnia 18 października 2011 r. w sprawie C-34/10, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 25 oraz przytoczone orzecznictwo).

64

Po drugie, jak podnoszą rząd włoski i Komisja, zastosowanie spójnika łącznego 'i' w rzeczonym przepisie jednoznacznie potwierdza kumulatywny charakter elementów określonych odpowiednio przez terminy 'świadomie' i 'umyślnie'.

65

Po trzecie, biorąc pod uwagę podkreślone przez sąd krajowy rozbieżności między wersjami językowymi art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007, z których niektóre obejmują, jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 80 opinii, terminy 'z zamiarem' lub 'rozmyślnie' w miejsce terminu 'umyślnie', w celu zapewnienia jednolitego charakteru wykładni tego przepisu należy dokonać tej interpretacji na podstawie ogólnej systematyki i celu regulacji, której część ten przepis stanowi (zob. ww. wyrok w sprawie M i in., pkt 44, 49).

66

Terminy 'świadomie' i 'umyślnie' do celów art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 implikują element świadomości i element woli.

67

Te dwa kumulatywne elementy świadomości i woli są spełnione, gdy osoba uczestnicząca w działaniu, o którym mowa w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 celowo dąży do celu lub skutku, bezpośrednio lub pośrednio, związanego z nim obejścia. Są one także spełnione, gdy dana osoba uważa za możliwe, że uczestniczenie w takim działaniu może mieć ten cel lub skutek oraz gdy godzi się na taką możliwość.

68

Mając na względzie powyższe, na pytania drugie i trzecie należy odpowiedzieć, że art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 należy interpretować w ten sposób, że:

- obejmuje on działania, pod przykrywką wymogów formalnych pozwalającą im na niewypełnienie znamion naruszenia art. 7 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia, jednak których celem lub skutkiem jest, bezpośrednio lub pośrednio, udaremnienie zakazu ustanowionego przez ten ostatni przepis;

- terminy 'świadomie' i 'umyślnie' implikują kumulatywne elementy świadomości i woli, które są spełnione, gdy osoba uczestnicząca w działaniu mającym taki cel lub taki skutek rozmyślnie dąży do niego lub przynajmniej uważa, że jej uczestnictwo może mieć ten cel lub ten skutek oraz godzi się na taką możliwość.

W przedmiocie kosztów

69

Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Sentencja

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

1) Artykuł 7 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu należy interpretować w ten sposób, że zakaz pośredniego udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 1 lit. i) owego rozporządzenia obejmuje czynności dotyczące dostawy i montażu w Iranie pieca do spiekania zdolnego do spełnienia swojej funkcji, lecz niegotowego do użycia, na rzecz osoby trzeciej, która działając w imieniu, pod kontrolą lub według wskazówek osoby, podmiotu lub organu wymienionych w załącznikach IV i V do rzeczonego rozporządzenia, zamierza wykorzystać ten piec w celu wyprodukowania na rzecz takiej osoby, podmiotu lub organu towarów mogących wspierać rozprzestrzenianie broni jądrowej w tym państwie.

2) Artykuł 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007 należy interpretować w ten sposób, że:

- obejmuje on działania, pod przykrywką wymogów formalnych pozwalającą im na niewypełnienie znamion naruszenia art. 7 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia, jednak których celem lub skutkiem jest, bezpośrednio lub pośrednio, udaremnienie zakazu ustanowionego przez ten ostatni przepis;

- terminy 'świadomie' i 'umyślnie' implikują kumulatywne elementy świadomości i woli, które są spełnione, gdy osoba uczestnicząca w działaniu mającym taki cel lub taki skutek rozmyślnie dąży do niego lub przynajmniej uważa, że jej uczestnictwo może mieć ten cel lub ten skutek oraz godzi się na taką możliwość.

Opinia Rzecznika Generalnego

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

YVES'A BOTA

przedstawiona w dniu 16 listopada 2011 r. 1

1. Za pośrednictwem tego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Oberlandesgericht Düsseldorf (Niemcy) zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie zakresu środków ograniczających przyjętych przez Unię Europejską wobec Islamskiej Republiki Iranu w art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia (WE) nr 423/2007 2 .

2. Środki te wpisują się w ramy zamrożenia aktywów gospodarczych i finansowych podmiotów działających na rzecz rozwoju irańskiego programu jądrowego i rakiet balistycznych, z naruszeniem układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej 3 . Zakazują one wszystkim obywatelom Unii i wszystkim osobom znajdującym się na jej terytorium udostępnienia tym podmiotom funduszy lub zasobów gospodarczych.

3. Niniejszy wniosek został złożony w ramach sporu pomiędzy Generalbundesanwalt beim Bundesgerichtshof (Niemcy) (zwanym dalej 'Generalbundesanwalt') a M. Afrasiabim, B. Sahabim i H.U. Kesselem, dotyczącego dostawy ceramicznego pieca do spiekania, przeznaczonego do powlekania elementów rakiet nuklearnych z przeznaczeniem dla podmiotu zaangażowanego w działalność rozprzestrzeniania broni jądrowej. Sąd krajowy zastanawia się nad właściwą kwalifikacją faktów w toczącym się przed nim postępowaniu.

I - Kontekst międzynarodowy i ramy prawne

4. W celu zrozumienia tej sprawy i ram prawnych, w które się ona wpisuje, należy przypomnieć fakt, który wstrząsnął opinią światową.

5. W dniu 31 stycznia 2004 r. pakistański fizyk jądrowy Abdul Qadeer Khan został zatrzymany pod zarzutem udziału w tworzeniu od 1987 r. międzynarodowej siatki handlu elementami urządzeń jądrowych, mającej wspomagać państwa dążące do wyprodukowania broni jądrowej, takie jak Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna, Islamska Republika Iranu czy Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna. Po raz pierwszy spod kontroli wspólnoty międzynarodowej wymknęły się wszystkie etapy prowadzące do wyprodukowania broni jądrowej, tzn. sieć zaopatrzenia, którą tworzyło około trzydziestu pośredników mających swoje siedziby w Europie, Azji i w Afryce, urządzenia i technologie nabywane w elementach od przedsiębiorstw zachodnich, materiały takie jak wzbogacony uran, wiedza technologiczna i ekspertyza techniczna.

6. Zgodnie z pracami badawczymi sprawa ta ujawniła słabość państw i brak zdolności zidentyfikowania nielegalnego handlu materiałami i technologiami jądrowymi przez ponad szesnaście lat i położenia mu kresu. Była ona również sygnałem alarmowym i ujawniła konieczność i pilny charakter działań, jakie należy podjąć w celu wzmocnienia walki z rozprzestrzenianiem broni, a przede wszystkim w celu dostosowania tej walki do nowych wyzwań w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa na dzień dzisiejszy 4 .

7. W dniu 28 kwietnia 2004 r. Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych (zwana dalej 'Radą Bezpieczeństwa') przyjęła rezolucję 1540 (2004), która położyła podwaliny pod międzynarodową walkę z sieciami działającymi na rzecz rozprzestrzeniania broni jądrowej. Następnie w dniu 31 lipca 2006 r. rezolucją 1696 (2006) Rada Bezpieczeństwa zobowiązała Islamską Republikę Iranu do zawieszenia wszystkich działań związanych ze wzbogacaniem i ponownym przetwarzaniem uranu. Wobec trwającego naruszania zobowiązań międzynarodowych przez to państwo Rada Bezpieczeństwa przyjęła środki ograniczające wobec Islamskiej Republiki Iranu w ramach rezolucji 1737 (2006), przyjętej w dniu 23 grudnia 2006 r.

A - Rezolucja 1737 (2006) Rady Bezpieczeństwa

8. Cel rezolucji nr 1737 (2006) Rady Bezpieczeństwa jest jasny. Chodzi o uniemożliwienie Islamskiej Republice Iranu opracowania technologii wrażliwych z punktu widzenia wspierania realizowanych przez nią programów jądrowych.

9. Aby osiągnąć ten cel, wspólnota międzynarodowa zobowiązała się podjąć działania w stosunku do sieci zaopatrzenia i w zakresie ekspertyzy technicznej, wprowadzając embargo na produkty i technologie prowadzące do rozprzestrzeniania broni i zakazując jakiejkolwiek pomocy w związku z instalacjami tych produktów i wykorzystaniem tych technologii.

10. Ponadto wspólnota międzynarodowa zobowiązała się podjąć działania w zakresie ograniczenia finansowania działań w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej, osłabiając potencjał gospodarczy podmiotów zaangażowanych w irański program jądrowy. Zgodnie z pkt 12 rezolucji 1737 (2006) państwa są zobowiązane do zamrożenia funduszy, aktywów finansowych i zasobów gospodarczych tych podmiotów. Ponadto powinny one uniemożliwić obywatelom i osobom przebywającym na ich terytorium udostępnianie tym podmiotom funduszy, aktywów finansowych lub zasobów gospodarczych oraz ich wykorzystanie na korzyść tych podmiotów.

11. Wśród podmiotów zidentyfikowanych przez Radę Bezpieczeństwa i Komitet Sankcji znajduje się wymieniona w załączniku do tej rezolucji Shahid Hemmat Industrial Group (SHIG).

B - Przepisy Unii

12. Rezolucja 1737 (2006) została wdrożona wspólnym stanowiskiem Rady 2007/140/WPZiB 5 . Na podstawie tego wspólnego stanowiska Rada Unii Europejskiej przyjęła rozporządzenie, które weszło w życie w dniu 20 kwietnia 2007 r.

13. W świetle art. 1 lit. d) rozporządzenia 'termin »technologia« obejmuje oprogramowanie'.

14. Zgodnie z art. 1 lit. i) rozporządzenia '»zasoby gospodarcze« oznaczają aktywa każdego rodzaju, materialne i niematerialne, ruchome i nieruchome, które nie są funduszami, lecz mogą służyć do uzyskiwania funduszy, towarów lub usług'.

15. Artykuł 2 lit. a) rozporządzenia zakazuje sprzedaży, dostawy, przekazywania lub wywozu, w sposób bezpośredni lub pośredni, towarów i technologii wymienionych w załączniku I do rozporządzenia. Chodzi o towary i technologie 'podwójnego zastosowania' (w przemyśle cywilnym i wojskowym), wśród których znajdują się piece indukcyjne zdolne do pracy w temperaturach powyżej 850°C 6 .

16. Na mocy art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia wymagane jest wcześniejsze zezwolenie na sprzedaż, dostawę, przekazywanie lub wywóz, w sposób bezpośredni lub pośredni, do Iranu towarów i technologii, które mogą być wykorzystane do rozprzestrzeniania broni i które zostały wymienione w załączniku II do rozporządzenia. Wśród tych towarów wymienione są, pod normą referencyjną II.A2.005, '[p]iece do obróbki cieplnej z regulowaną atmosferą: piece zdolne do pracy w temperaturach powyżej 400°C'.

17. Na mocy art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia zamrożone zostają fundusze i zasoby gospodarcze podmiotów, które w szczególności biorą udział w działaniach na rzecz programów jądrowych, są bezpośrednio z nimi związane lub je wspierają. Podmioty te są wymienione w załącznikach IV i V do rozporządzenia.

18. Artykuł 7 ust. 3 tego rozporządzenia stanowi:

'Nie udostępnia się bezpośrednio ani pośrednio żadnych funduszy ani zasobów gospodarczych osobom fizycznym, prawnym, podmiotom ani organom wymienionym w załącznikach IV i V, ani nie udostępnia się takich funduszy i zasobów na korzyść takich osób, podmiotów czy organów.'

19. Artykuł 7 ust. 4 rozporządzenia przewiduje:

'Zabrania się umyślnego i świadomego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obejście w sposób bezpośredni lub pośredni środków określonych w ust. 1, 2 i 3.'

20. W końcu, zgodnie z art. 12 ust. 2 rozporządzenia, '[z]akazy zawarte w art. 5 ust. 1 lit. c) i w art. 7 ust. 3 nie skutkują odpowiedzialnością prawną osoby fizycznej bądź prawnej, podmiotu lub organu wykonującego takie działanie, jeżeli nie wiedziały one i nie miały uzasadnionego powodu do przypuszczenia, że ich działania mogą naruszyć te zakazy'.

21. Wśród podmiotów zidentyfikowanych w załączniku IV.A. rozporządzenia znajduje się SHIG, ze wskazaniem: 'Dalsze informacje: a) podmiot zależny [organizacji przemysłu obronnego]; b) zaangażowany w irański program budowy pocisków balistycznych'.

22. Rezolucją 1929 (2010) Rada Bezpieczeństwa poszerzyła zakres środków ograniczających ustanowionych rezolucją 1737 (2006) wobec Islamskiej Republiki Iranu. W celu dostosowania się do swoich zobowiązań międzynarodowych Rada w dniu 26 lipca 2010 r. uchyliła wspólne stanowisko 2007/140. Uchyliła również rozporządzenie i zastąpiła je rozporządzeniem (UE) nr 961/2010 7 .

C - Przepisy krajowe

23. Naruszenia aktów Unii takich jak rozporządzenia podlegają karze, a w szczególności karze pozbawienia wolności na mocy art. 34 ustawy o handlu zagranicznym (Außenwirtschaftsgesetz).

II - Spór przed sądem krajowym

24. Mohsen Afrasiabi, sprawujący funkcję dyrektora irackiego przedsiębiorstwa Emen Survey Engineering Co. Teheran (zwanego dalej 'Emen Survey'), otrzymał w 2004 r. od dyrektora zakamuflowanej placówki badawczej w dziedzinie produkcji rakiet w Iranie zlecenie nabycia dla SHIG ceramicznego pieca do spiekania. Za pośrednictwem B. Sahabiego M. Afrasiabi nawiązał kontakt z niemieckim producentem FCT-Systeme GmbH (zwanym dalej 'FCT'), a w szczególności z H.U. Kesselem, z którym zawarł umowę o dostawy.

25. W dniu 20 lipca 2006 r. H.U. Kessel wystąpił do Bundesamt für Wirtschaft und Ausfuhrkontrolle (federalnego urzędu gospodarki i kontroli eksportu, zwanego dalej 'BAFA') o zezwolenie na eksport w odniesieniu do dostawy pieca do spiekania na rzecz Emen Survey, przemilczając jednakże fakt, że przedsiębiorstwo to zamierzało spiekać elementy rakiet balistycznych na rzecz podmiotu zaangażowanego w irańskim programie rakietowym. W dniu 16 stycznia 2007 r. BAFA wydała decyzję zwalniającą wywóz pieca z wymogu uzyskania zezwolenia.

26. W następstwie wejścia w życie w dniu 20 kwietnia 2007 r. rozporządzenia SHIG został wpisany do wykazu podmiotów objętych załącznikami IV i V tego rozporządzenia. Również piec do spiekania został umieszczony wśród objętych wykazem załącznika II do rozporządzenia produktów i technologii, których wywóz wymaga uzyskania wcześniejszego zezwolenia. W konsekwencji BAFA uchyliła swoją decyzję.

27. W dniu 20 lipca 2007 r. H.U. Kessel dokonał dostawy pieca do spiekania przedsiębiorstwu Emen Survey, a w marcu 2008 r. oddelegował on dwóch techników FCT, by dokonali montażu tego pieca w Teheranie (Iran). Jednakże nie zainstalowali oni oprogramowania niezbędnego dla korzystania z niego, ponieważ oprogramowanie to było swobodnie dostępne w Iranie. Emen Survey nabyła piec do spiekania na swój własny rachunek w celu powlekania elementów rakiet na korzyść SHIG.

28. W dniu 13 marca 2008 r. BAFA poinformowała H.U. Kessela, że Emen Survey jest podejrzewana o dokonywanie zakupów na rzecz irackiego przemysłu produkującego rakiety. Wówczas H.U. Kessel zrezygnował z uruchomienia pieca. Na skutek tego nie nastąpiło rozpoczęcie produkcji.

III - Pytania prejudycjalne

29. Sąd krajowy ma wątpliwości dotyczące wykładni art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia.

30. Po pierwsze, o ile sąd krajowy stwierdza, że nie ma żadnych wątpliwości co do przyjęcia, iż technologia zmaterializowana w postaci pieca do spiekania stanowi zasób gospodarczy w rozumieniu art. 1 lit. i) rozporządzenia, o tyle zastanawia się on, czy - niezależnie od szerokiego znaczenia pojęcia 'udostępniania' przyjętego przez Trybunał - możliwe jest przyjęcie, że zasób ten został, zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia, udostępniony podmiotowi objętemu wykazem zawartym w jego załączniku IV, podczas gdy, z jednej strony, żaden akt prawa materialnego nie dał temu podmiotowi uprawnień do skutecznego dysponowania chociażby wartością niematerialną tego zasobu oraz, z drugiej strony, zasób ten pozostaje w posiadaniu osoby trzeciej, w tym przypadku Emen Survey, która używając tego zasobu, wyprodukuje inne towary, jakie zostaną przekazane temu podmiotowi.

31. Po drugie, sąd krajowy dąży do ustalenia, czy przedmiotowe działanie nie stanowi obejścia zakazu ustanowionego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia, podlegającego karze w świetle art. 7 ust. 4 rozporządzenia. W tym zakresie zastanawia się on nad zakresem pojęcia obejścia, a w szczególności nad stanami faktycznymi wypełniającymi znamiona obejścia zakazu.

32. W celu rozwiania tych wątpliwości Oberlandesgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

'1) Czy dla udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia [...] niezbędne jest, aby zasoby gospodarcze mogły zostać wykorzystane, w czasie następującym bezpośrednio po ich udostępnieniu, przez osobę bądź organizację objętą wykazem do uzyskania środków pieniężnych lub usług? Czy też art. 7 ust. 3 rozporządzenia [...] należy interpretować w ten sposób, że zakaz pośredniego udostępnienia obejmuje dostarczenie i montaż zdolnych do spełnienia swojej funkcji, lecz niegotowych do użycia zasobów gospodarczych (w tym wypadku pieca próżniowego) na rzecz osoby trzeciej znajdującej się w Iranie, z użyciem których to zasobów osoba trzecia zamierza w późniejszym czasie wyprodukować towary na rzecz osoby prawnej, podmiotu lub organu, o których mowa w załącznikach IV i V do rozporządzenia?

2) a) Czy art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...] należy interpretować w ten sposób, że obejście zakazu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy sprawca dostosuje swoje działanie z formalnego punktu widzenia - jednocześnie jednak jedynie pozornie - do zakazów wynikających z art. 7 ust. 1-3 rozporządzenia [...], tak że nawet w ramach najszerszej wykładni tych przepisów działanie to nie jest już objęte zakresem norm ustanawiających zakazy? Czy w związku z tym stany faktyczne wypełniające znamiona zakazu obejścia zakazu i zakazu udostępnienia zasobów gospodarczych wzajemnie się wykluczają? W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej: czy zachowanie, które nie jest (jeszcze) objęte zakazem (pośredniego) udostępnienia, może jednak stanowić obejście w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...]?

b) Czy też art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...] stanowi klauzulę generalną, pod którą można subsumować każde działanie prowadzące w konsekwencji do udostępnienia zasobów gospodarczych osobie bądź organizacji, które są objęte wykazem?

3) a) Czy znamię strony podmiotowej 'świadomie i umyślnie' w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia [...] wymaga, po pierwsze, wiedzy o powodowanym bądź zamierzonym obejściu zakazu udostępnienia zasobów gospodarczych i ponadto również bardziej rozbudowanego elementu woli, przynajmniej w tym sensie, że sprawca godzi się na obejście zakazu? Czy też sprawca musi chcieć obejść zakaz, a zatem musi on działać umyślnie?

b) Czy też świadome obejście zakazu nie jest konieczne, wystarczy natomiast, aby sprawca uważał obejście zakazu za możliwe i godził się na nie?.'

33. Uwagi zostały przedłożone przez strony sporu toczącego się przed sądem krajowym oraz przez Republikę Francuską, Republikę Włoską i Komisję Europejską.

IV - Analiza pytań prejudycjalnych

34. Przeformułowanie zadanych pytań wydaje się konieczne w zakresie, w jakim moje rozumienie art. 7 rozporządzenia różni się od rozumienia go przez sąd krajowy i przez strony, które przedstawiły swoje uwagi.

35. Otóż przepis ten w moim rozumieniu obejmuje dwie odrębne części.

36. W pierwszej części tego art. 7, obejmującej ust. 1-3, rozporządzenie definiuje to, co jest zakazane. Konkretnie rozporządzenie zakazuje, by podmioty objęte wykazami zawartymi w załącznikach IV i V do tego rozporządzenia dysponowały funduszami lub zasobami gospodarczymi. W tym celu, po pierwsze, w tychże ust. 1 i 2 ustanawia ono zamrożenie istniejących aktywów oraz, po drugie, w tymże ust. 3 zakazuje komukolwiek udostępnienia w przyszłości tym podmiotom funduszy oraz zasobów gospodarczych.

37. W drugiej części tego art. 7, obejmującej ust. 4, rozporządzenie poddaje sankcji działania, których skutek powodowałby bezskuteczność zakazów ustalonych we wcześniejszych ustępach. Tenże ust. 4 jest niezbędny, ponieważ wszystko to, co jest zakazane, nie podlega automatycznie karze. To właśnie ten przepis określa przestępstwo, które następnie jest karane przez prawo karne. Ustęp 4, przez swoje odwołanie do ust. 1-3, bardzo jasno określa elementy strony przedmiotowej tego przestępstwa. Ponadto, przez użycie terminów 'świadomie' i 'umyślnie', definiuje on znamię określane często jako 'strona podmiotowa lub subiektywna przestępstwa'. Zresztą, bez tego elementu nie można mówić o przestępstwie.

38. Moim zdaniem z art. 7 ust. 4 i z art. 12 ust. 2 rozporządzenia czytanych łącznie wynika, że ustalają one zarówno elementy strony przedmiotowej, jak i znamiona strony podmiotowej wypełniające znamiona czynu zabronionego, które powinny być uwzględnione przez przepisy krajowego prawa karnego.

39. W konsekwencji art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia nie stoją ze sobą w sprzeczności ani się nie wykluczają, lecz uzupełniają się i wzmacniają, ponieważ celem ust. 4 jest zapewnienie skuteczności tychże ust. 1-3, co, przez odesłanie do nich, jest wyrażone w samym brzmieniu tegoż ustępu. W istocie więc ust. 4 nadaje pełną moc przepisom, które go poprzedzają, i w moim przekonaniu ust. 3 tegoż art. 7 nie ustanawia dodatkowo odrębnego przestępstwa w stosunku do przestępstw ustanowionych ust. 1 i 2.

40. Moim zdaniem przepisy art. 7 rozporządzenia są naruszane przez każde działanie opisane w ust. 4 tego artykułu.

41. Na wstępie zauważam, że ta struktura redakcyjna jest charakterystyczna dla systematyki rozporządzenia, ponieważ identyczną technikę odnajdujemy w jego art. 2 lit. b) i art. 5 ust. 1 lit. d). Prawodawca Unii wskazuje zatem precyzyjnie państwom członkowskim, że oczekuje wzmocnienia ram prawnych rozporządzenia sankcjami karnymi, a określenie ich systemu spoczywa, zgodnie z art. 16 rozporządzenia, na państwach członkowskich. Technika ta, polegająca na odróżnieniu norm dotyczących zachowania od norm dotyczących kar, jest typowa dla przedmiotowej dziedziny prawodawstwa.

42. W pkt 45 swoich uwag Generalbundesanwalt wskazuje, że treść normatywna rozporządzenia stanowi integralną część krajowych przepisów karnych, a sankcją za ich naruszenie jest kara pozbawienia wolności. W konsekwencji, uwzględniwszy, że mamy do czynienia z przypadkiem włączenia normy Unii do porządku krajowego przez odwołanie się prawa krajowego do tej normy, w rzeczywistości sąd krajowy oczekuje od Trybunału zdefiniowania pojęć, które stanowią z jednej strony elementy strony przedmiotowej, a z drugiej strony znamię strony podmiotowej przestępstwa ściganego przez Generalbundesanwalt.

43. Wydaje mi się, że żądane definicje dotyczą następujących pojęć. Czy dostawa pieca do spiekania w przedstawionych okolicznościach stanowi 'pośrednie udostępnianie zasobów gospodarczych"? Na czym polega fakt "obejścia' środków, o których mowa w art. 7 ust. 1-3 rozporządzenia? Jakim znamionom 'strony podmiotowej' przestępstwa odpowiadają pojęcia 'świadomie' i "umyślnie"?

44. Definicje te powinny być przedmiotem autonomicznej i jednolitej interpretacji w całej Unii. W istocie bowiem rozporządzenie przyjęte zostało w dziedzinie zharmonizowanej i odsyła ono do prawa państw członkowskich wyłącznie w zakresie ustanawiania zasad dotyczących systemu kar nakładanych w wypadku naruszenia środków, które rozporządzenie to ustanawia 8 .

45. Ponadto znaczenie i zakres pojęć, które wymagają zdefiniowania, należy ustalać, uwzględniając przede wszystkim przepisy prawa karnego, w których ramy wpisują się one. Co się tyczy prawa karnego, przepisy, w których pojęcia te występują, powinny być wystarczająco jasne i precyzyjne, aby zagwarantować przestrzeganie zasad ogólnych prawa Unii, a w szczególności zasad pewności prawa i ustawowej określoności czynów zabronionych i kar 9 .

46. W końcu w celu przeanalizowania i wyrażenia ratio legis przepisu, którego skuteczność ma zapewnić art. 7 ust. 4 rozporządzenia, konieczne jest dokonanie wykładni celowościowej. Ta metoda wykładni jest tradycyjnie dopuszczalna, natomiast wykładnia przez analogię jest w tym przypadku absolutnie zabroniona jako naruszająca, przez brak precyzji, zasadę ustawowej określoności czynów zabronionych i kar.

47. W niniejszym przypadku cel, który ma realizować prawo - tzn. rozporządzenie, które jest instrumentem harmonizacji par excellence - jest absolutnie jasny. Jest nim położenie kresu działaniom podejmowanym przez Islamską Republikę Iranu w celu zbudowania arsenału jądrowego, który może być użyty w celach wojskowych lub rozpowszechniony. Artykuł 7 rozporządzenia ma uniemożliwić działania lub zachowania, które zagrażałaby pokojowi lub które mogłyby spowodować zagrożenie dla pokoju w części świata lub na całym świecie i spowodować masową zagładę istnień ludzkich, mogącą zostać zakwalifikowaną jako ludobójstwo, niezależnie od tego, czy taki wynik byłby zamierzony czy też spowodowany na skutek nieostrożnego działania sprawcy. Ponadto, ponieważ zachowanie przestępcy jest zmienne, konieczne jest, aby przepis ten pozwalał na dostosowanie się do wyobraźni tych, którzy różnymi wybiegami, w szczególności prawnymi, będą starali się ukryć prawdziwy cel podejmowanych przez siebie przedsięwzięć.

48. Aby osiągnąć założone cele, jest nie tylko uzasadnione, ale również niezbędne, by żądane definicje były interpretowane szeroko, ponieważ nie chodzi wyłącznie o ukaranie czynu dokonanego, ale również o zakazanie wszystkiego, co mogłoby być wymyślone w celu obejścia prawa i wykorzystania słabości systemu.

A - W przedmiocie wykładni pojęcia 'pośredniego udostępnienia', występującego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia

49. Pojęcie 'pośredniego udostępnienia' jest użyte w art. 7 ust. 3 rozporządzenia oraz w art. 5 ust. 2 wspólnego stanowiska 2007/140. Jednakże nie występuje ono w treści pkt 12 rezolucji 1737 (2006).

50. Trybunał dokonał wykładni pojęcia udostępnienia w wyrokach w sprawie Möllendorf i Möllendorf-Niehuus 10 oraz w sprawie E i F 11 . Chodziło w nich o dwa wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczące środków przyjętych w ramach walki z terroryzmem, których brzmienie było identyczne z brzmieniem art. 7 ust. 3 rozporządzenia.

51. W tych wyrokach Trybunał nadał pojęciu udostępnienia szerokie znaczenie, obejmujące każdą czynność, której dokonanie jest konieczne w celu umożliwienia danej osobie, grupie lub podmiotowi rzeczywistego uzyskania prawa do pełnego rozporządzania funduszami, innymi aktywami finansowymi lub zasobami gospodarczymi 12 .

52. Innymi słowy, pojęcie udostępnienia obejmuje wszelkie formy przeniesienia własności.

53. W ww. wyroku w sprawie Möllendorf i Möllendorf-Niehuus Trybunał orzekł, że ostateczne wpisanie przeniesienia własności nieruchomości do księgi wieczystej na rzecz podmiotu ujętego w wykazie stanowi udostępnienie zakazane przepisami rozporządzenia zaskarżonymi w tej sprawie. W ww. wyroku w sprawie E i F Trybunał przyjął takie samo podejście w odniesieniu do sytuacji, kiedy to członek organizacji ujętej w wykazie przekazuje jej fundusze pochodzące ze zbiórki darowizn i sprzedaży publikacji.

54. Trybunał nie miał dotychczas okazji wypowiedzenia się w sprawie pojęcia pośredniego udostępnienia funduszy lub zasobów gospodarczych.

55. Moim zdaniem pojęcie to pozwala przede wszystkim zareagować na dostosowywanie zachowania osoby naruszającej prawo, a w szczególności na każdą próbę ukrywania działania. W istocie, począwszy od chwili ustanowienia zakazu udostępniania podmiotowi ujętemu w wykazie funduszy lub zasobów gospodarczych, podmiot ten ukrywa się za podstawionymi osobami fizycznymi lub fikcyjnymi spółkami, aby zapewnić sobie dostęp do źródeł finansowania, stosując coraz bardziej wyszukane środki w ramach sieci rozprzestrzeniania broni jądrowej. Jednakże wszelkie przekazanie funduszy i zasobów gospodarczych, które - niezależnie od osoby, na rzecz której zostało rzeczywiście dokonane - stanowi lub może stanowić korzyść dla takiego podmiotu, jest w sposób oczywisty oszustwem, które musi być zakazane w skali światowej.

56. Sąd krajowy w ramach suwerennej oceny faktów powinien zbadać wszystkie okoliczności pozwalające ustalić istnienie ścisłych powiązań pomiędzy podmiotem, któremu zostały przekazane fundusze lub zasoby gospodarcze, a podmiotem objętym wykazem z załączników IV i V do rozporządzenia. Oceny tej należy dokonać, stosując w każdym przypadku podejście indywidualne, a oceniane okoliczności mogą mieć bardzo różny charakter i mogą wynikać np. z istniejących powiązań kapitałowych, składu organów kierujących spółek, charakteru wymiany handlowej lub istnienia stosunków zobowiązaniowych.

57. Tym samym w operacji będącej przedmiotem niniejszej sprawy nie jest wykluczone, że Emen Survey działało na rachunek lub pod kierownictwem SHIG, tak aby obejść środki ograniczające przyjęte wobec SHIG. W istocie z aktu oskarżenia i uwag Generalbundesanwalt wynika, że M. Afrasiabi pełnił funkcje kierownicze w SHIG od 1996 r. do 2003 r., zanim przejął kierowanie Emen Survey 13 . Wynika z nich również, że od dyrektora zakamuflowanej placówki badawczej w dziedzinie produkcji rakiet otrzymał on zlecenie nabycia ceramicznego pieca do spiekania dla SHIG, które próbowało już wcześniej kupić urządzenia od FCT. Należy także zauważyć, że M. Afrasiabi nabył piec do spiekania w celu produkowania elementów do rakiet na korzyść SHIG i irańskiego przemysłu rakietowego 14 .

58. Do sądu krajowego należy dokonanie oceny mocy dowodowej każdej z tych okoliczności, łącznie z dowodami, jakimi dysponuje on w ramach akt krajowych.

59. W świetle powyższego stoję na stanowisku, że pojęcie 'pośredniego udostępnienia', o którym mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia, należy rozumieć w taki sposób, że obejmuje ono zarówno dostawę, jak i montaż pieca do spiekania w przedsiębiorstwie irańskim wówczas, kiedy przedsiębiorstwo to działa w ramach oszukańczego systemu mającego na celu ukrycie rzeczywistego beneficjenta zasobu gospodarczego, objętego wykazem zawartym w załącznikach IV i V do rozporządzenia.

60. Do sądu krajowego należy zbadanie - w każdym przypadku za pomocą podejścia indywidualnego i w ramach suwerennej oceny faktów - wszystkich okoliczności pozwalających ustalić istnienie ścisłych powiązań pomiędzy podmiotem, któremu zostały przekazane fundusze lub zasoby gospodarcze, a podmiotem objętym wykazem zawartym w załącznikach IV i V do rozporządzenia.

B - W przedmiocie wykładni pojęcia 'zasobów gospodarczych', występującego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia

61. Rozumiem, że w niniejszej sprawie piec do spiekania nie funkcjonuje z powodu niezainstalowania oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia i że żaden element rakiet nie został powleczony. Pytanie dotyczy więc ustalenia, czy SHIG jest w stanie rzeczywiście dysponować 'zasobami gospodarczymi' w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia.

62. Po pierwsze, znaczenie pojęcia zasobów gospodarczych jest bardzo szerokie, o czym świadczy wybór terminów użytych przez prawodawcę Unii.

63. W istocie, zgodnie z art. 1 lit. i) rozporządzenia pojęcie zasobów gospodarczych oznacza "aktywa każdego rodzaju[ 15 ], materialne i niematerialne, ruchome i nieruchome, które nie są funduszami, lecz mogą służyć do uzyskiwania funduszy, towarów lub usług" 16 .

64. Pojęcie zasobów gospodarczych obejmuje nie tylko całość aktywów każdego rodzaju, ale również ich ewentualne zastosowanie. Prawodawca Unii ma więc na myśli wszystkie aktywa, które w taki lub inny sposób mogą umożliwić beneficjentowi uzyskanie funduszy lub usług lub które mogą być wykorzystane w pracach nad bronią jądrową, co w konsekwencji obejmuje całość dóbr materialnych i niematerialnych oraz wszystkie dostępne technologie.

65. Definicja ta odpowiada ponadto bardzo szerokiemu podejściu zastosowanemu przez Organizację Narodów Zjednoczonych 17 .

66. Jest oczywiste, że piec do spiekania jako taki stanowi, niezależnie od jego uruchomienia, 'zasób gospodarczy' w rozumieniu art. 1 lit. i) rozporządzenia. Chodzi o środek produkcji przeznaczony do produkcji elementów wykorzystywanych w pracach nad produkcją broni jądrowej. Niezależnie od zainstalowania oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia stanowi on produkt wysokiej technologii, za nabycie którego, jak wynika z umowy o dostawę podpisanej z FCT 18 , Emen Survey zapłaciło kwotę 850 000 EUR. Dostęp do tak wyszukanej technologii w sposób oczywisty umożliwia prowadzenie działalności w zakresie badań i rozwoju i umożliwia nie tylko uzyskanie funduszy, ale również wykorzystanie tej technologii w celach innych niż cywilne.

67. Po drugie, taka wykładnia narzuca się w świetle celów, do realizacji których dąży prawodawca Unii. W istocie, jeżeli chcemy uwzględnić nowe formy rozprzestrzeniania broni jądrowej, konieczne jest przyjęcie dla pojęcia zasobów gospodarczych możliwie najszerszej definicji. Należy zapomnieć o przekonaniu, że państwa dążące do wyprodukowania broni jądrowej korzystają z klasycznych metod zaopatrzenia. Jeśli uwzględnimy globalizację wymiany, zarówno dóbr materialnych, jak i niematerialnych, postępującą liberalizację w handlu międzynarodowym oraz postęp techniczny i przemysłowy, nabywanie wrażliwych materiałów i technologii ulega dematerializacji i jest przedmiotem coraz bardziej wyszukanych zabiegów. Co się tyczy urządzeń, pojęcie zasobów gospodarczych nie powinno obejmować wyłącznie tych urządzeń, które funkcjonują. Powinno ono obejmować również podstawowe elementy składowe i części zamienne, które złożone, umożliwiają podmiotowi objętemu wykazem uzyskanie urządzeń lub źródła finansowania. Powinno ono także obejmować wszystkie technologie, które umożliwiają dostęp i pozwalają na kontrolę procesu, takie jak oprogramowania, rysunki, plany, modele lub wiedza technologiczna w postaci instrukcji montażu lub opisów. W istocie bowiem każda z tych technologii sama w sobie pozwala, by podmiot ujęty w wykazie zastosował ją w celach strategicznych lub handlowych.

68. W konsekwencji w moim przekonaniu nie ma znaczenia, czy w niniejszej sprawie sporny piec do spiekania działa czy też nie został uruchomiony. Niezależnie od zainstalowania oprogramowania koniecznego do uruchomienia tego pieca technologia, której jest on ucieleśnieniem, wystarczy, aby zagwarantować SHIG źródło dochodów i umożliwić wykorzystanie go do prac nad technologią jądrową.

69. Po trzecie, wykładni tej nie podważa dokonane przez prawodawcę Unii w art. 1 rozporządzenia rozróżnienie pomiędzy pojęciem 'technologii' i pojęciem 'zasobów gospodarczych', na którym opiera się H.U. Kessel w swoich uwagach. Artykuł 1 lit. d) rozporządzenia stanowi, że 'termin »technologia« obejmuje oprogramowanie'. Zgodnie z załącznikiem II.B rozporządzenia chodzi o '[t]echnologi[ę] potrzebn[ą] do opracowania, produkcji lub wykorzystania [towarów wymienionych w części II.A rozporządzenia]', wśród których wymieniony jest piec do spiekania.

70. Zdaniem H.U. Kessela rozróżnienie to potwierdza, że technologie są wyłączone z zakresu znaczeniowego pojęcia 'zasobów gospodarczych', którego dotyczą przepisy art. 7 ust. 3 rozporządzenia.

71. Nie podzielam tego stanowiska. Rozróżnienie to uzasadnione jest wyłącznie zakresem i zróżnicowaniem środków ograniczających przyjętych w ramach rozporządzenia.

72. Pojęcie technologii jest bowiem użyte w związku z embargiem ustanowionym w art. 2-6 rozporządzenia. Chodzi o sankcje handlowe polegające na zakazie lub ograniczeniu sprzedaży, dostaw, transferu lub wywozu do Iranu towarów i technologii, które mogłyby wzmocnić jego potencjał jądrowy. Prawodawca Unii musi więc być precyzyjny w przypadku objętych embargiem towarów, ponieważ chodzi o ograniczenie ich swobodnego przepływu i handlu nimi z konkretnym państwem. W niniejszym przypadku prawodawca wyraźnie określa towary i technologie 'podwójnego zastosowania', których dotyczy rozporządzenie nr 1334/2000, zmienione rozporządzeniem nr 394/2006.

73. Natomiast pojęcie zasobów gospodarczych jest zastosowane w związku ze środkami dotyczącymi zamrożenia aktywów podmiotów wymienionych w wykazie w załącznikach IV i V rozporządzenia. Przypominam, że chodzi o sankcje finansowe, których celem jest osłabienie potencjału gospodarczego podmiotów ujętych w wykazie poprzez uniemożliwienie im dostępu do zasobów gospodarczych lub finansowych każdego rodzaju 19 .

74. Zakaz ustanowiony w art. 7 ust. 3 rozporządzenia dotyczy zatem wszystkich zasobów, które są udostępnione bezpośrednio lub pośrednio podmiotowi objętemu wykazem w załącznikach IV i V do rozporządzenia i które same z siebie stwarzają ryzyko, że zostaną wykorzystane w celu finansowania irańskiego programu jądrowego, lub które w jakikolwiek sposób mogą być wykorzystane w opracowaniu, pracach badawczych, produkcji lub wykorzystaniu broni jądrowej. W celu zapewnienia spójności systemu kar zakaz ten powinien oczywiście obejmować nie tylko całość towarów, ale również całość technologii objętych embargiem.

75. W świetle powyższego stoję na stanowisku, że pojęcie 'zasobów gospodarczych', występujące w art. 7 ust. 3 rozporządzenia, należy rozumieć w taki sposób, iż obejmuje ono piec do spiekania, niezależnie od instalacji oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia.

C - W przedmiocie wykładni pojęcia 'obejścia', występującego w art. 7 ust. 4 rozporządzenia

76. Artykuł 7 ust. 4 rozporządzenia stanowi, że "[z]abrania się umyślnego i świadomego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obejście w sposób bezpośredni lub pośredni środków określonych w ust. 1, 2 i 3 [tego samego artykułu]" 20 .

77. Obejście prawa oznacza naruszenie go w każdy sposób, w tym również w sposób ukryty, w celu uniknięcia zastosowania, niezastosowania lub uniemożliwienia zastosowania zakazów ustanowionych przepisami. W ramach art. 7 ust. 4 rozporządzenia chodzi o przyjęcie zachowania, którego wynik jest całkowicie odwrotny względem celu, którego realizację artykuł ten ma zapewnić. Innymi słowy, prawodawca Unii ma na myśli każde zachowanie umożliwiające podmiotowi ujętemu w wykazie dysponowanie funduszami lub zasobami gospodarczymi z naruszeniem zakazów ustanowionych w art. 7 ust. 1-3 rozporządzenia. Nie ma znaczenia charakter działania, w którym jednostka brała udział, ani stopień, w jakim przyczyniła się ona do popełnienia przestępstwa.

D - W przedmiocie wykładni pojęć 'świadomie' i 'umyślnie', występujących w art. 7 ust. 4 rozporządzenia

78. W art. 7 ust. 4 rozporządzenia prawodawca Unii wymaga, by jednostka działała 'świadomie' ('wissentlich') i 'umyślnie' ('vorsätzlich'). Określa w ten sposób znamię strony podmiotowej przestępstwa. Terminy te zaczerpnięte są z wersji językowych niemieckiej - który to język jest językiem postępowania w niniejszej sprawie - oraz francuskiej.

79. Chodzi o ustalenie charakteru znamienia subiektywnej strony przestępstwa (lub strony podmiotowej, zgodnie z pojęciem użytym przez sąd krajowy), wymaganego przez przepis dla wyczerpania znamion przestępstwa pod tym względem.

80. Jak podnosi sąd krajowy, istnieje kilka różnic terminologicznych. W hiszpańskiej wersji językowej użyto terminów 'consciente' i 'deliberada', w wersji angielskiej: 'knowingly' i 'intentionally', w wersji włoskiej: 'consapevolmente' i 'deliberatamente', w wersji portugalskiej: 'consciente' i 'intencional', w wersji rumuńskiej: 'voluntară' i 'deliberată', natomiast w wersji słowackiej: 'vedomá' i 'úmyselná'. W różnych wersjach językowych art. 7 ust. 4 rozporządzenia pojęcie 'umyślnie' zastąpiono równoważnymi pojęciami: [fr.] 'intentionnellement' ["w sposób zamierzony"] lub 'délibérément' ["z wolą dokonania"] 21 .

81. Pojęcia 'umyślnie' i 'świadomie' powinny być interpretowane autonomicznie i jednolicie w całej Unii, a ich znaczenie należy ustalać, przede wszystkim uwzględniwszy w tym przypadku autonomię prawa karnego i jego zasad ogólnych.

82. Te zasady ogólne wymagają, po pierwsze, wyczerpania znamion, które muszą istnieć niezależnie od typu badanego przestępstwa, oraz, po drugie, zgodnie z przepisami prawa karnego, znamion właściwych dla szczególnego zachowania, karanego w sposób szczególny.

83. Z zasad ogólnych wynika, że w przypadku popełnienia każdego czynu karalnego sprawca musi być poczytalny i działać z wolnej woli, tzn. jego odpowiedzialność nie może być wyłączona przez zaburzenie psychiczne lub działanie pod przymusem.

84. Per definitionem uważam, że ten wstępny i niezbędny warunek jest domyślny, lecz bezwzględnie obowiązujący. Bowiem jeśli nawet nie jest on wyraźnie sformułowany w przepisie, to gdyby nie został on uwzględniony, przepis ten jako całość naruszałby prawa podstawowe, przyznane jednostkom przez międzynarodowe konwencje i kartę praw podstawowych Unii Europejskiej.

85. Pojęcia 'umyślnie' i 'świadomie' określają zatem element psychologiczny właściwy dla określonego tu przestępstwa, które opisuje przepis określający znamiona czynu zabronionego, zgodnie z karnoprawną zasadą ustawowej określoności.

86. Klasyczna teoria prawa karnego rozróżnia dwa typy winy, mianowicie winę umyślną, polegającą na dążeniu do realizacji celu wyraźnie zakazanego prawem, i winę nieumyślną, polegającą na lekkomyślności lub niedbalstwie. W konsekwencji to w brzmieniu przepisów należy poszukiwać odpowiedzi na pytania, jaki typ, względnie jakie typy winy są w danym przypadku wymagane za pośrednictwem użycia pojęć 'umyślnie' i 'świadomie'.

87. Niezależnie od braku precyzji, ujawnionego w różnych wersjach językowych tych pojęć, przepis art. 7 ust. 4 rozporządzenia pozwala nam przyjąć, że prawodawca unijny zamierzał ukarać te dwa typy winy.

88. W pierwszej kolejności - winę wynikającą z działania zamierzonego, rozumianego tak, jak je powyżej zdefiniowałem. Takie jest znaczenie wyrażenia, którego używa prawodawca Unii, kiedy określa wszystkie działania, 'których celem [jest]'.

89. Następnie - lekkomyślność i niedbalstwo, bowiem, jak wykazuje użycie wyrażenia 'których skutkiem [jest]', karze podlegają również działania, które doprowadziły do zamierzonego skutku, nawet jeśli nie został on osiągnięty w sposób zamierzony. W tym miejscu przepis prawa karnego ma na uwadze zachowania będące przejawem braku dyscypliny społecznej, która przejawia się lekkomyślnością lub niedbalstwem, doprowadzającymi do zakazanego skutku.

90. W konsekwencji analiza art. 7 ust. 4 rozporządzenia prowadzi mnie do przyjęcia, że pojęcia 'umyślnie' i świadomie" obejmują zarówno winę umyślną, jak i nieumyślną.

91. Wykładnię taką wydaje się potwierdzać brzmienie przepisu art. 12 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że '[z]akazy zawarte w [...] art. 7 ust. 3 nie skutkują odpowiedzialnością prawną osoby fizycznej bądź prawnej, podmiotu lub organu wykonującego takie działanie, jeżeli nie wiedziały one i nie miały uzasadnionego powodu[ 22 ] do przypuszczenia, że ich działania mogą naruszyć te zakazy'.

92. Przepis ten oznacza w sposób domyślny, że jeśli te osoby i te podmioty lub organy miały taki uzasadniony powód, to nie mogą one być zwolnione z odpowiedzialności. Oznacza to wymaganie od nich zachowania minimum dyscypliny społecznej i zobowiązuje do sprawdzenia, czy ich działanie jest zgodne z prawem, a w przypadku kiedy tak nie jest - do powstrzymania się od działania; istnienie uzasadnionego powodu wynika z okoliczności właściwych dla sprawcy i związanych np. z charakterem prowadzonej przez niego działalności zawodowej, z jego kwalifikacjami, ramami międzynarodowymi, w których on działa, lub z wrażliwym charakterem przekazywanej technologii.

93. Brak dyscypliny społecznej powoduje naruszenie obowiązku zachowania ostrożności, którego osoba lub podmiot powinny przestrzegać, lub zaniechanie podjęcia środków ostrożności, które ta osoba lub podmiot zwykle powinny podejmować. Z tego tytułu karze podlega ten, kto w sposób obiektywny może spowodować zaistnienie zakazanej sytuacji, przynajmniej wtedy, kiedy do takowej dochodzi.

94. Wymagany przez przepis stopień winy nieumyślnej wynika w związku z tym, w odpowiednio precyzyjny sposób, z łącznej lektury art. 7 ust. 4 w związku z art. 12 ust. 2 rozporządzenia.

95. W niniejszej sprawie H.U. Kessel był absolutnie świadomy działania sprzecznego z rozporządzeniem. W sposób oczywisty miał uzasadniony powód, by przypuszczać, że dostawa pieca do spiekania umożliwi podmiotowi ujętemu w wykazie skorzystanie z zasobu gospodarczego. Jak wynika z akt sprawy, H.U. Kessel został poinformowany o fakcie, że Emen Survey zamierzało spiekać elementy rakiet jądrowych przeznaczone dla podmiotu ujętego w wykazie i dla irańskiego przemysłu rakietowego. Jednakże zdecydował się on uczestniczyć w tej operacji, ponieważ w dniu 20 lipca 2007 r. dokonał dostawy pieca do spiekania i zapewnił - wiosną 2008 r., czyli już po wejściu w życie rozporządzenia - pomoc techniczną przy montażu tego pieca. Wobec powyższego, w pełni świadomy sprawy, w sposób całkowicie zamierzony H.U. Kessel podjął działanie sprzeczne ze środkami ograniczającymi przyjętymi art. 7 rozporządzenia.

96. W świetle powyższego stoję na stanowisku, że pojęcia 'umyślnie' i 'świadomie', występujące w art. 7 ust. 4 rozporządzenia, należy interpretować w taki sposób, że dotyczą one każdej jednostki działającej ze świadomością i z wolną wolą - warunkami będącymi podstawowymi przesłankami każdej odpowiedzialności karnej - która działa, po pierwsze, w sposób zamierzony w celu naruszenia zakazów ustanowionych art. 7 ust. 1-3 rozporządzenia oraz, po drugie, lekkomyślnie lub w wyniku niedbalstwa, w sytuacji kiedy jednostka ta miała uzasadnione powody, by podejrzewać, że jej działania naruszą te zakazy.

V - Wnioski

97. W świetle całości powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania zadane przez Oberlandesgericht Düsseldorf odpowiedział on w następujący sposób:

'1) a) Artykuł 7 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu należy interpretować w taki sposób, że stoi on na przeszkodzie dostawie i montażowi pieca do spiekania w przedsiębiorstwie irańskim wówczas, gdy działa ono w ramach oszukańczego systemu mającego na celu ukrycie rzeczywistego beneficjenta zasobów gospodarczych, objętego wykazem zawartym w załącznikach IV i V do rozporządzenia nr 423/2007, co stanowi tym samym obejście określone i zakazane w art. 7 ust. 4 tego rozporządzenia. Do sądu krajowego należy zbadanie - przy zastosowaniu w każdym przypadku podejścia indywidualnego i w ramach suwerennej oceny faktów - wszystkich okoliczności pozwalających ustalić istnienie ścisłych powiązań pomiędzy podmiotem, któremu zostały przekazane fundusze lub zasoby gospodarcze, a podmiotem objętym wykazem zawartym z załącznikach IV i V do rozporządzenia.

b) Pojęcie »zasoby gospodarcze«, występujące w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007, należy rozumieć w taki sposób, że obejmuje ono piec do spiekania, niezależnie od instalacji oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia.

2) a) Pojęcie »obejście«, występujące w art. 7 ust. 4 tego rozporządzenia, należy interpretować w taki sposób, że oznacza ono każdy sposób zachowania każdej jednostki biorącej udział w działaniach, których celem lub skutkiem jest naruszenie zakazów ustanowionych w ust. 1-3 tego samego artykułu.

b) Pojęcia »umyślnie« i »świadomie«, występujące w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007, należy interpretować w taki sposób, że dotyczą one każdej jednostki działającej ze świadomością i z wolną wolą - warunkami będącymi podstawowymi przesłankami każdej odpowiedzialności karnej - która działa, po pierwsze, w sposób zamierzony w celu naruszenia zakazów ustanowionych art. 7 ust. 1-3 rozporządzenia oraz, po drugie, lekkomyślnie lub w wyniku niedbalstwa, w sytuacji kiedy jednostka ta miała uzasadnione powody, by podejrzewać, że jej działania naruszą te zakazy.'

1

- Język oryginału: francuski.

2

- Rozporządzenie Rady z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczące środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. L 103, s. 1, zwane dalej 'rozporządzeniem').

3

- Traktat sporządzony dnia 1 lipca 1968 r. i otwarty do podpisu w Londynie, Moskwie i Waszyngtonie (Zbiór traktatów Organizacji Narodów Zjednoczonych, vol. 729, s. 161).

4

- Zobacz, I. Lewis, Prolifération nucléaire par et au profit des acteurs non étatiques - Prévenir la menace, Étude Raoul-Dandurand nr 21. Zobacz również: nota Fondation pour la Recherche Stratégique, G. Schlumberger, B. Gruselle, Pour une politique cohérente de lutte contre les réseaux de prolifération, 4 stycznia 2007 r.; Fondation pour la Recherche Stratégique, Recherches & Documents, B. Gruselle, Réseaux et financement de la prolifération, 3 marca 2007 r.; nota Fondation pour la Recherche Stratégique, B. Gruselle, Quelle politique de sanctions face à la prolifération?, 28 czerwca 2007 r.

5

- Z dnia 27 lutego 2007 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. L 61, s. 49).

6

- Zobacz rozporządzenie Rady (WE) nr 1334/2000 z dnia 22 czerwca 2000 r. ustanawiające wspólnotowy system kontroli eksportu produktów i technologii podwójnego zastosowania (Dz.U. L 159, s. 1), zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 394/2006 z dnia 24 lutego 2006 r. (Dz.U. L 74, s. 1).

7

- Rozporządzenie Rady z dnia 25 października 2010 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylające rozporządzenie (WE) nr 423/2007 (Dz.U. L 281, s. 1).

8

- Artykuł 16 ust. 1 rozporządzenia.

9

- Wyrok z dnia 29 kwietnia 2010 r. w sprawie C-340/08 M i in., Zb.Orz. s. I-3913, pkt 64, 65 i przytoczone tam orzecznictwo.

10

- Wyrok z dnia 11 października 2007 r. w sprawie C-117/06, Zb.Orz. s. I-8361. Wyrok ten dotyczy wykładni art. 2 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 881/2002 z dnia 27 maja 2002 r. wprowadzającego niektóre szczególne środki ograniczające, skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i z talibami, i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 467/2001 zakazujące wywozu niektórych towarów i usług do Afganistanu, wzmacniające zakaz lotów i rozszerzające zamrożenie funduszy i innych środków finansowych w odniesieniu do talibów w Afganistanie (Dz.U. L 139, s. 9), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 561/2003 z dnia 27 marca 2003 r. (Dz.U. L 82, s. 1).

11

- Wyrok z dnia 29 czerwca 2010 r. w sprawie C-550/09, Zb.Orz. s. I-6213. Wyrok ten dotyczy wykładni art. 2 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 2580/2001 z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie szczególnych środków restrykcyjnych skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom, mających na celu zwalczanie terroryzmu (Dz.U. L 344, s. 70).

12

- Wyżej wymienione wyroki: w sprawie Möllendorf i Möllendorf-Niehuus, pkt 50, 51; a także w sprawie E i F, pkt 66, 67.

13

- Niemniej jednak zauważam, że z treści pkt 12 uwag H.U. Kessela wynika, że Emen Survey nie jest kontrolowane przez SHIG, ponieważ ta ostatnia nie posiada ani większości kapitału w Emen Survey, ani specjalnych praw.

14

- Punkty 1, 9, 11, 12 i 17 postanowienia odsyłającego.

15

- Podkreślenie moje.

16

- Zobacz analogicznie ww. wyrok w sprawie E i F, pkt 69.

17

- W istocie, w dokumencie informacyjnym z dnia 11 września 2009 r., zatytułowanym Zamrożenie aktywów: wyjaśnienie terminów (dostępnym na stronie internetowej Organizacji Narodów Zjednoczonych pod adresem: http://www.un.org/french/sc/committees/1267/pdf/assets_freeze.pdf), Komitet Sankcji Rady Bezpieczeństwa zdefiniował pojęcie 'zasobów gospodarczych' jako obejmujące 'aktywa każdego rodzaju, ruchomości lub nieruchomości, materialne lub niematerialne, istniejące lub potencjalne, które nie są funduszami, lecz mogą służyć do uzyskiwania funduszy, towarów lub usług', takie jak działki, budynki, urządzenia, w tym komputery, oprogramowanie, narzędzia i maszyny, meble, dzieła sztuki, kamienie szlachetne, biżuteria i złoto, surowce, broń, prawa własności intelektualnej lub hosting stron internetowych oraz wszystkie inne aktywa istniejące lub potencjalne.

18

- Rozumiem, że jak wynika z uwag przedstawionych przez Generalbundesanwalt, umowa zawarta pomiędzy H.U. Kesselem i M. Afrasiabim obejmowała dostawę i montaż pieca do spiekania zbudowanego przez FCT, ale nie obejmowała zainstalowania oprogramowania przez tę firmę, ponieważ oprogramowanie to było swobodnie dostępne na rynku w Iranie.

19

- Zobacz analogicznie ww. wyrok w sprawie M. i in., pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo.

20

- Wspólne stanowisko 2007/140 i rezolucja 1737 (2006) nie zawierają żadnego ekwiwalentnego postanowienia [z wyjątkiem art. 1 ust. 2 lit. c) wspólnego stanowiska w sprawie embarga], tak że zakres art. 7 ust. 4 rozporządzenia może wynikać wyłącznie z analizy tego rozporządzenia.

21

- Wiadomo, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem różne wersje językowe przepisu prawa Unii powinny być interpretowane w sposób jednolity. W konsekwencji, jeśli te wersje są rozbieżne, konieczne jest dokonanie wykładni art. 7 ust. 4 rozporządzenia nie tylko z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu rozporządzenia, ale również z uwzględnieniem treści postanowień i przedmiotu rezolucji 1737 (2006) (ww. wyrok w sprawie M i in., pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

22

- Podkreślenie moje.

© Unia Europejska, http://eur-lex.europa.eu/