Orzeczenia sądów
Opublikowano: ZOTSiS 2015/11/I-763

Wyrok
Trybunału Sprawiedliwości
z dnia 19 listopada 2015 r.
C-455/15 PPU

UZASADNIENIE

Streszczenie

ECLI:EU:C:2015:763

Streszczenie wyroku

1. Współpraca sądowa w sprawach cywilnych - Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej - Rozporządzenie nr 2201/2003 - Uznanie i wykonanie - Podstawy odmowy - Naruszenie porządku publicznego państwa wezwanego - Warunki - Ocena przez sąd wezwany - Granice - Kontrola przez Trybunał

[rozporządzenie Rady nr 2201/2003, art. 23 lit. a)]

2. Współpraca sądowa w sprawach cywilnych - Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej - Rozporządzenie nr 2201/2003 - Uznanie i wykonanie - Zakaz badania jurysdykcji państwa członkowskiego pochodzenia - Zakres stosowania

(rozporządzenie Rady nr 2201/2003, art. 15, 24)

3. Współpraca sądowa w sprawach cywilnych - Jurysdykcja oraz uznawanie i wykonywanie orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej - Rozporządzenie nr 2201/2003 - Uznanie i wykonanie - Podstawy odmowy - Naruszenie porządku publicznego państwa wezwanego - Warunki - Oczywiste naruszenie, z punktu widzenia dobra dziecka, normy prawnej uznawanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa członkowskiego lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym

[rozporządzenie Rady nr 2201/2003, art. 23 lit. a)]

1. Zobacz tekst orzeczenia.

(por. pkt 35-40)

2. Artykuł 24 rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie nr 1347/2000, zakazuje jakiegokolwiek badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego pochodzenia, wyraźnie precyzując, że art. 23 lit. a) tego rozporządzenia nie może stanowić podstawy do przeprowadzenia takiego badania. Jest oczywiście prawdą, że wspomniany art. 24 wymienia wyłącznie art. 3-14 tego rozporządzenia, nie zaś jego art. 15. Niemniej ten art. 15 wchodzący w skład rozdziału II, zatytułowanego 'Jurysdykcja' rozporządzenia, uzupełnia normy jurysdykcyjne wyrażone w art. 8-14 tego rozdziału poprzez wprowadzenie mechanizmu współpracy, który pozwala sądowi państwa członkowskiego mającemu jurysdykcję do rozpoznania sprawy na podstawie jednej z tych norm przekazać w drodze wyjątku sprawę pod jurysdykcję sądu innego państwa członkowskiego, lepiej umiejscowionego dla osądzenia sprawy. Zatem domniemane naruszenie przez sąd państwa członkowskiego art. 15 tego rozporządzenia nie pozwala sądowi innego państwa członkowskiego na zbadanie jurysdykcji tego pierwszego sądu, niezależnie od faktu, że zakaz ustanowiony w art. 24 omawianego rozporządzenia bezpośrednio nie odnosi się do art. 15.

(por. pkt 42-45)

3. Wykładni art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie nr 1347/2000, należy dokonywać w ten sposób, że o ile nie dochodzi do oczywistego naruszenia - z punktu widzenia dobra dziecka - normy prawnej uznawanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa członkowskiego lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym, przepis ten nie pozwala sądowi tego państwa członkowskiego, który w swojej ocenie ma jurysdykcję do orzekania w przedmiocie prawa do pieczy nad dzieckiem, odmówić uznania orzeczenia sądu innego państwa członkowskiego dotyczącego pieczy nad tym dzieckiem.

(por. pkt 53; sentencja)

Wstęp

W sprawie C-455/15 PPU

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Varbergs tingsrätt (Szwecja) postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 28 sierpnia 2015 r., w postępowaniu:

P

przeciwko

Q,

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: L. Bay Larsen, prezes trzeciej izby, pełniący obowiązki prezesa czwartej izby, J. Malenovský, M. Safjan, A. Prechal (sprawozdawca) i K. Jürimäe, sędziowie,

rzecznik generalny: M. Wathelet,

sekretarz: I. Illéssy, administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 27 października 2015 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

- w imieniu P przez A. Heurlina, advokat, oraz M. Hellnera,

- w imieniu Q przez K. Gerbauskas oraz H. Mackevičius, advokatai,

- w imieniu rządu szwedzkiego przez A. Falk, U. Persson, C. Meyer-Seitz oraz L. Swedenborga, działających w charakterze pełnomocników,

- w imieniu rządu hiszpańskiego przez A. Sampola Pucurulla, działającego w charakterze pełnomocnika,

- w imieniu rządu litewskiego przez D. Kriauči?nasa oraz J. Nasutavičien?, działających w charakterze pełnomocników,

- w imieniu Komisji Europejskiej przez M. Wilderspina, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez S. Samuelssona oraz M. Johanssona, advokater,

po wysłuchaniu rzecznika generalnego,

wydaje następujący

Uzasadnienie

Wyrok

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.U. L 338, s. 1 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 6, s. 243; sprostowania: Dz.U. 2007, L 179, s. 56; Dz.U. 2009, L 70, s. 19; Dz.U. 2009, L 347, s. 32, zwanego dalej 'rozporządzeniem'), a w szczególności jego art. 23 lit. a) i art. i 24.

2

Wniosek ten został przedstawiony na tle sporu między P, mającym miejsce zamieszkania w Szwecji, a Q, mającą miejsce zamieszkania na Litwie, dotyczącego prawa do pieczy nad ich dziećmi.

Ramy prawne

Konwencja haska z 1980 r.

3

Artykuł 13 Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. (zwanej dalej 'konwencją haską z 1980 r.') stanowi:

'Bez względu na postanowienia artykułu poprzedzającego władza sądowa lub administracyjna państwa wezwanego nie jest obowiązana zarządzić wydania dziecka, jeżeli osoba, instytucja lub organizacja sprzeciwiająca się wydaniu dziecka wykaże, że:

a) osoba, instytucja lub organizacja opiekująca się dzieckiem faktycznie nie wykonywała prawa do opieki [pieczy] w czasie uprowadzenia lub zatrzymania albo zgodziła się lub później wyraziła zgodę na uprowadzenie lub zatrzymanie; lub

b) istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w niekorzystnej sytuacji.

Władza sądowa lub administracyjna może również odmówić zarządzenia powrotu dziecka, jeżeli stwierdzi, że dziecko sprzeciwia się powrotowi oraz że osiągnęło ono wiek i stopień dojrzałości, przy którym właściwe jest uwzględnienie jego opinii.

[...].'

4

Konwencja haska z 1980 r. weszła w życie w dniu 1 grudnia 1983 r. Jej stronami są wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej.

Prawo Unii

5

Motyw 21 rozporządzenia nr 2201/2003 stanowi:

'Uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w państwie członkowskim powinno opierać się na zasadzie wzajemnego zaufania, a podstawy nieuznania orzeczenia powinny być ograniczone do niezbędnego minimum.'

6

Artykuł 8 tego rozporządzenia, zatytułowany 'Jurysdykcja ogólna', stanowi w ust. 1:

'W sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt.'

7

Artykuł 11 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany 'Powrót dziecka', stanowi:

'1. Jeżeli osoba, instytucja lub inna jednostka sprawująca pieczę nad dzieckiem wnosi pozew lub wniosek do właściwych organów państwa członkowskiego o wydanie orzeczenia na podstawie [konwencji haskiej z 1980 r.] w celu doprowadzenia do powrotu dziecka bezprawnie uprowadzonego lub zatrzymywanego w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym dziecko bezpośrednio przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem miało zwykły pobyt, stosuje się ust. 2-8.

[...]

6. Jeżeli sąd wydał orzeczenie odmawiające zarządzenia powrotu dziecka na podstawie art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., sąd ten musi natychmiast, bezpośrednio lub za pośrednictwem swojego organu centralnego, przekazać odpis orzeczenia odmawiającego zarządzenia powrotu dziecka oraz odpowiednich dokumentów, w szczególności protokołu rozpraw przed sądem, sądowi właściwemu lub organowi centralnemu w państwie członkowskim, w którym dziecko bezpośrednio przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem miało zwykły pobyt, zgodnie z prawem krajowym. Wszystkie wymienione dokumenty zostają przedłożone sądowi w ciągu miesiąca od daty orzeczenia odmawiającego zarządzenia powrotu.

7. O ile jedna ze stron postępowania nie wszczęła postępowania przed sądami państwa członkowskiego, w którym dziecko bezpośrednio przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem miało zwykły pobyt, sąd albo organ centralny, który otrzymuje informacje wymienione w ust. 6, musi powiadomić o tym strony i wezwać je do przedstawienia obserwacji sądowi, zgodnie z prawem krajowym, w terminie trzech miesięcy od daty powiadomienia, aby sąd mógł zbadać kwestię pieczy nad dzieckiem.

Bez uszczerbku dla przepisów jurysdykcyjnych zawartych w niniejszym rozporządzeniu, sąd zamyka sprawę, jeżeli w przewidzianym terminie nie wpłyną do sądu żadne obserwacje.

8. Niezależnie od orzeczenia odmawiającego zarządzenia powrotu dziecka na podstawie art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., każde późniejsze orzeczenie zarządzające powrót dziecka, wydane przez sąd mający jurysdykcję zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, jest wykonalne zgodnie z przepisami rozdziału III sekcja 4, w celu zapewnienia powrotu dziecka.'

8

Artykuł 15 rozporządzenia nr 2201/2003, zatytułowany 'Przekazanie do sądu lepiej umiejscowionego dla osądzenia sprawy', brzmi:

'1 W drodze wyjątku, sądy państwa członkowskiego, do których jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty, jeżeli uznają, że sąd innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek, mógłby lepiej osądzić sprawę lub jej określoną część, oraz jeśli jest to zgodne z dobrem dziecka:

a) zawieszają rozpoznanie sprawy lub odnośnej jej części i wzywają strony do wniesienia pozwu lub wniosku do sądu tego innego państwa członkowskiego zgodnie z ust. 4; lub

b) wzywają sąd innego państwa członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji zgodnie z ust. 5.

2. Ustęp 1 ma zastosowanie:

a) na wniosek jednej ze stron; lub

b) z urzędu; lub

c) na wniosek sądu innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek, zgodnie z ust. 3.

Przekazanie z urzędu lub na wniosek sądu innego państwa członkowskiego musi zostać zaakceptowane przez co najmniej jedną ze stron.

3. Przyjmuje się, że dziecko ma szczególny związek z państwem członkowskim, w rozumieniu ust. 1, jeżeli:

a) dziecko uzyskało w tym państwie członkowskim zwykły pobyt po wszczęciu postępowania przed sądem, o którym mowa w ust. 1; lub

b) dziecko miało wcześniej zwykły pobyt w tym państwie członkowskim; lub

c) dziecko posiada obywatelstwo tego państwa członkowskiego; lub

d) podmiot odpowiedzialności rodzicielskiej ma zwykły pobyt w tym państwie członkowskim; lub

e) majątek dziecka znajduje się na terytorium tego państwa członkowskiego, a sprawa dotyczy środków ochrony dziecka w związku z zarządem, zabezpieczeniem lub rozporządzaniem tym majątkiem.

4. Sąd państwa członkowskiego, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty, określa termin, w którym wszczyna się postępowanie przed sądami innego państwa członkowskiego zgodnie z ust. 1

Jeżeli postępowanie przed tymi sądami nie zostanie wszczęte przed upływem tego terminu, sąd rozpoznający sprawę ma nadal jurysdykcję zgodnie z art. 8-14.

5. Sądy tego innego państwa członkowskiego, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, o ile jest to zgodne z dobrem dziecka, mogą uznać swoją jurysdykcję w ciągu sześciu tygodni po wszczęciu postępowania zgodnie z ust. 1 lit. a) lub b). W tym przypadku sąd, przed którym wcześniej wszczęto postępowanie, uznaje brak swej jurysdykcji. W przeciwnym razie sąd, przed którym wcześniej wszczęto postępowanie, ma nadal jurysdykcję zgodnie z art. 8-14.

[...].'

9

Artykuł 23 tego rozporządzenia, zatytułowany 'Podstawy nieuznania orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej', stanowi:

'Orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej nie uznaje się:

a) jeżeli takie uznanie jest oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, biorąc pod uwagę dobro dziecka;

[...].'

10

Artykuł 24 rozporządzenia nr 2201/2003, zatytułowany 'Zakaz badania jurysdykcji państwa członkowskiego pochodzenia', przewiduje:

'Jurysdykcja sądu państwa członkowskiego pochodzenia orzeczenia nie może być badana. Badanie zgodności z porządkiem publicznym, o którym mowa w art. 22 lit. a) i art. 23 lit. a), nie może rozciągać się na przepisy o jurysdykcji przewidziane w art. 3-14.'

11

Zgodnie z art. 26 tego rozporządzenia, zatytułowanym 'Wyłączenie kontroli merytorycznej':

'Orzeczenie nie może być w żadnym wypadku przedmiotem kontroli merytorycznej.'

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

12

Z postanowienia odsyłającego wynika, że P i Q są rodzicami dzieci V (ur. w 2000 r.) i S (ur. w 2009 r.). Para poznała się w 1997 r. P i Q mieszkali razem do 2003 r., kiedy to rozstali się. Le Šilut?s rajono apylink?s teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie, Litwa) udzielił im rozwodu w dniu 6 stycznia 2003 r. W 2006 r. ten sam sąd rozwiązał umowę w sprawie skutków prawnych małżeństwa. Z tego ostatniego orzeczenia wynika, że miejsce pobytu V zostało ustalone przy Q, jej matce, przy czym piecza nad nią miała być sprawowana przez obojga rodziców. W 2005 r. rodzina przeniosła się jednak z Litwy do Szwecji, gdzie w 2006 r. jej członkowie zarejestrowali się w rejestrze mieszkańców. S urodziła się w Szwecji. Oboje dzieci mówią po szwedzku oraz uczęszczały do przedszkola i do szkoły w Falkenbergu (Szwecja), gdzie mają swoje środowisko społeczne.

13

W dniu 27 listopada 2013 r. P odkrył, że Q i dzieci zniknęły. Okazało się, że Q skontaktowała się z organami opieki społecznej w gminie Falkenberg, które rozpoczęły dochodzenie na podstawie twierdzeń Q, że ona i dzieci były ofiarami przestępstw z rąk P. Sprawy zostały zgłoszone policji i Q wraz z dziećmi została umieszczona w mieszkaniu chronionym. Kilka miesięcy później dochodzenie wstępne przeciwko P zostało umorzone. Zakazano mu jednak wszelkich kontaktów z Q i dziećmi.

14

W dniu 29 marca 2014 r. Q wyjechała z dziećmi na Litwę. W tym czasie rodzice sprawowali wspólną pieczę nad obojgiem dzieci. W dniu 31 marca 2014 r. dzieci zostały wpisane do rejestru mieszkańców gminy Szyłokarczma (Litwa).

15

W dniu 8 kwietnia 2014 r. Q złożyła wniosek przeciwko P do Šilut?s rajono apylink?s teismas, żądając wydania postanowienia tymczasowego dotyczącego miejsca pobytu S i pieczy nad nią oraz alimentów na oboje dzieci.

16

W dniu 11 kwietnia 2014 r. P złożył do sądu odsyłającego wniosek przeciwko Q, twierdząc, że wyłączna piecza nad obojgiem dzieci powinna zostać przyznana jemu.

17

Tego samego dnia Šilut?s rajono apylink?s teismas wydał postanowienie tymczasowe, ustalając miejsce pobytu S przy jej matce.

18

W czerwcu 2014 r. P złożył w Utrikesdepartementet (ministerstwie spraw zagranicznych) Królestwa Szwecji wniosek o powrót dzieci w rozumieniu konwencji haskiej z 1980 r.

19

W dniu 4 września 2014 r. Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie) postanowił oddalić wniosek P o powrót dzieci, a w dniu 21 października 2014 r. Lietuvos apeliacinis teismas (litewski sąd apelacyjny) utrzymał to orzeczenie w mocy. W swoim orzeczeniu sąd ten oparł się na art. 13 konwencji haskiej z 1980 r.

20

W dniu 18 października 2014 r., po przeprowadzeniu środków dowodowych na rozprawie przeprowadzonej pod nieobecność Q, sąd odsyłający wydał postanowienie, w którym tymczasowo przyznał P wyłączne prawo do pieczy nad S.

21

Orzekając w przedmiocie wniosku z dnia 8 kwietnia 2014 r., Šilut?s rajono apylink?s teismas, postanowieniem z dnia 18 lutego 2015 r. ustalił miejsce pobytu S przy Q i zasądził od P alimenty na oboje dzieci.

22

Sąd odsyłający jest zdania, że jego jurysdykcja wynika z art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, gdyż w chwili złożenia wniosków do Šilut?s rajono apylink?s teismas, w dniu 8 kwietnia 2014 r., i sądu odsyłającego, w dniu 11 kwietnia 2014 r., miejscem zwykłego pobytu obojga dzieci w rozumieniu tego przepisu była Szwecja.

23

P podniósł przed sądem odsyłającym, że ponieważ to ten sąd jest sądem, przed którym zawisł spór w postępowaniu głównym, wyrok wydany przez Šilut?s rajono apylink?s teismas w dniu 18 lutego 2015 r., nie powinien zostać uznany. Jego zdaniem odmowa uznania znajduje podstawę w art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003.

24

P zgadza się, że zgodnie z art. 24 tego rozporządzenia jurysdykcja sądu państwa członkowskiego pochodzenia orzeczenia nie może być, co do zasady, badana. Jednakże w przepisie tym nie wymieniono art. 15 tego rozporządzenia, na podstawie którego Šilut?s rajono apylink?s teismas ustalił swoją jurysdykcję. A to właśnie ów art. 15 został przez niego naruszony, gdyż sąd ten uznał swoją jurysdykcję bez zwrócenia się do sądu odsyłającego o przekazanie mu sprawy.

25

P podnosi też, że Šilut?s rajono apylink?s teismas uznał ponadto, iż skoro litewski sąd odmówił zarządzenia powrotu dziecka na podstawie art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., to miejsce zwykłego pobytu dziecka zostało odtąd ustalone na Litwie.

26

Przyznając, że klauzulę porządku publicznego należy interpretować wąsko, P wskazuje, iż istnieje pewien zakres swobody w jej stosowaniu, w sytuacji gdy zagraniczny sąd dopuścił się poważnego błędu. Jego zdaniem tego rodzaju błąd został popełniony przez Šilut?s rajono apylink?s teismas, który, świadomie bądź nieświadomie, naruszył nie tylko art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, ale też fundamentalną zasadę, zgodnie z którą w przypadku uprowadzenia dziecka ostateczne słowo powinno należeć do sądów państwa, w którym to dziecko miało swoje pierwotne miejsce pobytu.

27

Q podnosi przed sądem odsyłającym, że art. 24 omawianego rozporządzenia zakazuje badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego. Jedyną sytuacją, w której można by odmówić uznania wyroku Šilut?s rajono apylink?s teismas z dnia 18 lutego 2015 r., jest przypadek, w którym wyrok ten byłby sprzeczny z porządkiem publicznym. Niemniej jednak zdaniem Q przedmiotowy wyrok ten nie jest sprzeczny z porządkiem publicznym, ponieważ jest jasne, że P nie wypełnia swoich obowiązków ojcowskich w odpowiedni sposób, w związku z czym S musi pozostać z matką. Tak właśnie stwierdzono w czterech odrębnych postępowaniach. Ponadto dzieci chodzą do szkoły na Litwie, przy czym nie ma żadnego zagrożenia dla ich zdrowia i rozwoju ani też nie doszło do żadnych naruszeń prawa. Vilniaus apygardos teismas i Lietuvos apeliacinis teismas orzekły, że dzieci zostały zabrane przez matkę na Litwę zgodnie z prawem. Sąd odsyłający nie ma powodu, by wątpić w ocenę dokonaną przez litewskie sądy i organy administracyjne.

28

Q wskazuje również, że do dnia 18 lutego 2015 r. P brał czynny udział w postępowaniu przed sądami litewskimi. Dysponował też środkami prawnymi w celu zaskarżania wydanych orzeczeń. Dodatkowo P z własnej inicjatywy wycofał wniosek o ustalenie miejsca pobytu V przy nim, tym samym zgadzając się na to, aby V mieszkała z matką na Litwie. Tym samym, żądając pieczy nad S, P narusza prawa obojga dzieci, jak i ich uzasadnione interesy.

29

W tych okolicznościach Varbergs tingsrätt (sąd pierwszej instancji w Varberg) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

'Czy sąd odsyłający powinien, zgodnie z art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 lub z jakimkolwiek innym przepisem tego rozporządzenia, nie naruszając postanowień art. 24 tego rozporządzenia, odmówić uznania orzeczenia sądu Šilut?s rajono apylink?s teismas z dnia 18 lutego 2015 r. [...], a tym samym w dalszym ciągu rozpatrywać [zawisły przed nim] spór dotyczący pieczy nad dzieckiem [...]?.'

W przedmiocie trybu pilnego

30

Varbergs tingsrätt zwrócił się o rozpoznanie niniejszego odesłania prejudycjalnego w pilnym trybie prejudycjalnym zgodnie z art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości. Wyjaśnił, że od chwili wyjazdu S z matką w dniu 29 marca 2014 r. P nie mógł się z nią zobaczyć. Dalsze przedłużanie się postępowania byłoby sprzeczne z interesami tego dziecka i negatywnie wpłynęłoby na jego relacje z ojcem.

31

Należy stwierdzić w pierwszej kolejności, że niniejszej odesłanie prejudycjalne dotyczy wykładni rozporządzenia nr 2201/2003, które zostało wydane w szczególności na podstawie art. 61 lit. c) WE (obecnie art. 67 TFUE), które to postanowienie znajduje się w tytule V części trzeciej traktatu FUE, dotyczącej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, a tym samym wspomniane odesłanie mieści się w zakresie stosowania trybu pilnego określonego w art. 107 regulaminu postępowania.

32

W drugiej kolejności należy zauważyć, że niniejsza sprawa dotyczy sześcioletniego dziecka, którego rozłąka z ojcem trwa już ponad rok i który według sądu odsyłającego przez cały ten czas nie mógł się z nim zobaczyć. Wynika stąd, że dalsze przedłużanie się obecnej sytuacji może poważnie zaszkodzić przyszłym relacjom dziecka z ojcem.

33

W tych okolicznościach czwarta izba Trybunału postanowiła na podstawie art. 108 regulaminu postępowania, zgodziwszy się z propozycją sędziego sprawozdawcy i po wysłuchaniu rzecznika generalnego, uwzględnić wniosek sądu odsyłającego o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

34

Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy wykładni art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 należy dokonywać w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym przepis ten pozwala sądowi państwa członkowskiego, który w swojej ocenie posiada jurysdykcję do orzekania w przedmiocie pieczy nad dzieckiem, odmówić uznania orzeczenia sądu innego państwa członkowskiego, który orzekł już w przedmiocie pieczy nad tym dzieckiem.

35

Należy przypomnieć, że zgodnie z motywem 21 rozporządzenia jego podstawą jest założenie, że uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w państwie członkowskim powinno opierać się na zasadzie wzajemnego zaufania, a podstawy nieuznania orzeczenia powinny być ograniczone do niezbędnego minimum.

36

W ramach tego systemu art. 23 rozporządzenia nr 2201/2003, który określa podstawy, jakie mogą zostać powołane przeciwko uznaniu orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej, należy interpretować w sposób ścisły, jako że stanowi on przeszkodę w realizacji jednego z podstawowych celów rozporządzenia, który został przypomniany w poprzednim punkcie niniejszego wyroku.

37

Chociaż ustalenie, jakie elementy obejmuje porządek publiczny państwa członkowskiego, nie leży w gestii Trybunału, w jego kompetencji mieści się jednak kontrola granic, w jakich sąd państwa członkowskiego może powoływać się na to pojęcie, odmawiając uznania orzeczenia wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego (zob. analogicznie wyrok Diageo Brands, C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 42).

38

Ponadto, w odróżnieniu od klauzuli porządku publicznego wskazanej w art. 34 pkt 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 4, s. 42; sprostowania: Dz.U. 2007, L 174, s. 28; Dz.U. 2009, L 311, s. 35), która była przedmiotem orzecznictwa przytoczonego w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 wymaga, aby decyzja o ewentualnej odmowie uznania była podejmowania z uwzględnieniem dobra dziecka.

39

Z tego względu powołanie się na klauzulę porządku publicznego zawartą w art. 23 lit. a) tego rozporządzenia jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby, biorąc pod uwagę dobro dziecka, uznanie orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim naruszało w sposób niedopuszczalny porządek prawny państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, ponieważ naruszałoby jedną z jego podstawowych zasad. Aby zatem nie doszło do naruszenia zakazu kontroli merytorycznej orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim, przewidzianego w art. 26 omawianego rozporządzenia, naruszenie musi stanowić oczywiste, biorąc pod uwagę dobro dziecka, pogwałcenie normy prawnej uznawanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym (zob. analogicznie wyrok Diageo Brands, C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 44).

40

Niemniej jednak w przypadku sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym z przekazanych Trybunałowi materiałów nie wynika, aby można było zidentyfikować taką normę prawną, która byłaby uważana za zasadniczą dla porządku prawnego Królestwa Szwecji, lub takie prawo, które byłoby uważane za podstawowe w tym porządku prawnym, a które zostałyby naruszone w razie uznania orzeczenia Šilut?s rajono apylink?s teismas z dnia 18 lutego 2015 r.

41

P podnosi mimo to, że przedmiotowe orzeczenie nie powinno zostać uznane w oparciu o normę wyrażoną w art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, gdyż litewski sąd uznał swoją jurysdykcję z naruszeniem art. 15 tego rozporządzenia.

42

W tym względzie należy przypomnieć, że art. 24 omawianego rozporządzenia zakazuje jakiegokolwiek badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego pochodzenia, wyraźnie precyzując, że art. 23 lit. a) tego rozporządzenia nie może stanowić podstawy do przeprowadzenia takiego badania.

43

Jest oczywiście prawdą, jak wskazuje P, że w art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 wymieniono wyłącznie art. 3-14 tego rozporządzenia, nie zaś jego art. 15.

44

Niemniej jednak należy zauważyć, że art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, wchodzący w skład jego rozdziału II, zatytułowanego 'Jurysdykcja', uzupełnia normy jurysdykcyjne wyrażone w art. 8-14 tego rozdziału poprzez wprowadzenie mechanizmu współpracy, który pozwala sądowi państwa członkowskiego, mającemu jurysdykcję do rozpoznania sprawy na podstawie jednej z tych norm, w drodze wyjątku, przekazać sprawę pod jurysdykcję sądu innego państwa członkowskiego, lepiej umiejscowionego dla osądzenia sprawy.

45

Wynika stąd, jak trafnie zauważył rzecznik generalny w pkt 71 stanowiska, że domniemane naruszenie przez sąd państwa członkowskiego art. 15 tego rozporządzenia nie pozwala sądowi innego państwa członkowskiego na zbadanie jurysdykcji tego pierwszego sądu, niezależnie od faktu, że zakaz ustanowiony w art. 24 omawianego rozporządzenia bezpośrednio nie odnosi się do art. 15.

46

Należy zresztą przypomnieć, że sąd państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, nie może odmówić uznania orzeczenia pochodzącego z innego państwa członkowskiego tylko dlatego, że jego zdaniem w orzeczeniu tym prawo krajowe lub prawo Unii zostało niewłaściwie zastosowane, gdyż taki krok podważałby cel rozporządzenia nr 2201/2003.

47

P twierdzi również, że możliwość nieuznania takiego orzeczenia musi istnieć, gdyż w przeciwnym wypadku mogłoby dochodzić do naruszeń zasad, na których opiera się przewidziany w tym rozporządzeniu system dotyczący bezprawnego uprowadzenia dziecka.

48

W tym względzie należy zauważyć, że rozporządzenie nr 2201/2003 zawiera, w art. 11, szczególne przepisy dotyczące powrotu dziecka bezprawnie uprowadzonego lub zatrzymywanego w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym dziecko bezpośrednio przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem miało zwykły pobyt.

49

Ponadto w ust. 8 tego artykułu ustanowiono autonomiczną procedurę mającą zapobiegać ewentualnym problemom, jakie mogą powstać wskutek wydania sprzecznych ze sobą orzeczeń w danej sprawie (zob. podobnie wyroki: Rinau, C-195/08 PPU, EU:C:2008:406, pkt 63; a także Povse, C-211/10 PPU, EU:C:2010:400, pkt 56).

50

Z tego względu nawet gdyby założyć, że w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym zachodzą trudności na tle bezprawnego zatrzymywania dziecka, owe trudności należy rozwiązać nie poprzez odmowę, na podstawie art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, uznania orzeczenia takiego jak orzeczenia Šilut?s rajono apylink?s teismas z dnia 18 lutego 2015 r., ale w danym wypadku z zastosowaniem procedury przewidzianej w art. 11 owego rozporządzenia.

51

Wspomniana procedura pozwala sądowi państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu dziecka sprzed jego bezprawnego uprowadzenia bądź zatrzymania na podjęcie późniejszej decyzji mającej zagwarantować powrót dziecka do państwa członkowskiego, w którym miało ono zwykłe miejsce pobytu bezpośrednio przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem.

52

Należy jednak przypomnieć, że przed wydaniem takiego orzeczenia właściwy sąd powinien uwzględnić motywy i dowody, na podstawie których wydano orzeczenie o odmowie powrotu (wyrok Povse, C-211/10 PPU, EU:C:2010:400, pkt 59).

53

Mając na uwadze wszystkie przytoczone powyżej okoliczności, na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że wykładni art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 należy dokonywać w ten sposób, że o ile nie dochodzi do oczywistego naruszenia, biorąc pod uwagę dobro dziecka, normy prawnej uznawanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa członkowskiego lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym, przepis ten nie pozwala sądowi tego państwa członkowskiego, który w swojej ocenie ma jurysdykcję do orzekania w przedmiocie prawa do pieczy nad dzieckiem, odmówić uznania orzeczenia sądu innego państwa członkowskiego dotyczącego pieczy nad tym dzieckiem.

W przedmiocie kosztów

54

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Sentencja

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

Wykładni art. 23 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 należy dokonywać w ten sposób, że o ile nie dochodzi do oczywistego naruszenia, biorąc pod uwagę dobro dziecka, normy prawnej uznawanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa członkowskiego lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym, przepis ten nie pozwala sądowi tego państwa członkowskiego, który w swojej ocenie ma jurysdykcję do orzekania w przedmiocie prawa do pieczy nad dzieckiem, odmówić uznania orzeczenia sądu innego państwa członkowskiego dotyczącego pieczy nad tym dzieckiem.

Opinia Rzecznika Generalnego

ECLI:EU:C:2015:770

STANOWISKO RZECZNIKA GENERALNEGO

Melchiora Watheleta

przedstawione w dniu 29 października 2015 r. 1

I - Wprowadzenie

1. W ramach niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym z dnia 25 sierpnia 2015 r., który wpłynął do Trybunału w dniu 28 sierpnia 2015 r., Trybunał musi wypowiedzieć się co do zakresu art. 23 lit. a) oraz art. 24 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 2 .

2. Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między P a Q dotyczącego prawa do pieczy nad jedną z ich dwóch córek.

II - Ramy prawne

A - Prawo Unii

3. Artykuł 2 rozporządzenia nr 2201/2003, zatytułowany 'Definicje', stanowi:

'Na użytek niniejszego rozporządzenia: [...]

9) »piecza na dzieckiem« obejmuje prawa i obowiązki związane z opieką nad osobą dziecka, w szczególności prawo do określania miejsca pobytu dziecka;

[...].'

4. Stosownie do treści art. 8 rozporządzenia nr 2201/2003, zatytułowanego 'Jurysdykcja ogólna':

'1 W sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym w chwili wniesienia pozwu lub wniosku dziecko ma zwykły pobyt.

2. Ustęp 1 ma zastosowanie z zastrzeżeniem przepisów art. 9, 10 i 12.'

5. Artykuł 15 omawianego rozporządzenia, zatytułowany 'Przekazanie do sądu lepiej umiejscowionego dla osądzenia sprawy', brzmi:

'1 W drodze wyjątku, sądy państwa członkowskiego, do których jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty, jeżeli uznają, że sąd innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek, mógłby lepiej osądzić sprawę lub jej określoną część, oraz jeśli jest to zgodne z dobrem dziecka:

a) zawieszają rozpoznanie sprawy lub odnośnej jej części i wzywają strony do wniesienia pozwu lub wniosku do sądu tego innego państwa członkowskiego zgodnie z ust. 4; lub

b) wzywają sąd innego państwa członkowskiego do uznania swojej jurysdykcji zgodnie z ust. 5.

2. Ustęp 1 ma zastosowanie:

a) na wniosek jednej ze stron; lub

b) z urzędu; lub

c) na wniosek sądu innego państwa członkowskiego, z którym dziecko ma szczególny związek, zgodnie z ust. 3.

Przekazanie z urzędu lub na wniosek sądu innego państwa członkowskiego musi zostać zaakceptowane przez co najmniej jedną ze stron.

3. Przyjmuje się, że dziecko ma szczególny związek z państwem członkowskim, w rozumieniu ust. 1, jeżeli:

a) dziecko uzyskało w tym państwie członkowskim zwykły pobyt po wszczęciu postępowania przed sądem, o którym mowa w ust. 1; lub

b) dziecko miało wcześniej zwykły pobyt w tym państwie członkowskim; lub

c) dziecko posiada obywatelstwo tego państwa członkowskiego; lub

d) podmiot odpowiedzialności rodzicielskiej ma zwykły pobyt w tym państwie członkowskim; lub

e) majątek dziecka znajduje się na terytorium tego państwa członkowskiego, a sprawa dotyczy środków ochrony dziecka w związku z zarządem, zabezpieczeniem lub rozporządzaniem tym majątkiem.

4. Sąd państwa członkowskiego, do którego jurysdykcji należy rozpoznanie sprawy co do istoty, określa termin, w którym wszczyna się postępowanie przed sądami innego państwa członkowskiego zgodnie z ust. 1

Jeżeli postępowanie przed tymi sądami nie zostanie wszczęte przed upływem tego terminu, sąd rozpoznający sprawę ma nadal jurysdykcję zgodnie z art. 8-14.

5. Sądy tego innego państwa członkowskiego, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, o ile jest to zgodne z dobrem dziecka, mogą uznać swoją jurysdykcję w ciągu sześciu tygodni po wszczęciu postępowania zgodnie z ust. 1 lit. a) lub b). W tym przypadku sąd, przed którym wcześniej wszczęto postępowanie, uznaje brak swej jurysdykcji. W przeciwnym razie sąd, przed którym wcześniej wszczęto postępowanie, ma nadal jurysdykcję zgodnie z art. 8-14.

6. Sądy współpracują dla celów niniejszego artykułu, bezpośrednio lub za pośrednictwem organów centralnych wyznaczonych zgodnie z art. 53.'

6. Artykuł 20 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany 'Środki tymczasowe włącznie ze środkami zabezpieczającymi', stanowi:

'1 W przypadkach niecierpiących zwłoki sądy państwa członkowskiego stosują, niezależnie od przepisów niniejszego rozporządzenia, środki tymczasowe przewidziane w prawie tego państwa członkowskiego, włącznie ze środkami zabezpieczającymi, w odniesieniu do osób lub mienia znajdujących się w tym państwie, nawet jeśli na podstawie niniejszego rozporządzenia rozpoznanie sprawy co do istoty należy do jurysdykcji sądu innego państwa członkowskiego.

2. Środki, o których mowa w ust. 1, tracą moc, gdy sąd państwa członkowskiego, do którego jurysdykcji należy zgodnie z niniejszym rozporządzeniem rozpoznanie sprawy co do istoty, podjął środki, które uważa za właściwe.'

7. Artykuł 21 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, zatytułowany 'Uznawanie orzeczeń', głosi:

'Orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim jest uznawane w innych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania.'

8. Na gruncie art. 23 rozporządzenia nr 2201/2003, zatytułowanego 'Podstawy nieuznania orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej':

'Orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej nie uznaje się:

a) jeżeli takie uznanie jest oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, biorąc pod uwagę dobro dziecka;

[...].'

9. Artykuł 24 omawianego rozporządzenia, zatytułowany 'Zakaz badania jurysdykcji państwa członkowskiego pochodzenia', przewiduje:

'Jurysdykcja sądu państwa członkowskiego pochodzenia orzeczenia nie może być badana. Badanie zgodności z porządkiem publicznym, o którym mowa w art. 22 lit. a) i art. 23 lit. a), nie może rozciągać się na przepisy o jurysdykcji przewidziane w art. 3-14.'

10. W myśl art. 26 owego rozporządzenia, zatytułowanego 'Wyłączenie kontroli merytorycznej':

'Orzeczenie nie może być w żadnym wypadku przedmiotem kontroli merytorycznej.'

11. Artykuł 27 przedmiotowego rozporządzenia, zatytułowany 'Zawieszenie postępowania', stanowi:

'1 Sąd państwa członkowskiego, do którego wystąpiono o uznanie orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim, może zawiesić postępowanie, jeżeli od orzeczenia został wniesiony zwyczajny środek zaskarżenia.

[...].'

B - Konwencja haska z 1980 r.

12. Artykuł 13 Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzonej w Hadze dnia 25 października 1980 r. (zwanej dalej 'konwencją haską z 1980 r.'), stanowi:

'Bez względu na postanowienia artykułu poprzedzającego [poprzedniego artykułu] władza sądowa lub administracyjna państwa wezwanego nie jest obowiązana zarządzić wydania dziecka, jeżeli osoba, instytucja lub organizacja sprzeciwiająca się wydaniu dziecka wykaże, że:

a) osoba, instytucja lub organizacja opiekująca się dzieckiem faktycznie nie wykonywała prawa do opieki [pieczy] w czasie uprowadzenia lub zatrzymania albo zgodziła się lub później wyraziła zgodę na uprowadzenie lub zatrzymanie; lub

b) istnieje poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną albo w jakikolwiek inny sposób postawiłby je w niekorzystnej sytuacji nie do zniesienia.

Władza sądowa lub administracyjna może również odmówić zarządzenia powrotu dziecka, jeżeli stwierdzi, że dziecko sprzeciwia się powrotowi oraz że osiągnęło ono wiek i stopień dojrzałości, przy którym [kiedy] właściwe jest uwzględnienie jego opinii.

Przy ocenie okoliczności określonych w niniejszym artykule władza sądowa lub administracyjna powinna brać pod uwagę informacje dotyczące sytuacji społecznej dziecka, dostarczone przez organ centralny lub inną właściwą władzę państwa miejsca stałego pobytu dziecka.'

III - Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

13. P i Q są rodzicami dwojga dzieci, V (ur. w 2000 r.) i S (ur. w 2009 r.).

14. Para poznała się w 1997 r., zaś w dniu 6 lutego 2006 r. Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie, Litwa) orzekł o rozwodzie P i Q 3 , postanawiając, że V będzie mieszkać z matką, przy czym prawo do pieczy nad nią będzie sprawowane przez oboje rodziców.

15. W 2005 r. rodzina przeniosła się jednak z Litwy do Szwecji, gdzie w 2006 r. rodzice i dzieci zarejestrowali się w rejestrze mieszkańców. S urodziła się w Szwecji w 2009 r. Oboje dzieci mówią po szwedzku oraz uczęszczają do przedszkola i do szkoły w Falkenbergu (Szwecja), gdzie mają swoje podstawowe środowisko społeczne.

16. W dniu 27 listopada 2013 r. P odkrył, że Q i dzieci zniknęły. Q nawiązała kontakt z organami opieki społecznej w gminie Falkenberg, które rozpoczęły dochodzenie na podstawie twierdzeń Q, że ona i dzieci były ofiarami przestępstw z rąk P. Sprawy zostały zgłoszone policji, zaś Q wraz z dziećmi została umieszczona w mieszkaniu chronionym. Kilka miesięcy później wstępne dochodzenie przeciwko P zostało umorzone, ale zakazano mu wszelkich kontaktów z dziećmi.

17. W dniu 29 marca 2014 r. Q wyjechała z dziećmi na Litwę. W tym czasie rodzice P i Q nadal sprawowali wspólną pieczę nad obojgiem dzieci 4 , które w dniu 31 marca 2014 r. zostały wpisane do rejestru mieszkańców gminy Szyłokarczma (Litwa).

18. W dniu 8 kwietnia 2014 r. Q złożyła wniosek przeciwko P do Šilutės rajono apylinkės teismas (sądu rejonowego w Szyłokarczmie), żądając wydania postanowienia tymczasowego dotyczącego miejsca pobytu S 5 i wyłącznej pieczy nad nią oraz alimentów na oboje dzieci.

19. W dniu 11 kwietnia 2014 r. P złożył do Varbergs tingsrätt (sądu pierwszej instancji w Varbergu) wniosek przeciwko Q, twierdząc, że wyłączna piecza nad obojgiem dzieci powinna zostać przyznana tymczasowo jemu.

20. Tego samego dnia Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) wydał postanowienie tymczasowe, ustalając miejsce zamieszkania S przy jej matce.

21. W czerwcu 2014 r. P złożył w Utrikesdepartementet (ministerstwie spraw zagranicznych) Królestwa Szwecji wniosek o powrót dzieci w rozumieniu konwencji haskiej z 1980 r.

22. W dniu 30 lipca 2014 r. P złożył wniosek do Šilutės rajono apylinkės teismas (sądu rejonowego w Szyłokarczmie), żądając przyznania wyłącznej pieczy nad V 6 . Sąd połączył jego wniosek z wnioskiem Q z dnia 8 kwietnia 2014 r. w celu łącznego ich rozpoznania.

23. W dniu 2 września 2014 r., w odpowiedzi na wniosek P, Q zażądała oddalenia tego wniosku, podnosząc, że dziecko V było leczone w placówce medycznej w Kłajpedzie (Litwa) z powodu stresu pourazowego oraz że wyniki badań lekarskich wykazały negatywną reakcję tego dziecka na każdy kontakt z jego ojcem, P.

24. W dniu 29 września 2014 r. P zwrócił się do tego samego sądu o nierozpoznawanie wniosku Q zmierzającego do przyznania jej prawa do pieczy nad dzieckiem S, ponieważ jego zdaniem sąd ten nie miał jurysdykcji.

25. W dniu 1 sierpnia 2014 r. P złożył do Vilniaus apygardos teismas (sądu okręgowego w Wilnie, Litwa) wniosek między innymi o powrót dziecka S do państwa jego zwykłego pobytu, a więc do Szwecji. W dniu 18 sierpnia 2014 r. Q wniosła do tego samego sądu odpowiedź na ten wniosek, w której podważała okoliczność, że wyjazd dziecka S do Litwy był bezprawny, podkreśliła niedopuszczalne zachowanie ojca wobec małoletnich dzieci i zażądała oddalenia wniosku P.

26. W dniu 4 września 2014 r. Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie) postanowił oddalić wniosek P o powrót dziecka, a w dniu 21 października 2014 r. Lietuvos apeliacinis teismas (litewski sąd apelacyjny) utrzymał to orzeczenie w mocy, opierając się na art. 13 konwencji haskiej z 1980 r.

27. Po wydaniu tego ostatniego orzeczenia akta sprawy zostały przekazane sądowi odsyłającemu, zgodnie z art. 11 ust. 6 rozporządzenia nr 2201/2003, przez szwedzki organ centralny, mianowicie ministerstwo spraw zagranicznych 7 .

28. W dniu 18 października 2014 r., po przesłuchaniu, które odbyło się pod nieobecność Q, sąd odsyłający wydał postanowienie tymczasowe, zgodnie z którym P powinien mieć wyłączną pieczę nad S.

29. W dniu 18 lutego 2015 r. Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) wydał postanowienie, w którym orzekł, że S powinna mieszkać z Q, a P powinien płacić alimenty na oboje dzieci (zwane dalej 'spornym orzeczeniem'). Ze wspomnianego orzeczenia wynika, że P wycofał wniosek z dnia 30 lipca 2014 r., w którym żądał przyznania mu pieczy nad V.

30. Sąd odsyłający jest zdania, że jego jurysdykcja wynika z art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2201/2003, gdyż w chwili złożenia wniosków do Šilutės rajono apylinkės teismas (sądu rejonowego w Szyłokarczmie), w dniu 8 kwietnia 2014 r., i do sądu odsyłającego, w dniu 11 kwietnia 2014 r., miejscem zwykłego pobytu obojga dzieci w rozumieniu tego przepisu była Szwecja.

31. P podniósł przed sądem odsyłającym, że ponieważ to ten sąd jest sądem, przed którym zawisł spór, sporne orzeczenie nie powinno zostać uznane. Jego zdaniem odmowa uznania znajduje podstawę w art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003. P wskazuje, że zgodnie z art. 24 tego rozporządzenia, co do zasady, jurysdykcja sądu państwa członkowskiego pochodzenia orzeczenia nie może być badana. Jednakże w przepisie tym nie wymieniono art. 15 tego rozporządzenia, na podstawie którego Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) ustalił swoją jurysdykcję. A to właśnie ów art. 15 został przez niego naruszony, gdyż sąd ten w pełni niezależnie postanowił orzec w przedmiocie dopuszczalności wniosku.

32. P podnosi też, że Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) uznał ponadto, iż skoro litewski sąd odmówił zarządzenia powrotu dziecka na podstawie art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., to miejsce zwykłego pobytu dziecka zostało odtąd ustalone na Litwie. Stanowisko tego sądu jest jednak nie do pogodzenia z wydanym przez Trybunał wyrokiem Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400), w którym, w pkt 44, Trybunał orzekł, że 'bezprawne uprowadzenie dziecka nie powinno zasadniczo skutkować przekazaniem właściwości sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium dziecko miało zwykłe miejsce pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem, sądom państwa członkowskiego, do którego dziecko zostało uprowadzone, i to nawet przy założeniu, że w następstwie uprowadzenia to państwo członkowskie stało się zwykłym miejscem pobytu dziecka'.

33. Przyznając, że klauzulę porządku publicznego należy interpretować wąsko, P wskazuje, iż istnieje pewien zakres swobody w jej stosowaniu, w sytuacji gdy zagraniczny sąd dopuścił się poważnego błędu. Jego zdaniem tego rodzaju błąd został popełniony przez Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie), który, świadomie bądź nieświadomie, naruszył nie tylko art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, ale też fundamentalną zasadę, zgodnie z którą w przypadku uprowadzenia dziecka ostateczne słowo powinno należeć do sądów państwa, w którym to dziecko miało swoje pierwotne miejsce pobytu.

34. Q podnosi przed sądem odsyłającym, że art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 zakazuje badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego. Jedyną sytuacją, w której można by odmówić uznania spornego orzeczenia, jest przypadek, w którym takie orzeczenie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym. Niemniej jednak zdaniem Q taka sytuacja nie zachodzi, gdyż z przeprowadzonego dochodzenia jasno wynika, że P nie wypełnia swoich obowiązków ojcowskich w odpowiedni sposób, w związku z czym S musi pozostać z matką. Tak właśnie stwierdzono w czterech odrębnych postępowaniach. Ponadto dzieci chodzą do szkoły na Litwie, przy czym nie ma żadnego zagrożenia dla ich zdrowia i rozwoju. Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie) i Lietuvos apeliacinis teismas (litewski sad apelacyjny) orzekły, że dzieci zostały zabrane przez matkę na Litwę zgodnie z prawem. Sąd odsyłający nie ma powodu, by wątpić w ocenę dokonaną przez litewskie sądy i organy administracyjne [w tym przez Šilutės rajono savivaldybės administracijos vaiko teisių apsaugos skyrius (gminny urząd ds. ochrony praw dzieci w Szyłokarczmie)].

35. Q dodaje, że do chwili wydania spornego orzeczenia P brał czynny udział w postępowaniu przed sądami litewskimi i dysponował środkami prawnymi w celu zaskarżenia wydanych orzeczeń. Dodatkowo P z własnej inicjatywy wycofał wniosek o ustalenie miejsca pobytu V przy nim, tym samym zgadzając się na to, aby V mieszkała z matką na Litwie. W efekcie, żądając pieczy nad S, P narusza prawa obojga dzieci oraz ich uzasadnione interesy.

36. W tych okolicznościach Varbergs tingsrätt (sąd pierwszej instancji w Varbergu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

'Czy sąd [odsyłający] powinien, zgodnie z art. 23 lit. a) rozporządzenia [nr 2201/2003] lub z jakimkolwiek innym przepisem tego rozporządzenia, nie naruszając postanowień art. 24 tego rozporządzenia, odmówić uznania [spornego orzeczenia] [...], a tym samym w dalszym ciągu rozpatrywać [zawisły przed nim] spór dotyczący pieczy nad dzieckiem [...]?.'

IV - W przedmiocie trybu pilnego i postępowania przed Trybunałem

37. Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie do niniejszego odesłania prejudycjalnego trybu pilnego przewidzianego w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Powołując się na wyrok Detiček (C-403/09 PPU, EU:C:2009:810), sąd odsyłający uzasadnił swój wniosek tym, że od chwili zajścia tego, co nazywa uprowadzeniem dziecka, którego dotyczy wniosek, w dniu 29 marca 2014 r., P nie miał już okazji do spotkania z nim. Przedłużanie postępowania naruszałoby dobro dziecka i jego relacje z ojcem. Aby usunąć obecną niepewność prawną, konieczne jest, aby Trybunał działał szybko, tak by spór mógł zostać ostatecznie rozwiązany.

38. Po przedłożeniu propozycji sędziego sprawozdawcy i po wysłuchaniu mojego stanowiska w tym względzie czwarta izba Trybunału postanowiła w dniu 9 września 2015 r. uwzględnić wniosek sądu krajowego o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym. Izba postanowiła przy tym, na mocy art. 109 § 3 regulaminu postępowania, zwrócić się do Republiki Litewskiej o udzielenie na piśmie wszelkich niezbędnych informacji dotyczących niniejszej sprawy. Czwarta izba Trybunału zwróciła się również do stron w postępowaniu głównym, Królestwa Szwecji i Republiki Litewskiej o udzielenie odpowiedzi na kilka pytań, najlepiej na piśmie, a w przeciwnym wypadku na rozprawie.

39. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez P, Królestwo Szwecji 8 , Republikę Litewską i Komisję Europejską. P, Q, Królestwo Hiszpanii, Republika Litewska i Komisja przedstawili też uwagi ustne na rozprawie, która odbyła się w dniu 27 października 2015 r.

V - W przedmiocie pytania prejudycjalnego

A - Uwagi stron

40. P podkreśla, że szczególny wymiar sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym wynika z okoliczności, iż sporne orzeczenie dotyczące pieczy nad dzieckiem S zostało wydane po wydaniu orzeczenia o odmowie zarządzenia powrotu, ale jeszcze zanim sąd państwa członkowskiego pochodzenia mógł rozstrzygnąć, czy należało zarządzić powrót dziecka.

41. Jego zdaniem naruszenie przez Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) zasad leżących u podstaw systemu mającego zastosowanie do bezprawnych uprowadzeń oraz okoliczność, że sąd ten uznał swoją jurysdykcję, mimo iż kwestia ustalenia, czy należy zarządzić powrót dziecka, była przedmiotem postępowania toczącego się przed sądem państwa członkowskiego pochodzenia, uzasadniają nieuznanie spornego orzeczenia. P przytacza w tym względzie fragment wyroku Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400, pkt 44), na który powołał się już przed sądem odsyłającym 9 .

42. P uważa, że w spornym orzeczeniu Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) nie wskazał wyraźnie podstaw, w oparciu o które uznał swoją jurysdykcję. Zdaniem P sąd ów uznał swoją jurysdykcję na podstawie ogólnych względów dotyczących dobra dziecka, bądź też dokonując całkowicie błędnej wykładni art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. Wskazuje on, że 'art. 24, stanowiąc, iż kryterium porządku publicznego nie może być stosowane do przepisów o jurysdykcji, odnosi się do art. 3-14. W każdym razie zarzut rozpatrywany w niniejszej sprawie nie dotyczy dokonanej przez sąd litewski oceny co do właściwego sposobu stosowania jednego z tych artykułów, ale okoliczności, że samodzielnie i bez akceptacji [sądu odsyłającego] uznał on swoją jurysdykcję, którą należy uzyskać zgodnie z art. 15, bądź też całkowicie ignorując zasady przewidziane w rozporządzeniu nr 2201/2003.'

43. P jest zdania, że zasada, zgodnie z którą ostateczne rozstrzygnięcie kwestii dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz jego ewentualnego powrotu należy do sądu państwa członkowskiego pochodzenia dziecka, ma podstawowe znaczenie dla zasad dotyczących bezprawnego uprowadzenia przewidzianych w rozporządzeniu nr 2201/2003. W jego ocenie gdyby odmowa uznania spornego orzeczenia nie była w takim przypadku możliwa, zasady leżące u podstaw systemu mającego zastosowanie do bezprawnych uprowadzeń dzieci przewidziane w rozporządzeniu nr 2201/2003 mogłyby być z łatwością obchodzone.

44. W przekonaniu Republiki Litewskiej sporne orzeczenie powinno zostać w Szwecji uznane zgodnie z art. 21 rozporządzenia nr 2201/2003. Państwo to podnosi, że podstawy nieuznania orzeczenia sądowego dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej zostały wyczerpująco wyliczone w art. 23 omawianego rozporządzenia. Zdaniem Republiki Litewskiej jedną z tych podstaw jest oczywista sprzeczność orzeczenia z porządkiem publicznym państwa, w którym wystąpiono o jego uznanie, którą to podstawę należy, zgodnie z owym art. 23, interpretować, biorąc pod uwagę dobro dziecka. Dodała ona, że w każdym razie art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 nie pozwala na powoływanie się na klauzulę porządku publicznego w celu badania jurysdykcji sądów państwa członkowskiego pochodzenia, w niniejszej sprawie sądów litewskich. Ponadto art. 26 tego rozporządzenia przewiduje w szczególności, że orzeczenie nie może być w żadnym wypadku przedmiotem kontroli merytorycznej.

45. Niezależnie od powyższego Republika Litewska utrzymuje, że Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) uwzględnił w spornym orzeczeniu z jednej strony orzeczenie o odmowie zarządzenia powrotu wydane przez Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie), a także postanowienie Lietuvos apeliacinis teismas (litewskiego sądu apelacyjnego), oraz z drugiej strony brzmienie art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 2201/2003, 'przewidującego w szczególności, iż przyjmuje się, że dziecko ma szczególny związek z państwem członkowskim [...], jeżeli dziecko posiada obywatelstwo tego państwa członkowskiego (jako że oboje dzieci są obywatelami Republiki Litewskiej)'.

46. Jeśli chodzi o orzeczenie o odmowie zarządzenia powrotu, Republika Litewska podkreśliła, że Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie) i Lietuvos apeliacinis teismas (litewski sąd apelacyjny) stwierdziły, iż dziecko S nie zostało bezprawnie uprowadzone.

47. Republika Litewska uważa w konsekwencji, że w obliczu uprawnionego wyjazdu dziecka, upływu blisko roku od tego wyjazdu, okoliczności, że dzieci chodzą do szkoły i przedszkola, oraz wobec innych oznak ich integracji '[Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie)] miał prawo i podstawy do tego, aby uznać swoją jurysdykcję w oparciu o te okoliczności i w rezultacie orzec, iż jest on sądem [najlepiej] umiejscowionym do rozpoznania tej sprawy'.

48. Republika Litewska wskazuje również, że Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) wziął pod uwagę brzmienie przepisów art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 jedynie w zakresie, w jakim wymienia on jedno z kryteriów pozwalających na ustalenie, który sąd może najlepiej osądzić sprawę, oraz uznał swoją jurysdykcję dopiero po stwierdzeniu legalności wyjazdu dziecka ze Szwecji oraz po uznaniu się za sąd miejsca zwykłego pobytu dziecka, skutkiem czego miał jurysdykcję w rozumieniu art. 8 rozporządzenia nr 2201/2003.

49. Na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. Królestwo Hiszpanii wskazało, że mimo iż naruszenie zasad ustalania jurysdykcji samo w sobie nie wystarczy, aby nie odmówić uznania orzeczenia na podstawie art. 23 lit. a) i art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003, taka odmowa uznania mogłaby nastąpić w sytuacji oczywistego naruszenia zasad ustalania jurysdykcji, zaś odmowa uznania podyktowana jest dobrem dziecka.

50. Komisja uważa, że pojęcie 'porządku publicznego' należy interpretować ściśle, ponieważ stanowi ono przeszkodę w realizacji jednego z podstawowych celów rozporządzenia, mianowicie swobodnego przepływu orzeczeń, oraz że w związku z tym może ono być powoływane tylko w wyjątkowych wypadkach 10 . Ponadto według Komisji wykluczone jest oparcie się na art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 w celu odmowy uznania orzeczenia sądowego z tego tylko powodu, że orzeczenie jest oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym, ponieważ zgodnie z tym samym przepisem należy też wziąć pod uwagę dobro dziecka.

51. Komisja dodaje, że w art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 wyjaśniono, iż kryterium porządku publicznego wymienione w art. 23 lit. a) owego rozporządzenia nie może być stosowane do zasad ustalania jurysdykcji przewidzianych w art. 3-14 tego rozporządzenia. Uważa ona w konsekwencji, że rozporządzenie to wyklucza możliwość jakiegokolwiek badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego pochodzenia. Komisja uważa, że okoliczność, iż art. 15 owego rozporządzenia nie został wymieniony w jego art. 24, wynika z braku takiej potrzeby, ponieważ ogólną zasadą jest generalny zakaz badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego pochodzenia.

52. Zdaniem Komisji jakkolwiek państwo członkowskie, w którym wystąpiono o uznanie, nie ma prawa badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego pochodzenia, to jednak może ono mimo wszystko sprawować ogólną kontrolę w świetle klauzuli porządku publicznego.

53. Komisja wskazuje, że Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) orzekł, iż po wydaniu orzeczenia w sprawie odmowy zarządzenia powrotu miejscem zwykłego pobytu dzieci stała się Litwa. Uważa ona, że takie stanowisko jest wątpliwe, ponieważ zgodnie z wyrokiem Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400, pkt 44) okoliczność, iż państwo członkowskie odmawia zarządzenia powrotu dzieci, nie skutkuje nabyciem jurysdykcji przez sądy owego państwa członkowskiego.

54. Komisja uważa również, że nawet przyjmując, iż miejscem zwykłego pobytu dzieci była Litwa, Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) oparł swoją jurysdykcję na art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003. Zdaniem Komisji takie postępowanie trudno jest zrozumieć. Uważa ona, że nawet gdyby sąd litewski rzeczywiście uważał, iż dzieci miały miejsce zwykłego pobytu na Litwie, powinien był on oprzeć swoją jurysdykcję na art. 8 rozporządzenia nr 2201/2003. Co więcej, stosując art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, sąd ów ani nie spełnił wymienionych w nim warunków, ani nie zastosował przewidzianej w nim procedury.

55. Zdaniem Komisji jedną z podstawowych zasad europejskiej przestrzeni sprawiedliwości, do której należą Szwecja i Litwa, jest wzajemne zaufanie, oparte na lojalnej współpracy pomiędzy sądami. Uważa ona, że oczywisty i stanowiący nadużycie brak poszanowania zasad europejskiej przestrzeni sprawiedliwości może stanowić naruszenie norm prawnych uważanych za podstawowe w porządku prawnym Unii, a co za tym idzie - również w szwedzkim porządku prawnym.

56. Komisja uważa ponadto, że należy również uwzględnić okoliczność, iż P przysługiwało prawo wniesienia apelacji od spornego orzeczenia w państwie członkowskim pochodzenia oraz iż powinien był on zrobić użytek z tego prawa. W jej ocenie takie podejście jest zgodne z ogólną zasadą rozporządzenia nr 2201/2003, zgodnie z którą wszelkie błędy w stosowaniu zasad należy podważać przed sądami państwa członkowskiego pochodzenia. Komisja przypomina wreszcie, że należy ustalić, czy powołanie się na klauzulę porządku publicznego w celu odmowy uznania orzeczenia służy dobru dziecka.

57. Zdaniem Komisji to do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy w niniejszej sprawie naruszenie prawa Unii stanowi błąd, który można byłoby w rozsądny sposób naprawić w ramach środków zaskarżenia dostępnych w państwie członkowskim pochodzenia (w związku ze środkami zaskarżenia przewidzianymi w rozporządzeniu nr 2201/2003), lub czy nastąpiło oczywiste i stanowiące nadużycie naruszenie reguł tego rozporządzenia polegające na naruszeniu zasad wzajemnego zaufania i lojalnej współpracy ustanowionych w prawie Unii.

B - Uwagi wstępne

58. W swoim pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy mimo przewidzianego w art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 zakazu badania jurysdykcji sądu państwa członkowskiego pochodzenia może on zgodnie z art. 23 lit. a) tego rozporządzenia odmówić uznania spornego orzeczenia, w którym zarządzono, że dziecko S będzie mieszkało przy matce 11 .

59. Warto przede wszystkim odnotować, że przywołanie w pytaniu prejudycjalnym art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 wydaje się sugerować, iż sąd odsyłający zwraca się jedynie z pytaniem o możliwość nieuznania spornego orzeczenia z powodu naruszenia przez Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) zasad ustalania jurysdykcji.

60. Następnie, jakkolwiek pytanie prejudycjalne dotyczy art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, który przewiduje podstawę nieuznania orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej, w przypadku gdyby uznanie było oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym, to jednak sąd odsyłający w ogóle nie wyjaśnił, w jaki sposób uznanie spornego orzeczenia miałoby naruszać w sposób niemożliwy do zaakceptowania porządek publiczny państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, czy też porządek publiczny Unii Europejskiej.

61. W istocie jedynie przedstawione przed tym sądem argumenty P, które zostały powtórzone w postanowieniu odsyłającym 12 , wskazują na domniemane naruszenie porządku publicznego. W tym względzie P podniósł przed sądem odsyłającym, że uznanie spornego orzeczenia było oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym, ponieważ Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) popełnił poważny błąd, gdyż świadomie bądź nieświadomie naruszył z jednej strony art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003, a z drugiej strony procedurę powrotu przewidzianą w tym rozporządzeniu, w szczególności podstawową zasadę, zgodnie z którą ostateczne rozstrzygnięcie w sprawach uprowadzenia dzieci należy - zgodnie z art. 11 ust. 8 owego rozporządzenia - do sądów państwa miejsca pierwotnego zwykłego pobytu dziecka 13 .

62. W niniejszym stanowisku zajmę się tymi dwoma zagadnieniami po kolei.

C - W przedmiocie zarzucanego naruszenia zasad ustalania jurysdykcji przewidzianych w rozporządzeniu nr 2201/2003 i wyjątku w zakresie porządku publicznego przewidzianego w art. 23 lit. a) tego samego rozporządzenia

63. P twierdzi, że sporne orzeczenie nie wskazuje jasno, na jakich podstawach Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) oparł się w celu uznania swojej jurysdykcji. Uważa on również, że sporne orzeczenie można rozpatrywać w kategorii środka tymczasowego, o którym mowa w art. 20 rozporządzenia nr 2201/2003, z tą konsekwencją, że zgodnie z wyrokiem Purrucker (C-256/09, EU:C:2010:437) owo orzeczenie nie wywierałoby skutków poza terytorium litewskim.

64. Trybunał orzekł w pkt 76-78 wyroku Purrucker (C-256/09, EU:C:2010:437), że każde orzeczenie, z którego nie wynika, iż zostało wydane zgodnie z zasadami ustalania jurysdykcji przewidzianymi w rozporządzeniu nr 2201/2003, objęte jest art. 20 owego rozporządzenia, jeśli spełnia warunki wymienione w tym przepisie. W tym względzie w pkt 83 owego wyroku Trybunał orzekł, że system uznawania i wykonywania przewidziany w rozporządzeniu nr 2201/2003 nie ma zastosowania do środków objętych art. 20 owego rozporządzenia.

65. Jestem zdania, że wspomniane orzecznictwo nie ma zastosowania do okoliczności rozpatrywanych w postępowaniu głównym.

66. Przeciwnie bowiem do uwag P 14 , ze spornego orzeczenia wynika, że Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) oparł swoją jurysdykcję na zasadach ustalania jurysdykcji przewidzianych w rozporządzeniu nr 2201/2003. W tym względzie sporne orzeczenie wymienia nie tylko art. 15 15 rozporządzenia nr 2201/2003, ale także 16 art. 8 i 9 owego rozporządzenia 17 .

67. Wynika z tego, że uwzględniając, iż sporne orzeczenie zawiera wystarczające potwierdzenie oparcia przez Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) swojej jurysdykcji na zasadach ustalania jurysdykcji przewidzianych w rozporządzeniu nr 2201/2003, orzeczenie owo nie stanowi środka tymczasowego w rozumieniu art. 20 tego samego rozporządzenia i powinno 18 zostać uznane przez sąd odsyłający zgodnie z zasadą wzajemnego uznawania 19 orzeczeń sądowych ustanowioną w art. 21 ust. 1 owego rozporządzenia, o ile tylko nie ma zastosowania jedna z podstaw odmowy uznania orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej przewidzianych w art. 23 tego samego rozporządzenia 20 .

68. Wobec celów rozporządzenia nr 2201/2003, które przypomniałem, oraz samego brzmienia art. 23 lit. a) owego rozporządzenia, który przewiduje, że orzeczenia nie uznaje się, jeśli uznanie jest ' oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, biorąc pod uwagę dobro dziecka', uważam, iż odwoływać się do klauzuli porządku publicznego, zawartej w art. 23 lit. a) tego rozporządzenia, można jedynie w wyjątkowych wypadkach 21 . Skoro bowiem ta podstawa wprowadza odstępstwo od zasady uznawania orzeczeń sądowych opartej na wzajemnym zaufaniu i może w ten sposób stać na przeszkodzie realizacji podstawowych celów rozporządzenia nr 2201/2003 22 , należy ją interpretować ściśle 23 .

69. Należy dodać, że poza wyjątkiem o bardzo ograniczonym zakresie, przewidzianym w art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, zdanie pierwsze art. 24 owego rozporządzenia potwierdza, że sądy innych państw członkowskich nie mogą kontrolować oceny dokonanej przez pierwszy sąd co do jego jurysdykcji. Tę podstawową zasadę 24 potwierdza także uściślenie zamieszczone w zdaniu drugim tego samego przepisu, zgodnie z którym '[b]adanie zgodności z porządkiem publicznym, o którym mowa w [...] art. 23 lit. a), nie może rozciągać się na przepisy o jurysdykcji przewidziane w art. 3-14'.

70. Okoliczność, że w art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 nie odwołano się do art. 15 tego rozporządzenia, nie może skutkować ograniczeniem zakresu podstawowej zasady ustanowionej w owym art. 24, zgodnie z którą nie można powołać się na porządek publiczny państwa, w którym wystąpiono o uznanie, w celu odmowy uznania lub wykonania orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim z tego tylko powodu, że sąd państwa członkowskiego pochodzenia nie przestrzegał zasad ustalania jurysdykcji 25 .

71. Pragnę podkreślić w tym względzie, że owa podstawowa zasada oparta na wzajemnym zaufaniu, zapewniająca swobodny przepływ orzeczeń w Unii, nie może być podważana w zależności od wagi podnoszonego naruszenia zasad ustalania jurysdykcji.

72. Wynika z tego, że nawet gdyby się okazało, iż Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) nie przestrzegał zasad ustalania jurysdykcji przewidzianych w rozporządzeniu nr 2201/2003 lub brzmienia art. 15 tego rozporządzenia, jak twierdzi P i Komisja 26 (z czym się nie zgadzam), podobne stwierdzenie nie mogłoby pociągnąć za sobą ani umożliwić nieuznania spornego orzeczenia przez sąd odsyłający.

73. Ponadto w myśl art. 26 rozporządzenia nr 2201/2003 orzeczenie nie może być w żadnym wypadku przedmiotem kontroli merytorycznej 27 . Wynika stąd, że sąd państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, nie może, nie powodując podważenia celu rozporządzenia nr 2201/2003, odmówić uznania orzeczenia pochodzącego z innego państwa członkowskiego tylko dlatego, że jego zdaniem w orzeczeniu tym prawo krajowe lub prawo Unii zostało niewłaściwie zastosowane 28 .

74. Przeciwnie, należy uznać, że w takich przypadkach system środków zaskarżenia stosowany w każdym państwie członkowskim, uzupełniony mechanizmem odesłania prejudycjalnego z art. 267 TFUE, stanowi dla jednostek wystarczające zabezpieczenie 29 .

75. Na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. Republika Litewska potwierdziła, że od spornego orzeczenia służyła apelacja, a także ewentualna skarga kasacyjna. Ze swojej strony P potwierdził na tej samej rozprawie, że nie wniósł apelacji od spornego orzeczenia do sądów litewskich. P nie skorzystał zatem z drogi prawnej, która mu przysługiwała zgodnie z prawem litewskim, i to pomimo aktywnego uczestnictwa w szeregu postępowań dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej i powrotu jego dzieci 30 wszczętych przed sądami litewskimi. Nie skorzystał zatem z okazji podważenia jurysdykcji Šilutės rajono apylinkės teismas (sądu rejonowego w Szyłokarczmie) do wydania spornego orzeczenia.

76. W obliczu powyższych rozważań jestem zdania, że zgodnie z art. 23 lit. a) i 24 rozporządzenia nr 2201/2003 nie można powoływać się na porządek prawny państwa, w którym wystąpiono o uznanie, w celu żądania odmowy uznania lub wykonania orzeczenia wydanego w państwie członkowskim z tego tylko powodu, że sąd państwa członkowskiego pochodzenia nie przestrzegał zasad ustalania jurysdykcji zawartych w rozporządzeniu nr 2201/2003.

77. Pragnę dodać, że nawet gdyby można było powołać się na porządek publiczny państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, zgodnie z art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, nie przedstawiono żadnego argumentu w celu wykazania, w jaki sposób ten porządek publiczny miałby zostać naruszony, poza nieskutecznym argumentem opartym na naruszeniu zasad ustalania jurysdykcji ustanowionych przez to rozporządzenie, który oddaliłem.

D - W przedmiocie art. 11 rozporządzenia nr 2201/2003 i procedury powrotu

78. Z postanowienia odsyłającego, a także z brzmienia pytania prejudycjalnego zadanego przez sąd odsyłający wynika, że przedmiotem toczącego się przed tym sądem sporu 31 jest wyłącznie piecza nad dzieckiem, zdefiniowana w art. 2 pkt 9 rozporządzenia nr 2201/2003.

79. P 32 , Królestwo Szwecji i Republika Litewska w odpowiedzi na pytanie zadane przez Trybunał na piśmie wskazali również, że przedmiot sporu w postępowaniu głównym oraz sporu w postępowaniu przed Šilutės rajono apylinkės teismas (sądem rejonowym w Szyłokarczmie), w którym zostało wydane sporne orzeczenie, jest ten sam. Także Q potwierdziła to stanowisko na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. 33 .

80. Pragnę jednak wskazać, że Królestwo Szwecji w swoich uwagach na piśmie stwierdziło, iż "[p]o oddaleniu przez Lietuvos apeliacinis teismas (litewski sąd apelacyjny) w dniu 21 października 2014 r. wniosku o zarządzenie powrotu dzieci dokumenty zostały przekazane do Varbergs tingsrätt (sądu pierwszej instancji w Varbergu), zgodnie z art. 11 ust. 6 rozporządzenia [nr 2201/2003], za pośrednictwem szwedzkiego organu centralnego, to jest ministra spraw zagranicznych. P złożył wniosek o to, aby jego żądanie zostało włączone do toczącej się sprawy dotyczącej pieczy nad dzieckiem. Zgodnie z art. 11 ust. 8 rozporządzenia [nr 2201/2003], niezależnie od orzeczenia odmawiającego zarządzenia powrotu dziecka na podstawie art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., każde późniejsze orzeczenie zarządzające powrót dziecka, wydane przez sąd mający jurysdykcję zgodnie z [owym] rozporządzeniem, jest wykonalne w celu zapewnienia powrotu dziecka".

81. Uważam w konsekwencji, że nie można z pewnością ustalić, czy przed sądem odsyłającym rzeczywiście toczy się postępowanie w sprawie wniosku o zarządzenie powrotu dziecka zgodnie z art. 11 ust. 8 rozporządzenia nr 2201/2003.

82. Pragnę dodać, że chociaż P rzeczywiście podniósł zarzut bezprawnego uprowadzenia dziecka 34 , to jednak ze s. 4 spornego orzeczenia wynika, iż Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) uznał, że sporny wyjazd na Litwę był zgodny z prawem. Co więcej, według Lietuvos apeliacinis teismas (litewskiego sądu apelacyjnego) Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie) 'podkreślił, że od chwili wyjazdu dziecka S [P] zakazano zbliżania się [do Q] i jej córek oraz wszelkich prób kontaktów z nimi, zaś ich tożsamość i miejsce pobytu zostały utajnione, co odpowiada w istocie ograniczeniu jego pieczy nad dziećmi. Z tego względu [Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie)] stwierdził brak podstaw do uznania wyjazdu [dziecka S] za niezgodny z prawem w rozumieniu konwencji haskiej z 1980 r. i rozporządzenia nr 2201/2003". Jeśli zatem wyjazd oraz ewentualnie pobyt dziecka S na Litwie są zgodne z prawem, pkt 44 wyroku Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400) nie ma zastosowania 35 .'

83. Z akt sprawy przed Trybunałem wynika też, że po wydaniu postanowienia z dnia 4 września 2014 r. przez Vilniaus apygardos teismas (sąd okręgowy w Wilnie) oddalającego wniosek o zarządzenie powrotu dziecka wniesiony przez P, utrzymanego w mocy postanowieniem Lietuvos apeliacinis teismas (litewskiego sądu apelacyjnego) w dniu 21 października 2014 r. 36 , i niezależnie od przekazania kopii tych orzeczeń o odmowie zarządzenia powrotu zgodnie z art. 11 ust. 6 rozporządzenia nr 2201/2003 sądowi odsyłającemu w dniu 28 listopada 2014 r., nie zostało wydane żadne późniejsze orzeczenie zarządzające powrót dziecka zgodnie z art. 11 ust. 8 rozporządzenia nr 2201/2003 37 . Królestwo Szwecji wskazało bowiem w swoich uwagach na piśmie, że '[k]westia ta pozosta[ła] nierozstrzygnięta w szwedzkim organie centralnym'.

84. Należy podkreślić w tym względzie, że wniosek dotyczący co do istoty odpowiedzialności rodzicielskiej nie ma tego samego przedmiotu ani tej samej podstawy, co wniosek, którego przedmiotem jest powrót do państwa członkowskiego pochodzenia dziecka, które zostało bezprawnie uprowadzone do innego państwa członkowskiego lub jest tam bezprawnie przetrzymywane 38 .

85. Trybunał orzekł, że wykonalność orzeczenia, wydanego zgodnie z art. 11 ust. 8 rozporządzenia nr 2201/2003, zarządzającego powrót dziecka, następującego po orzeczeniu odmawiającym zarządzenia powrotu dziecka zgodnie z art. 11 ust. 6 rozporządzenia nr 2201/2003, jakkolwiek nierozerwalnie związana z innymi kwestiami regulowanymi rozporządzeniem nr 2201/2003, w szczególności z pieczą nad dzieckiem, korzysta jednak z autonomii proceduralnej w celu nieopóźniania powrotu bezprawnie uprowadzonego dziecka 39 .

86. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania i uwzględniając brzmienie pytania prejudycjalnego, różne cele orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem i dotyczących powrotu dziecka, a także zupełny brak wzmianki w aktach sprawy przed Trybunałem na temat ewentualnego wydania przez sąd szwedzki orzeczenia zarządzającego powrót dziecka zgodnie z art. 11 ust. 8 rozporządzenia nr 2201/2003 40 - i to pomimo upływu miesięcy od wydania przez Lietuvos apeliacinis teismas (litewski sąd apelacyjny) w dniu 21 października 2014 r. orzeczenia o odmowie zarządzenia powrotu dziecka 41 - uważam, że uwagi P w przedmiocie procedury powrotu są pozbawione znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na pytanie zadane przez sąd odsyłający.

VI - Wnioski

87. Mając na uwadze wszystkie przytoczone powyżej okoliczności, proponuję, aby na pytanie Varbergs tingsrätt (sąd pierwszej instancji w Varbergu) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi:

Artykuł 23 lit. a) i art. 24 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000, należy interpretować w ten sposób, że nie można powoływać się na porządek prawny państwa, w którym wystąpiono o uznanie, w celu żądania odmowy uznania lub wykonania orzeczenia wydanego w państwie członkowskim z tego tylko powodu, że sąd państwa członkowskiego pochodzenia nie przestrzegał zasad ustalania jurysdykcji zawartych w rozporządzeniu nr 2201/2003.

1

- Język oryginału: francuski.

2

- Dz.U. L 338, s. 1 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 6, s. 243; sprostowania: Dz.U. 2007, L 179, s. 56; Dz.U. 2009, L 70, s. 19; Dz.U. 2009, L 347, s. 32.

3

- Z orzeczenia Šilutes rajono apylinkės teismas (sądu rejonowego w Szyłokarczmie, Litwa) z dnia 18 lutego 2015 r. wynika, że małżeństwo P i Q ustało w dniu 9 marca 2006 r. (zob. pkt 29 niniejszego stanowiska).

4

- Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika jednak, z zastrzeżeniem potwierdzenia tej informacji przez sąd odsyłający, że orzeczeniem Šilutės rajono apylinkės teismas (sądu rejonowego w Szyłokarczmie) z dnia 6 lutego 2006 r. (z dniem 9 marca 2006 r.) miejsce zamieszkania dziecka V zostało ustalone przy Q.

5

- Q zażądała, aby miejsce zamieszkania dziecka S zostało ustalone przy niej.

6

- P zażądał, aby miejsce zamieszkania dziecka V zostało ustalone przy nim.

7

- Zobacz art. 53 rozporządzenia nr 2201/2003.

8

- Pragnę uściślić, że uwagi Królestwa Szwecji ograniczały się do pytań, które zostały mu zadane przez Trybunał.

9

- Zobacz pkt 32 niniejszego stanowiska.

10

- Zobacz analogicznie wyroki: Solo Kleinmotoren (C-414/92, EU:C:1994:221, pkt 20); Krombach (C-7/98, EU:C:2000:164, pkt 21); Renault (C-38/98, EU:C:2000:225, pkt 26).

11

- Pragnę wskazać w tym względzie, że piecza nad dzieckiem obejmuje, zgodnie z art. 2 pkt 9 rozporządzenia nr 2201/2003, prawo do określania miejsca pobytu dziecka. Zobacz także wyrok C (C-376/14 PPU, EU:C:2014:2268, pkt 63).

12

- Zobacz pkt 32 i 33 niniejszego stanowiska.

13

- Należy podkreślić, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie odnosi się w żaden sposób do szwedzkiego porządku prawnego. Rozpatrywane są bowiem jedynie przepisy prawa Unii, mianowicie art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 i procedura powrotu przewidziana w tym rozporządzeniu, a w szczególności jego art. 11 ust. 8. Co prawda art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 dotyczy jedynie 'porządku publicznego państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie', uważam jednak, że przepis ten znajduje również zastosowanie wówczas, gdy uznanie orzeczenia jest oczywiście sprzeczne z porządkiem prawnym Unii. Zobacz podobnie wyrok Diageo Brands (C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 48).

14

- Zobacz pkt 42 niniejszego stanowiska.

15

- Odniesienie się w spornym orzeczeniu do art. 15 rozporządzenia nr 2201/2003 można wytłumaczyć na kilka sposobów. Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) przejął po prostu przepisy przywołane przez strony w ich wystąpieniach, jak twierdzi Republika Litewska, albo uznał, że przekazanie sprawy do sądu szwedzkiego nie służyło dobru dziecka.

16

- Zobacz uwagi Republiki Litewskiej (pkt 48 niniejszego stanowiska).

17

- Jestem zdania, że chociaż zgodnie z art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003 sąd odsyłający nie może badać oceny dokonanej przez Šilutės rajono apylinkės teismas (sąd rejonowy w Szyłokarczmie) w przedmiocie jego jurysdykcji, to jednak z zasady wzajemnego zaufania wynika, iż sąd państwa członkowskiego, do którego wpłynął wniosek dotyczący odpowiedzialności rodzicielskiej, bada swoją jurysdykcję w świetle art. 8-14 rozporządzenia nr 2201/2003, zaś z wydanego przez ten sąd orzeczenia jasno wynika, że zamierzał on podporządkować się zasadom ustalania jurysdykcji przewidzianym w tym rozporządzeniu, wywierającym bezpośredni skutek, lub że orzekał w zgodzie z nimi. Dla przeciwwagi, jak wskazano w art. 24 tego rozporządzenia, sądy innych państw członkowskich nie mogą badać oceny dokonanej przez ten pierwszy sąd co do swojej jurysdykcji. Ten zakaz nie przesądza jednak o tym, czy sąd, do którego wpłynęło orzeczenie niezawierające niewątpliwego potwierdzenia jurysdykcji sądu państwa członkowskiego pochodzenia do rozpoznania sprawy co do istoty, może zbadać, czy z orzeczenia tego wynika, że ten ostatni sąd zamierzał oprzeć swoją jurysdykcję na przepisie owego rozporządzenia. Takie badanie nie stanowi bowiem badania jurysdykcji państwa członkowskiego pochodzenia, ale jedynie ustalenie podstawy, na której sąd oparł swoją jurysdykcję. Zobacz podobnie wyrok Purrucker (C-256/09, EU:C:2010:437, pkt 73-75).

18

- Bez uszczerbku dla przepisów sekcji 4 rozdziału III rozporządzenia nr 2201/2003, dotyczącej wykonalności niektórych orzeczeń, w tym określonych orzeczeń, w których zarządzono powrót dziecka (zob. art. 21 ust. 3). W pkt 65 wyroku Rinau (C-195/08 PPU, EU:C:2008:406) Trybunał orzekł, że '[z]astrzeżenie, wyrażone słowami »bez uszczerbku dla sekcji 4«, zawarte w art. 21 ust. 3 rozporządzenia [...], ma na celu uściślenie, że przyznane każdej ze stron uprawnienie do złożenia wniosku o uznanie lub nieuznanie orzeczenia wydanego w państwie członkowskim, nie wyklucza możliwości - gdy odpowiednie przesłanki są spełnione - skorzystania z reżimu przewidzianego w art. 11 ust. 8, art. 40 i 42 [tego] rozporządzenia dla sytuacji, gdy orzeczenie o powrocie następuje po orzeczeniu o odmowie powrotu, ponieważ ten reżim ma pierwszeństwo przed reżimem przewidzianym w sekcji 1 i 2 rozdziału III'.

19

- Z motywu 2 rozporządzenia nr 2201/2003 wynika, że zasada wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych jest podstawą dla stworzenia prawdziwej przestrzeni sprawiedliwości. Zgodnie z motywem 21 tego rozporządzenia uznawanie to powinno opierać się na zasadzie wzajemnego zaufania. Wyrok Purrucker (C-256/09, EU:C:2010:437, pkt 70, 71). Zobacz analogicznie wyrok Diageo Brands (C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 40). W wyroku Purrucker (C-256/09, EU:C:2010:437, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo) Trybunał przypomniał, że to właśnie wzajemne zaufanie umożliwiło ustanowienie obligatoryjnego systemu jurysdykcji, do którego poszanowania są zobowiązane wszystkie sądy objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 2201/2003, i stosownie do tego zastąpienie stosowania przepisów krajowych państw członkowskich w dziedzinie uznawania i wykonywania orzeczeń przez uproszczony mechanizm uznawania i wykonywania orzeczeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej.

20

- W wyroku Rinau (C-195/08 PPU, EU:C:2008:406, pkt 50) Trybunał przypomniał, że zgodnie z zasadą wzajemnego zaufania podstawy odmowy uznania powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum. Zobacz także wyrok Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400, pkt 40). Podstawy nieuznania orzeczeń dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, na które można się powołać, zostały wymienione wyraźnie i w sposób wyczerpujący w art. 23 rozporządzenia nr 2201/2003. Zobacz podobnie wyrok Health Service Executive (C-92/12 PPU, EU:C:2012:255, pkt 104).

21

- Zobacz analogicznie wyrok Diageo Brands (C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo), który dotyczy art. 34 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 4, s. 42), którego brzmienie jest bardzo zbliżone do brzmienia art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003. Uważam w konsekwencji, że orzecznictwo Trybunału oparte na art. 34 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 znajduje przełożenie na wykładnię art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, pod warunkiem jednak, iż zgodnie z tym ostatnim przepisem wzięte zostanie pod uwagę dobro dziecka. Zobacz także art. 45 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. L 351, s. 1), które jest stosowane od dnia 10 stycznia 2015 r. Należy zauważyć, że w pkt 44 tego wyroku Trybunał orzekł, iż '[p]owoływanie się na klauzulę porządku publicznego zawartą w art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy uznanie orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim naruszałoby w sposób niedopuszczalny porządek prawny państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, ponieważ naruszałoby jedną z zasad podstawowych. Aby uczynić zadość zakazowi kontroli merytorycznej orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim, powołanie się na klauzulę porządku publicznego musi wynikać z oczywistego naruszenia normy prawnej uważanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa, w którym wniesiono o uznanie, lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym'.

22

- Zobacz analogicznie wyroki Krombach (C-7/98, EU:C:2000:164, pkt 19, 21), a także Renault (C-38/98, EU:C:2000:225, pkt 26), które dotyczą wykładni art. 27 ust. 1 Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), zmienionej Konwencją z dnia 9 października 1978 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (Dz.U. L 304, s. 1, i tekst zmieniony, s. 77) oraz Konwencją z dnia 25 października 1982 r. w sprawie przystąpienia Republiki Greckiej (Dz.U. L 388, s. 1) (zwanej dalej 'konwencją brukselską'). Otóż w myśl art. 27 ust. 1 konwencji brukselskiej '[o]rzeczenia nie uznaje się [...] jeżeli uznanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym państwa, w którym wystąpiono o uznanie' (wyróżnienie moje). Zważywszy, że w przeciwieństwie do art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003 i do art. 34 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001, nie występuje tutaj wyraz 'oczywiście' (co tylko wzmacnia moją argumentację), orzecznictwo Trybunału oparte na art. 27 ust. 1 konwencji brukselskiej ma odpowiednio zastosowanie do art. 23 lit. a) rozporządzenia nr 2201/2003, pod warunkiem jednak, że zgodnie z tym ostatnim przepisem wzięte zostanie pod uwagę dobro dziecka.

23

- Zobacz analogicznie wyrok flyLAL-Lithuanian Airlines (C-302/13, EU:C:2014:2319, pkt 46, 47), który dotyczy w szczególności art. 34 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001.

24

- Zobacz wyrok Purrucker (C-296/10, EU:C:2010:665, pkt 90). Zobacz analogicznie wyrok Krombach (C-7/98, EU:C:2000:164, pkt 31).

25

- Zobacz analogicznie wyrok Krombach (C-7/98, EU:C:2000:164, pkt 32). Wyrok ten dotyczy art. 28 akapit trzeci część druga zdania konwencji brukselskiej, którego brzmienie jest bardzo podobne do zdania drugiego art. 24 rozporządzenia nr 2201/2003.

26

- Jestem zdania, że uwagi Komisji są miejscami zagmatwane i niespójne. Uważa ona z jednej strony, że jurysdykcja państwa członkowskiego pochodzenia nie może podlegać żadnej kontroli, z drugiej strony zaś, że państwo członkowskie, w którym wystąpiono o uznanie, może mimo wszystko dokonać kontroli z punktu widzenia porządku publicznego w przypadku oczywistego i stanowiącego nadużycie nieprzestrzegania zasad ustalania jurysdykcji. Moim zdaniem takie podejście może doprowadzić do ciężkiego naruszenia nie tylko rozporządzenia nr 2201/2003, ale także systemu swobodnego przepływu orzeczeń w Unii wprowadzonego przez inne rozporządzenia. Zapytana o to na rozprawie, Komisja przywołała przykład naruszenia przez sąd państwa członkowskiego pochodzenia art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Jakkolwiek może ono w istocie wpłynąć na porządek publiczny, nie dotyczy jednak w żaden sposób zasad ustalania jurysdykcji. Ponadto jeśli Komisja uważa, że istnieją dowody na to, iż niektóre państwa członkowskie rozmyślnie zamierzają naruszyć zasady ustalania jurysdykcji przewidziane w rozporządzeniu nr 2201/2003, instytucja ta może wszcząć postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Zobacz analogicznie wyrok Diageo Brands (C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 53-55).

27

- Zobacz wyrok Health Service Executive (C-92/12 PPU, EU:C:2012:255, pkt 103).

28

- W tym względzie sądowi państwa członkowskiego wykonania nie wolno także badać prawidłowości oceny prawnej ani oceny stanu faktycznego dokonanych przez sąd państwa pochodzenia. Zobacz analogicznie wyrok Diageo Brands (C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 43), dotyczący art. 36 rozporządzenia nr 44/2001, którego treść jest mocno zbliżona do treści art. 26 rozporządzenia nr 2201/2003.

29

- Zobacz analogicznie wyrok Diageo Brands (C-681/13, EU:C:2015:471, pkt 49, 63).

30

- Postępowanie główne jest bowiem jednym z wielu postępowań wszczętych przed sądami litewskimi, które za każdym razem były rozstrzygane na korzyść Q. W tym względzie Republika Litewska wskazała na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. na cztery postępowania, mianowicie postępowanie dotyczące pieczy nad S wszczęte przed Šilutės rajono apylinkės teismas (sądem rejonowym w Szyłokarczmie), w którym zapadło sporne orzeczenie, postępowanie w sprawie żądania zarządzenia powrotu przed Vilniaus apygardos teismas (sądem okręgowym w Wilnie) oraz postępowanie apelacyjne przed Lietuvos apeliacinis teismas (litewskim sądem apelacyjnym), postępowanie przed Vilniaus apygardos teismas (sądem okręgowym w Wilnie) i przed Lietuvos apeliacinis teismas (litewskim sądem apelacyjnym) dotyczące tymczasowych sposobów kontaktowania się P z dzieckiem S, i wreszcie postępowanie przed Klaipėdos apylinkės teismas (sądem rejonowym w Kłajpedzie) i przed Klaipėdos apygardos teismas (sądem okręgowym w Kłajpedzie) dotyczące przestrzegania ustalonych sposobów kontaktu z dzieckiem S. Według Republiki Litewskiej przynajmniej 16 sędziów w czterech różnych postępowaniach przyznało rację Q, opierając się względach dotyczących dobra dziecka.

31

- Zobacz pierwsza strona wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

32

- Z uwag na piśmie przedstawionych przez P wynika, że biorąc pod uwagę 'różne uregulowania krajowe mające zastosowanie w dziedzinie prawa do pieczy nad dzieckiem i ustalenia miejsca pobytu, oraz uwzględniając okoliczność, że obie sprawy dotyczą miejsca pobytu córki S i odpowiedzialności rodzicielskiej rodziców w tym względzie, należy uznać, iż postępowania toczące się w tych różnych państwach mają ten sam przedmiot'. Na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. P podtrzymał swoje stanowisko w tym względzie.

33

- Biorąc pod uwagę tę zbieżność pomiędzy rozpatrywanym sporem toczącym się przed sądem odsyłającym (wszczętym w dniu 11 kwietnia 2014 r.) a sporem przed Šilutės rajono apylinkės teismas (sądem rejonowym w Szyłokarczmie) (wszczętym w dniu 8 kwietnia 2014 r.), w którym zostało wydane sporne orzeczenie, można byłoby się zastanawiać nad tym, dlaczego sąd odsyłający nie zawiesił postępowania zgodnie z art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 2201/2003, który przewiduje, że '[j]eżeli pozwy lub wnioski dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej w odniesieniu do tego samego dziecka oraz na tej samej podstawie roszczenia zostały wniesione do sądów różnych państw członkowskich, sąd, do którego pozew lub wniosek wniesiono później, zawiesza z urzędu postępowanie do czasu ustalenia jurysdykcji sądu, do którego najpierw wniesiono pozew lub wniosek'. Takie podejście umożliwiłoby uniknięcie równoległych postępowań przed sądami różnych państw członkowskich i mogących z tego wyniknąć sprzecznych orzeczeń (zob. wyrok Purrucker, C-296/10, EU:C:2010:665, pkt 64).

34

- Zobacz pkt 41 niniejszego stanowiska.

35

- Zobacz pkt 16 i 17 (co do okoliczności faktycznych) i 47 (co do uwag Republiki Litewskiej) niniejszego stanowiska.

36

- Lietuvos apeliacinis teismas (litewski sąd apelacyjny) oddalił apelację wniesioną przez P. Sąd ten uznał, że bezsporne było, iż P dopuszczał się 'niemożliwego do zaakceptowania zachowania sprzecznego z normami moralnymi, a także zachowania w stosunku do małoletnich dzieci mogącego stworzyć ryzyko dla ich normalnego rozwoju, relacji społecznych i dobra.'

37

- Jakkolwiek bowiem w myśl art. 11 ust. 4-6 rozporządzenia nr 2201/2003 sąd, do którego wpłynął wniosek o zarządzenie powrotu dziecka, może, jak w postępowaniu głównym, odmówić zarządzenia powrotu dziecka zgodnie z art. 13 konwencji haskiej z 1980 r., to jednak sąd mający jurysdykcję na mocy owego rozporządzenia może wydać, niezależnie od orzeczenia o odmowie zarządzenia powrotu dziecka, późniejsze orzeczenie zarządzające powrót dziecka zgodnie z art. 11 ust. 8 owego rozporządzenia, zaś orzeczenie takie jest uznawane za wykonalne w państwie członkowskim pobytu dziecka bez możliwości sprzeciwienia się temu uznaniu przez organy tego państwa.

38

- Zobacz analogicznie wyroki Purrucker (C-296/10, EU:C:2010:665, pkt 68) oraz C (C-376/14 PPU, EU:C:2014:2268, pkt 40), a także art. 19 konwencji haskiej z 1980 r., zgodnie z którym '[o]rzeczenie dotyczące zwrotu [powrotu] dziecka, wydane zgodnie z niniejszą konwencją, nie narusza istoty prawa do [pieczy]'. W pkt 40 wyroku C (C-376/14 PPU, EU:C:2014:2268) Trybunał orzekł, że '[n]ie może zatem istnieć zawisłość sporu między takimi postępowaniami'. W pkt 46 wyroku Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400) Trybunał potwierdził, że orzeczenie o prawie do pieczy nad dzieckiem stanowi orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, wydane na podstawie pełnego zbadania wszystkich istotnych informacji, w którego drodze sąd właściwy wypowiada się w przedmiocie uregulowania kwestii pieczy nad dzieckiem, niepodlegającej już innym rozstrzygnięciom administracyjnym czy sądowym. Okoliczność, że to uregulowanie kwestii pieczy nad dzieckiem przewiduje weryfikację lub ponowne badanie tej kwestii, okresowe lub w wyznaczonym terminie, lub w zależności od okoliczności, nie pozbawia orzeczenia charakteru orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Natomiast w pkt 43 tego samego wyroku Trybunał podkreślił, że celem procedury powrotu dziecka zgodnie z szczególności z art. 11 rozporządzenia nr 2201/2003 jest zniechęcanie do uprowadzania dzieci z jednego państwa członkowskiego do drugiego, a w przypadku gdy do takiego uprowadzenia dojdzie - spowodowanie, by powrót dziecka nastąpił niezwłocznie. W wyroku Aguirre Zarraga (C-491/10 PPU, EU:C:2010:828, pkt 45) Trybunał orzekł, że wymóg szybkiego działania, na którym opiera się system powrotu przewidziany w rozporządzeniu nr 2201/2003, zakłada, iż sądy krajowe, do których zwrócono się z wnioskiem o powrót dziecka, szybko wydają rozstrzygnięcie.

39

- Zobacz wyrok Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400, pkt 59, 60).

40

- Przed wydaniem orzeczenia zarządzającego powrót dziecka zgodnie z art. 11 ust. 8 rozporządzenia nr 2201/2003 sąd ten powinien uwzględnić motywy i dowody, na podstawie których wydano orzeczenie o odmowie zarządzenia powrotu. Zdaniem Trybunału '[t]o uwzględnienie stanowi część uzasadnienia wykonalności orzeczenia, gdy takie zostało wydane, zgodnie z zasadą wzajemnego zaufania, która legła u podstaw [owego] rozporządzenia'. 'Ponadto system ten obejmuje podwójne badanie kwestii powrotu dziecka, gwarantując tym samym najlepszą podstawę do wydania orzeczenia i zwiększoną ochronę interesów dziecka', zob. wyrok Povse (C-211/10 PPU, EU:C:2010:400, pkt 59, 60).

41

- Należy podkreślić również, że 'termin rozpoznania wniosku o odmowę powrotu jest bardzo krótki'. Zobacz wyrok Rinau (C-195/08 PPU, EU:C:2008:406, pkt 66).

© Unia Europejska, http://eur-lex.europa.eu/