C-435/12, Dozwolony użytek prywatny a korzystanie z kopii już rozpowszechnionego utworu, pochodzących z nielegalnego źródła., ACI ADAM BV I INNI v. STICHTING DE THUISKOPIE I STICHTING ONDERHANDELINGEN THUISKOPIE VERGOEDING - Wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Orzeczenia sądów
Opublikowano: ZOTSiS 2014/4/I-254

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 kwietnia 2014 r. C-435/12 Dozwolony użytek prywatny a korzystanie z kopii już rozpowszechnionego utworu, pochodzących z nielegalnego źródła.

UZASADNIENIE

Streszczenie

ECLI:EU:C:2014:254

Streszczenie wyroku

1. Zbliżanie ustawodawstw - Prawo autorskie i prawa pokrewne - Dyrektywa 2001/29 - Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym - Prawo do zwielokrotniania - Wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny - Ścisła wykładnia - Możliwość narzucenia podmiotom praw autorskich tolerowania naruszania ich praw - Niedopuszczalność

(dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 5 ust. 2)

2. Zbliżanie ustawodawstw - Prawo autorskie i prawa pokrewne - Dyrektywa 2001/29 - Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym - Prawo do zwielokrotniania - Wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny - Ustawodawstwo krajowe nierozróżniające między legalnym lub nielegalnym charakterem źródła wykorzystywanego do sporządzenia zwielokrotnienia - Niedopuszczalność - Brak środków technologicznych do zwalczania sporządzania nielegalnych kopii na użytek prywatny - Brak wpływu

[dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, motyw 31, art. 5 ust. 2 lit. b), art. 5 ust. 5, art. 6]

3. Zbliżanie ustawodawstw - Egzekwowanie praw własności intelektualnej - Dyrektywa 2004/48 - Zakres stosowania - Skarga zmierzająca do stwierdzenia godziwej rekompensaty należnej podmiotom praw autorskich przez podmioty gospodarcze - Wyłączenie

(dyrektywa 2004/48 Parlamentu Europejskiego i Rady)

1. Mając na względzie zasadę, że przepisy dyrektywy wprowadzające odstępstwo od ogólnej zasady ustanowionej w tej dyrektywie należy poddawać ścisłej wykładni, różne wyjątki i ograniczenia przewidziane w art. 5 ust. 2 dyrektywy 2001/29 w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym podlegają wykładni zawężającej. Taka wykładnia wymaga, przepis ten dotyczący warunków stosowania wyjątków i ograniczeń prawa do zwielokrotniania był rozumiany w ten sposób, że wyjątek pozbawia podmioty praw autorskich możliwości powoływania się na przysługujące im wyłączne prawo do zezwalania na zwielokrotnianie lub do zakazania takiego zwielokrotniania wobec osób, które sporządzają kopie ich utworów na użytek prywatny, jednak sprzeciwia się ona temu, by ów przepis był rozumiany jako narzucający podmiotom praw autorskich, w zakresie wykraczającym poza to wyraźnie ustanowione ograniczenie, tolerowanie naruszeń ich praw mogących towarzyszyć sporządzaniu kopii na użytek prywatny.

(por. pkt 22, 23, 25, 31)

2. Co się tyczy wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny przewidzianego w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym w szczególności ten przepis w związku z art. 5 ust. 5 tego aktu, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie obowiązywaniu ustawodawstwa krajowego, które nie rozróżnia sytuacji, w której źródło służące za podstawę sporządzenia kopii na użytek prywatny jest legalne, od sytuacji, w której źródło to jest nielegalne. Powyższego wniosku nie podważa okoliczność, że nie istnieją jeszcze środki technologiczne, w rozumieniu art. 6 omawianej dyrektywy, które można by zastosować w celu zwalczenia zjawiska sporządzania nielegalnych kopii na użytek prywatny.

W istocie chociaż państwa członkowskie mają możliwość ustanowienia - lub nie - poszczególnych wyjątków przewidzianych w art. 5 omawianej dyrektywy, i to zgodnie z własnymi tradycjami prawnymi, to w przypadku gdy zdecydują się na wprowadzenie jednego z tych wyjątków, musi on być stosowany w sposób spójny, tak aby nie doszło do naruszenia celów dyrektywy 2001/29 w zakresie zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Tymczasem gdyby państwa członkowskie dysponowały swobodą przyjęcia lub nieprzyjmowania przepisów zezwalających na to, by zwielokrotnianie utworów do celów prywatnych mogło być dokonywane także z nielegalnego źródła, to w sposób oczywisty naraziłoby to na szwank prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

Ponadto w trakcie stosowanie takiego ustawodawstwa istnieje możliwość naruszenia niektórych z wymogów ustanowionych w art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29. Po pierwsze bowiem, dopuszczenie, że tego rodzaju kopie mogą być sporządzane z nielegalnego źródła, wspierałoby obrót sfałszowanymi lub pirackimi egzemplarzami utworów, zmniejszając w sposób konieczny rozmiar sprzedaży chronionych utworów lub innych związanych z nimi transakcji zgodnych z prawem, skutkiem czego doszłoby do naruszenia normalnych form wykorzystania tych utworów. Po drugie, stosowanie takiego uregulowania krajowego mogłoby prowadzić do powstania nieuzasadnionej szkody po stronie podmiotów praw autorskich.

Co się tyczy wreszcie, systemu opłat, który nie rozróżnia w odniesieniu do obliczania godziwej rekompensaty należnej jego podmiotom, okoliczności, że zwielokrotnienia na użytek prywatny dokonano z legalnego źródła, od sytuacji gdy to źródło jest nielegalne, nie dochowuje właściwej równowagi pomiędzy prawami i interesami twórców, będących beneficjentami godziwej rekompensaty, a prawami i interesami użytkowników przedmiotów objętych ochroną. W takim systemie wyrządzona szkoda, a co za tym idzie, wysokość godziwej rekompensaty należnej jej beneficjentom, jest bowiem obliczana według kryterium szkody wyrządzonej twórcom zarówno w wyniku zwielokrotnienia na użytek prywatny dokonanego z legalnego źródła, jak i w wyniku takiego zwielokrotnienia dokonanego z nielegalnego źródła. Tak obliczona kwota znajduje później ostatecznie swoje odzwierciedlenie w cenie, jaką użytkownicy przedmiotów objętych ochroną płacą w momencie udostępnienia im sprzętu, urządzeń i nośników umożliwiających sporządzanie kopii na użytek prywatny.

(por. pkt 34, 35, 38-40, 45, 46, 53-55, 58; pkt 1 sentencji)

3. Dyrektywę 2004/48 w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje ona zastosowania do sporu, w którym podmioty zobowiązane do zapłaty godziwej rekompensaty wnoszą do sądu odsyłającego o wydanie orzeczenia deklaratoryjnego przeciwko broniącej się przed tym wnioskiem organizacji zobowiązanej do pobierania i rozdziału tego wynagrodzenia pomiędzy podmioty praw autorskich. W istocie dyrektywy 2004/48 nie można zastosować do sporu, który ma swoje źródło nie we wniesionym przez podmioty praw autorskich powództwie mającym na celu zapobieżenie naruszeniu istniejącego prawa własności intelektualnej, jego zaprzestanie lub zadośćuczynienie za takie naruszenie, lecz w powództwie, które zostało wniesione przez podmioty gospodarcze i dotyczy godziwej rekompensaty, do której zapłaty są oni zobowiązani.

(por. pkt 63-65; pkt 2 sentencji)

Wstęp

W sprawie C-435/12

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy) postanowieniem z dnia 21 września 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 września 2012 r., w postępowaniu:

ACI Adam BV i in.

przeciwko

Stichting de Thuiskopie,

Stichting Onderhandelingen Thuiskopie vergoeding,

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, K. Lenaerts, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego czwartej izby, M. Safjan, J. Malenovský (sprawozdawca) i A. Prechal, sędziowie,

rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,

sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 października 2013 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

- w imieniu ACI Adam BV i in. przez D. Vissera, advocaat,

- w imieniu Stichting de Thuiskopie i Stichting Onderhandelingen Thuiskopie vergoeding przez T. Cohena Jehorama i V. Rörsch, advocaten,

- w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Schillemans i M. Noort, działające w charakterze pełnomocników,

- w imieniu rządu hiszpańskiego przez M. Garcíę-Valdecasas Dorrego, działającą w charakterze pełnomocnika,

- w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentilego, avvocato dello Stato,

- w imieniu rządu litewskiego przez D. Kriaučiūnasa i J. Nasutavičienė, działających w charakterze pełnomocników,

- w imieniu rządu austriackiego przez A. Poscha, działającego w charakterze pełnomocnika,

- w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Samnaddę i F. Wilmana, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 9 stycznia 2014 r.,

wydaje następujący

Uzasadnienie

Wyrok

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) i art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167, s. 10) oraz dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. L 157, s. 45).

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu między ACI Adam BV oraz kilkoma innymi przedsiębiorstwami (zwanymi dalej 'ACI Adam i in.') a Stichting de Thuiskopie (zwaną dalej 'Thuiskopie') i Stichting Onderhandelingen Thuiskopie vergoeding (zwaną dalej 'SONT') - dwiema fundacjami, z których pierwsza zajmuje się pobieraniem i rozdziałem opłaty licencyjnej obciążającej producentów lub importerów nośników służących zwielokrotnianiu utworów literackich, naukowych lub artystycznych dokonywanemu na użytek prywatny (zwanej dalej 'opłatą licencyjną za kopię na użytek prywatny'), natomiast druga ustala wysokość tej opłaty - w przedmiocie tego, że ta ostatnia, ustalając wysokość wspomnianej opłaty, bierze pod uwagę szkodę wynikającą ze sporządzania kopii z nielegalnego źródła.

Ramy prawne

Prawo Unii

Dyrektywa 2001/29

3

Motywy 22, 31, 32, 35, 38 i 44 dyrektywy 2001/29 stanowią:

'(22) W celu właściwego wsparcia dla upowszechniania kultury nie można zrezygnować ze ścisłej ochrony praw autorskich i tolerować nielegalnych form dystrybucji sfałszowanych lub pirackich utworów.

[...]

(31) Należy zabezpieczyć właściwą równowagę praw i interesów między różnymi kategoriami podmiotów praw autorskich, jak również między nimi a użytkownikami przedmiotów objętych ochroną [...].

(32) Niniejsza dyrektywa zawiera wyczerpujące wyliczenie wyjątków i ograniczeń dla prawa do zwielokrotniania i prawa do publicznego udostępniania utworu. Niektóre wyjątki lub ograniczenia odnoszą się jedynie do prawa do zwielokrotniania, jeżeli jest to właściwe. Lista w należyty sposób uwzględnia różnorodność tradycji prawnych państw członkowskich, a jednocześnie ma za zadanie zapewnić [prawidłowe] funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Państwa członkowskie powinny w sposób spójny stosować te wyjątki i ograniczenia, co zostanie ustalone podczas oceniania wdrożenia przepisów w przyszłości.

[...]

(35) W niektórych przypadkach dotyczących wyjątków lub ograniczeń podmioty praw autorskich powinny otrzymać godziwą rekompensatę jako wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną. Przy określaniu formy, szczegółowych warunków i ewentualnej wysokości takiej godziwej rekompensaty należy uwzględnić okoliczności każdego przypadku. Przy ocenie tych okoliczności pomocnym kryterium byłaby potencjalna szkoda poniesiona przez podmiot praw autorskich w wyniku danej czynności. W przypadku gdy podmiot praw autorskich przyjął już zapłatę w innej formie, na przykład jako strona opłaty licencyjnej, specjalna lub oddzielna zapłata może nie być należna. Wysokość godziwej rekompensaty musi uwzględniać stopień wykorzystania zabezpieczeń technicznych przewidzianych w niniejszej dyrektywie. W niektórych przypadkach, gdy szkoda poniesiona przez podmiot praw autorskich jest niewielka, może nie powstać żadne zobowiązanie do zapłaty.

[...]

(38) Państwa członkowskie powinny być upoważnione do uwzględnienia, za godziwą rekompensatą, wyjątku lub ograniczenia wobec prawa do zwielokrotniania dla niektórych rodzajów zwielokrotniania produktów dźwiękowych, wizualnych i audiowizualnych przeznaczonych do użytku prywatnego. Może to zawierać wprowadzenie lub utrzymanie systemów wynagradzania, których celem jest wynagrodzenie podmiotom praw autorskich poniesionej przez nie szkody. Pomimo tego, że różnice istniejące między tymi systemami wynagradzania przeszkadzają w prawidłowym funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, nie powinny one, w odniesieniu do prywatnego zwielokrotniania na nośniku analogowym, mieć znaczącego wpływu na rozwój społeczeństwa informacyjnego. Prywatne cyfrowe kopiowanie może być bardziej rozpowszechnione i mieć większe znaczenie z ekonomicznego punktu widzenia. Należy więc odpowiednio uwzględnić różnice między prywatnym cyfrowym i analogowym kopiowaniem oraz dokonać odpowiednich rozróżnień pomiędzy ich pewnymi aspektami.

(44) Stosowanie wyjątków i ograniczeń przewidzianych w niniejszej dyrektywie powinno przebiegać zgodnie ze zobowiązaniami międzynarodowymi. Takie wyjątki i ograniczenia nie mogą być stosowane w sposób naruszający uzasadnione interesy podmiotu praw autorskich lub w sposób sprzeczny z normalnym wykorzystaniem jego utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną. Przepisy dotyczące takich wyjątków lub ograniczeń w państwach członkowskich powinny w szczególności należycie uwzględniać zwiększony wpływ gospodarczy, jaki wyjątki i ograniczenia mogą mieć w nowym środowisku elektronicznym. Dlatego należy jeszcze bardziej ograniczyć zakres pewnych wyjątków lub ograniczeń w odniesieniu do nowego wykorzystania utworów chronionych prawem autorskim lub innych przedmiotów objętych ochroną.'

4

Artykuł 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 stanowi:

'Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo:

a) dla autorów - w odniesieniu do ich utworów.'

5

Artykuł 5 ust. 2 i 5 tej dyrektywy przewiduje:

'2. Państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2 w następujących przypadkach:

[...]

b) w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę, uwzględniającą zastosowanie lub niezastosowanie środków technologicznych określonych w art. 6 w odniesieniu do danych utworów lub przedmiotów objętych ochroną;

[...]

5. Wyjątki i ograniczenia przewidziane w ust. 1, 2, 3 i 4 powinny być stosowane tylko w niektórych szczególnych przypadkach, które nie naruszają normalnego wykorzystania dzieła lub innego przedmiotu objętego ochroną ani nie powodują nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich.'

6

Zgodnie z art. 6 wspomnianej dyrektywy:

'1 Państwa członkowskie przewidują stosowną ochronę prawną przed obchodzeniem skutecznych środków technologicznych przez daną osobę, której znane jest lub w zależności od okoliczności musi być znane to, że zmierza [...] ona w tym celu.

[...]

3. Do celów niniejszej dyrektywy przez wyrażenie »środki technologiczne« rozumie się wszystkie technologie, urządzenia lub części składowe, które przy normalnym funkcjonowaniu są przeznaczone do powstrzymania lub ograniczenia czynności w odniesieniu do utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, które nie otrzymały zezwolenia od podmiotu prawa autorskich lub prawa pokrewnego prawu autorskiemu przewidzianego przez prawo lub prawa sui generis przewidzianego w rozdziale III [dyrektywy 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.U. L 77, s. 20)]. Środki technologiczne uważa się za »skuteczne«, jeżeli korzystanie z chronionego utworu lub z innego przedmiotu objętego ochroną jest kontrolowane przez podmioty praw autorskich poprzez zastosowanie kodu dostępu lub mechanizmu zabezpieczenia, takiego jak szyfrowanie, zakłócanie lub każdej innej transformacji utworu lub przedmiotu objętego ochroną lub mechanizmu kontroli kopiowania, które spełniają cel ochronny.

4. Bez względu na ochronę prawną przewidzianą w ust. 1 w przypadku braku środków dobrowolnych podjętych przez podmioty praw autorskich, włączając porozumienia pomiędzy podmiotami praw autorskich i innymi stronami, państwa członkowskie podejmą właściwe środki w celu zapewnienia, że beneficjenci wyjątków lub ograniczeń przewidzianych w prawie krajowym zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. a), c), d) i e) oraz w [art. 5] ust. 3 lit. a), b) lub e) będą mogli korzystać z wyjątków lub ograniczeń w stopniu koniecznym do skorzystania z nich, jeżeli beneficjent ma legalny dostęp do chronionego utworu lub przedmiotu objętego ochroną.

[...].'

Dyrektywa 2004/48

7

Artykuł 1 dyrektywy 2004/48 określa jej przedmiot w następujący sposób:

'Niniejsza dyrektywa dotyczy środków, procedur i środków naprawczych, niezbędnych do realizacji praw własności intelektualnej. Do celów niniejszej dyrektywy określenie »prawa własności intelektualnej« obejmuje prawa własności przemysłowej.'

8

Artykuł 2 tej dyrektywy, dotyczący zakresu jej stosowania, stanowi w ust. 1:

'Bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane w prawie wspólnotowym lub krajowym, w zakresie, w jakim te środki mogą dawać właścicielom praw większe korzyści, przewidziane niniejszą dyrektywą procedury i środki naprawcze stosuje się, zgodnie z art. 3, do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie wspólnotowym i/lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego.'

Prawo niderlandzkie

9

Na podstawie art. 1 Auteurswet (ustawy o prawie autorskim, zwanej dalej 'AW') (Stb. 2008, nr 538) twórcy utworu literackiego, naukowego lub artystycznego lub jego następcom prawnym przysługuje między innymi - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych przez tę ustawę - wyłączne prawo do zwielokrotniania tego utworu.

10

Artykuł 16c ust. 1 i 2 AW ustanawia zasadę uiszczania opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny. Przepis ten ma następujące brzmienie:

'1. Naruszenia praw autorskich na utworze literackim, naukowym i artystycznym nie stanowi zwielokrotnianie tego utworu, w całości bądź w części, na nośniku służącym do odtwarzania, prezentowania lub wykonywania utworu, jeżeli zwielokrotnianie następuje bez bezpośredniego lub pośredniego celu gospodarczego i służy wyłącznie własnym ćwiczeniom, studiom lub wykorzystaniu przez osobę fizyczną, która dokonuje tego zwielokrotnienia.

2. Godziwe wynagrodzenie za zwielokrotnienie utworu, o którym mowa w ust. 1, przysługuje twórcy utworu albo jego następcy prawnemu. Do zapłaty tego wynagrodzenia zobowiązani są producent lub importer nośnika, o którym mowa w ust. 1.'

11

Artykuł 1019h Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (kodeksu postępowania cywilnego), który dokonuje transpozycji art. 14 dyrektywy 2004/48, brzmi następująco:

'W niezbędnym zakresie, jako odstępstwo od księgi I tytuł II sekcja 12 ust. 2 i art. 843a ust. 1, strona przegrywająca pokrywa rozsądne i proporcjonalne koszty sądowe oraz inne wydatki poniesione przez stronę wygrywającą, chyba że nie pozwalają na to zasady słuszności.'

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

12

ACI Adam i in. są importerami lub producentami czystych nośników danych, takich jak CD i CD-R.

13

Na podstawie art. 16c AW ACI Adam i in. są zobowiązani do zapłaty na rzecz Thuiskopie opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny w wysokości ustalonej przez SONT.

14

ACI Adam i in. uważają, że ustalona wysokość opłaty bezzasadnie uwzględnia szkodę, jaką ponoszą w danym przypadku podmioty praw autorskich w wyniku sporządzania kopii z nielegalnych źródeł.

15

ACI Adam i in. pozwali w konsekwencji Thuiskopie i SONT przed rechtbank te 's-Gravenhage (sąd w Hadze), podnosząc zasadniczo, że przewidziana w art. 16c ust. 2 AW opłata licencyjna za kopię na użytek prywatny ma służyć wyłącznie wyrównaniu uszczerbku ponoszonego przez podmioty praw autorskich wskutek czynności zwielokrotnienia, o których mowa w art. 16c ust. 1 AW, w związku z czym wysokość tej opłaty nie może uwzględniać szkody powstałej w wyniku sporządzania kopii utworów z nielegalnych źródeł.

16

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2008 r. rechtbank te 's-Gravenhage oddalił żądanie ACI Adam i in.

17

ACI Adam i in. wnieśli od tego wyroku apelację do Gerechtshof te 's-Gravenhage (sądu apelacyjnego w Hadze). Wyrokiem z dnia 15 listopada 2010 r. sąd ten utrzymał w mocy orzeczenie wydane przez rechtbank te 's-Gravenhage.

18

Sąd odsyłający, rozpoznający wniesioną przez ACI Adam i in. skargę kasacyjną od powyższego wyroku, uważa, że dyrektywa 2001/29 nie precyzuje, czy przy ustalaniu godziwej rekompensaty, o której mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) tego aktu, należy brać pod uwagę zwielokrotnienia dokonywane z nielegalnego źródła.

19

W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

'1) Czy art. 5 ust. 2 lit. b) - ewentualnie w związku z art. 5 ust. 5 - [dyrektywy 2001/29] należy interpretować w ten sposób, że wymienione tam ograniczenie prawa autorskiego ma zastosowanie do czynności zwielokrotniania spełniających wymogi wymienione w tym przepisie niezależnie od tego, czy egzemplarze utworów, które zostały zwielokrotnione, znalazły się w dyspozycji danej osoby fizycznej w sposób dozwolony, czyli bez naruszenia praw autorskich podmiotów tych praw, czy też owo ograniczenie dotyczy tylko zwielokrotnień egzemplarzy, które dana osoba otrzymała do dyspozycji bez naruszenia praw autorskich?

2) a) Jeżeli odpowiedź na pytanie pierwsze potwierdzi ostatnią hipotezę, to czy zastosowanie »testu trzystopniowego« na podstawie art. 5 ust. 5 dyrektywy [2001/29] może prowadzić do rozszerzenia zakresu stosowania ograniczenia ustanowionego w art. 5 ust. 2, czy też stosowanie testu może prowadzić wyłącznie do zawężenia zakresu tego ograniczenia?

b) Jeżeli odpowiedź na pytanie pierwsze potwierdzi ostatnią hipotezę, to czy przepis prawa krajowego mający na celu ustanowienie godziwej rekompensaty z tytułu zwielokrotniania utworu przez osobę fizyczną na użytek prywatny i nie w celach bezpośrednio lub pośrednio handlowych, niezależnie od tego, czy dokonywanie zwielokrotniania jest dozwolone na podstawie art. 5 ust. 2 dyrektywy [2001/29] - i z zastrzeżeniem, że przepis ten nie narusza przysługujących podmiotom prawa do zakazania zwielokrotniania i prawa do domagania się odszkodowania za poniesioną szkodę - stoi w sprzeczności z art. 5 [rzeczonej dyrektywy] lub jakimkolwiek innym przepisem prawa Unii?

Czy dla udzielenia odpowiedzi na to pytanie w świetle »testu trzystopniowego« na podstawie art. 5 ust. 5 dyrektywy [2001/29] ma znaczenie, że środki technologiczne zapobiegające sporządzaniu niedozwolonych kopii na użytek prywatny nie są (jeszcze) dostępne?

3) Czy dyrektywa 2004/48 ma zastosowanie do sporu takiego jak ten w postępowaniu głównym, w którym - po tym, jak państwo członkowskie na podstawie art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy [2001/29] nałożyło na producentów i importerów nośników przeznaczonych do zwielokrotniania utworów zobowiązanie do odprowadzenia przewidzianej w tym przepisie godziwej rekompensaty i postanowiło, że należy ją wpłacić wyznaczonej przez to państwo członkowskie organizacji, której powierzono pobór i dystrybucję godziwej rekompensaty - podmiot zobowiązany do zapłaty wnosi, aby w kontekście określonych spornych okoliczności mających znaczenie dla określenia godziwej rekompensaty sąd dokonał ustaleń obciążających wskazaną organizację, która się przeciw temu broni?.'

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

20

Poprzez swoje pytania pierwsze i drugie, które należy przeanalizować łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy prawo Unii, a w szczególności art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 w związku z art. 5 ust. 5 tego aktu, stoi na przeszkodzie obowiązywaniu uregulowania krajowego takiego jak omawiane w postępowaniu głównym, które nie rozróżnia sytuacji, w której źródło służące za podstawę sporządzenia kopii na użytek prywatny jest legalne, od sytuacji, w której źródło to jest nielegalne.

21

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 2 dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie przyznają twórcom wyłączne prawo do zezwalania na bezpośrednie lub pośrednie, tymczasowe lub stałe zwielokrotnianie ich utworów przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo, lub do zakazania takiego zwielokrotniania, z zastrzeżeniem jednak, że owe państwa członkowskie mogą na podstawie art. 5 ust. 2 tej dyrektywy ustanowić w odniesieniu do wspomnianego prawa wyjątki i ograniczenia.

22

Co się tyczy zakresu tych wyjątków i ograniczeń, przypomnienia wymaga, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przepisy dyrektywy wprowadzające odstępstwo od ogólnej zasady ustanowionej w tej dyrektywie należy poddawać ścisłej wykładni (wyrok Infopaq International, C-5/08, EU:C:2009:465, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).

23

Z powyższego wynika, że poszczególne wyjątki i ograniczenia przewidziane w art. 5 ust. 2 dyrektywy 2001/29 podlegają wykładni zawężającej.

24

Należy ponadto zauważyć, że art. 5 ust. 5 omawianej dyrektywy wymaga, by wyjątki i ograniczenia dotyczące prawa do zwielokrotniania znajdowały zastosowanie tylko w niektórych, szczególnych przypadkach, które nie naruszają normalnego wykorzystania dzieła lub innego przedmiotu ochrony ani nie powodują nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich.

25

Tymczasem w tym przepisie dyrektywy 2001/29, jak wynika z jego brzmienia, sprecyzowano jedynie wymogi dotyczące stosowania wyjątków i ograniczeń dotyczących prawa do zwielokrotniania, na które zezwolono w art. 5 ust. 2 tego aktu, zgodnie z którymi owe wyjątki i ograniczenia znajdują zastosowanie tylko w niektórych, szczególnych przypadkach, które nie naruszają normalnego wykorzystania dzieła lub innego przedmiotu ochrony ani nie powodują nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich. Artykuł 5 ust. 5 tej dyrektywy nie definiuje w związku z tym materialnej treści poszczególnych wyjątków i ograniczeń ustanowionych w art. 5 ust. 2 tego aktu, wkraczając dopiero w momencie ich zastosowania przez państwa członkowskie.

26

W konsekwencji celem art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 nie jest ani wpłynięcie na materialną treść postanowień art. 5 ust. 2 tej dyrektywy, ani zwłaszcza rozszerzenie zakresu poszczególnych przewidzianych tam wyjątków i ograniczeń.

27

Ponadto z motywu 44 dyrektywy 2001/29 wynika, że intencją prawodawcy Unii było zapewnienie, w razie ustanowienia przez państwa członkowskie wyjątków i ograniczeń dopuszczonych tą dyrektywą, że ich zakres będzie mógł być dodatkowo zawężony w przypadku określonych nowych form wykorzystania utworów chronionych prawem autorskim lub innych przedmiotów objętych ochroną. Natomiast ani wspomniany motyw, ani żaden inny przepis omawianej dyrektywy nie wprowadzają możliwości rozszerzenia zakresu takich wyjątków lub ograniczeń przez państwa członkowskie.

28

W szczególności na podstawie art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątek od przysługującego twórcy wyłącznego prawa do zwielokrotniania swego utworu w przypadku zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych (zwany dalej 'wyjątkiem dotyczącym kopii na użytek prywatny').

29

Powyższy przepis nie odnosi się w sposób wyraźny do legalnego lub nielegalnego charakteru źródła mogącego służyć za podstawę zwielokrotnienia danego utworu.

30

Wykładni rozpatrywanego przepisu należy zatem dokonać poprzez zastosowanie zasady ścisłej interpretacji, przypomnianej w pkt 23 niniejszego wyroku.

31

Taka wykładnia wymaga, by art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 był rozumiany w ten sposób, że wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny pozbawia podmioty praw autorskich możliwości powoływania się na przysługujące im wyłączne prawo do zezwalania na zwielokrotnianie lub do zakazania takiego zwielokrotniania wobec osób, które sporządzają kopie ich utworów na użytek prywatny, jednak sprzeciwia się ona temu, by ów przepis był rozumiany jako narzucający podmiotom praw autorskich, w zakresie wykraczającym poza to wyraźnie ustanowione ograniczenie, tolerowanie naruszeń ich praw mogących towarzyszyć sporządzaniu kopii na użytek prywatny.

32

Taki wniosek jest ponadto potwierdzony kontekstem, w jaki wpisuje się art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, oraz przyświecającymi temu przepisowi celami.

33

W tym względzie, po pierwsze, z motywu 32 dyrektywy 2001/29 wynika, że lista wyjątków przewidziana w art. 5 tej dyrektywy ma zapewnić równowagę pomiędzy tradycjami prawnymi państw członkowskich oraz prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

34

Z powyższego wynika, że państwa członkowskie mają możliwość ustanowienia - lub nie - poszczególnych wyjątków przewidzianych w art. 5 omawianej dyrektywy, i to zgodnie z własnymi tradycjami prawnymi, jednak w przypadku gdy zdecydują się na wprowadzenie jednego z tych wyjątków, musi on być stosowany w sposób spójny, tak aby nie doszło do naruszenia celów dyrektywy 2001/29 w zakresie zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

35

Tymczasem gdyby państwa członkowskie dysponowały swobodą przyjęcia lub nieprzyjmowania przepisów zezwalających na to, by zwielokrotnianie utworów do celów prywatnych mogło być dokonywane także z nielegalnego źródła, to w sposób oczywisty naraziłoby to na szwank prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

36

Po drugie, z motywu 22 wspomnianej dyrektywy wynika, że właściwe wsparcie dla upowszechniania kultury nie może prowadzić do rezygnacji ze ścisłej ochrony praw autorskich i do tolerowania nielegalnych form dystrybucji sfałszowanych lub pirackich utworów.

37

A zatem nie można zaakceptować uregulowania krajowego, które nie dokonuje żadnego rozróżnienia między kopiami na użytek prywatny sporządzonymi z legalnego źródła a tymi, które zostały sporządzone ze sfałszowanego lub z pirackiego egzemplarza utworu.

38

Ponadto przy stosowaniu uregulowania krajowego takiego jak omawiane w postępowaniu głównym, które nie wprowadza rozróżnienia w zależności od tego, czy źródło, z którego sporządzono kopię na użytek prywatny, jest legalne czy też nielegalne, istnieje możliwość naruszenia niektórych z wymogów ustanowionych w art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29.

39

Po pierwsze bowiem, dopuszczenie, że tego rodzaju kopie mogą być sporządzane z nielegalnego źródła, wspierałoby obrót sfałszowanymi lub pirackimi egzemplarzami utworów, zmniejszając w sposób konieczny rozmiar sprzedaży chronionych utworów lub innych związanych z nimi transakcji zgodnych z prawem, skutkiem czego doszłoby do naruszenia normalnych form wykorzystania tych utworów.

40

Po drugie, zważywszy na stwierdzenie dokonane w pkt 31 niniejszego wyroku, stosowanie takiego uregulowania krajowego mogłoby prowadzić do powstania nieuzasadnionej szkody po stronie podmiotów praw autorskich.

41

Z powyższych rozważań wynika, że art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje on przypadków sporządzania kopii na użytek prywatny z nielegalnego źródła.

42

W tym samym kontekście art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 sąd odsyłający zwraca się również z pytaniem, czy przy ocenie zgodności uregulowania krajowego takiego jak omawiane w postępowaniu głównym z prawem Unii konieczne jest uwzględnienie faktu, że w momencie wprowadzenia tego uregulowania nie istniały (jeszcze) środki technologiczne w rozumieniu art. 6 tej dyrektywy, do których nawiązuje art. 5 ust. 2 lit. b) tego aktu.

43

W tym względzie Trybunał orzekł już, że środki technologiczne, do których nawiązano w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, służą ograniczeniu czynności, na które nie wyraziły zgody podmioty praw autorskich, czyli zapewnieniu prawidłowego stosowania tego przepisu oraz powstrzymaniu czynności, które nie przestrzegają ścisłych wymogów ustanowionych w tym przepisie (zob. podobnie wyrok VG Wort i in., od C-457/11 do C-460/11, EU:C:2013:426, pkt 51).

44

Ponadto zważywszy, że to państwa członkowskie, a nie podmioty praw autorskich ustanawiają wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny i to one zezwalają do celów wykonania takiej kopii na korzystanie z utworów lub z innych przedmiotów objętych ochroną, to do tych państw członkowskich, które poprzez ustanowienie rzeczonego wyjątku zezwoliły na sporządzenie tego rodzaju kopii, należy w konsekwencji zapewnienie prawidłowego stosowania owego wyjątku i ograniczenie w ten sposób czynności, na które podmioty praw autorskich nie wyraziły zgody (zob. podobnie wyrok VG Wort i in., EU:C:2013:426, pkt 52, 53).

45

Tymczasem z pkt 39 i 40 niniejszego wyroku wynika, że uregulowanie krajowe takie jak omawiane w postępowaniu głównym, które nie rozróżnia sytuacji, w której źródło służące za podstawę sporządzenia kopii na użytek prywatny jest legalne, od sytuacji, w której źródło to jest nielegalne, nie jest w stanie zapewnić prawidłowego stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny. Powyższego wniosku nie podważa okoliczność, że nie istnieją jeszcze środki technologiczne, które można by zastosować w celu zwalczenia zjawiska sporządzania nielegalnych kopii na użytek prywatny.

46

Wynika stąd, że ocena zgodności z prawem uregulowania krajowego takiego jak omawiane w postępowaniu głównym z prawem Unii nie powinna uwzględniać faktu, iż nie istnieją (jeszcze) środki technologiczne w rozumieniu art. 6 dyrektywy 2001/29, do których nawiązuje art. 5 ust. 2 lit. b) tego aktu.

47

Wreszcie wniosek, do którego doszedł Trybunał w pkt 41 niniejszego wyroku, jest trafny również z punktu widzenia wymogu 'godziwej rekompensaty', o której mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29.

48

W tym względzie należy, po pierwsze, przypomnieć, że w myśl wspomnianego powyżej przepisu państwa członkowskie, które zdecydują się na wprowadzenie wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, są zobowiązane przewidzieć obowiązek uiszczania 'godziwej rekompensaty' na rzecz podmiotów praw autorskich.

49

Warto też zwrócić uwagę, że wykładnia wspomnianego przepisu mówiąca, iż państwa członkowskie, które wprowadziły przewidziany przez prawo Unii wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, mieszczący w sobie jako zasadniczy element, zgodnie z motywami 35 i 38 tej dyrektywy, pojęcie 'godziwej rekompensaty', miałyby swobodę określania w sposób niespójny i niezharmonizowany parametrów tego wyjątku, co mogłoby doprowadzić do rozbieżności tych parametrów w zależności od państwa członkowskiego, byłaby sprzeczna z celem wspomnianej dyrektywy, jakim jest harmonizacja niektórych aspektów praw autorskich i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym oraz zapobieganie zakłóceniom konkurencji na rynku wewnętrznym wynikającym z różnorodności ustawodawstw państw członkowskich (zob. podobnie wyrok Padawan, C-467/08, EU:C:2010:620, pkt 35, 36).

50

Zgodnie z orzecznictwem Trybunału taka godziwa rekompensata ma na celu zrekompensowanie twórcom sporządzenia bez ich zgody kopii chronionego utworu na użytek prywatny, w związku z czym należy ją postrzegać jako wyrównanie szkody poniesionej przez twórcę w wyniku sporządzenia takiej kopii bez jego zgody (zob. podobnie wyrok Padawan, EU:C:2010:620, pkt 30, 39, 40).

51

A zatem co do zasady to do osoby, która wyrządziła taką szkodę, a mianowicie do osoby, która sporządziła kopię chronionego utworu bez wcześniejszego wystąpienia o zgodę podmiotu praw autorskich, należy naprawienie poniesionej przez tego ostatniego szkody poprzez sfinansowanie rekompensaty, która zostanie mu wypłacona (zob. podobnie wyrok Padawan, EU:C:2010:620, pkt 45; wyrok Stichting de Thuiskopie, C-462/09, EU:C:2011:397, pkt 26).

52

Trybunał dopuścił jednak, że ze względu na praktyczne trudności związane z takim systemem godziwej rekompensaty państwom członkowskim wolno ustanawiać do celów jej finansowania opłatę licencyjną za kopię na użytek prywatny, która nie obciąża bezpośrednio zainteresowanych osób prywatnych, a jest wnoszona przez podmioty mogące zawrzeć wysokość tej opłaty w cenie udostępnienia tym osobom prywatnym sprzętu, urządzeń i nośników zwielokrotniania lub w cenie świadczonych usług zwielokrotniania, w związku z czym ostatecznie wspomniana opłata jest pokrywana przez prywatnego użytkownika, który dokonuje zapłaty tej ceny (zob. podobnie wyrok Padawan, EU:C:2010:620, pkt 46, 48; a także wyrok Stichting de Thuiskopie, EU:C:2011:397, pkt 27, 28).

53

Po drugie, z motywu 31 dyrektywy 2001/31 wynika, że ustanowiony przez państwo członkowskie system opłaty licencyjnej musi utrzymać właściwą równowagę pomiędzy prawami i interesami twórców, będących beneficjentami godziwej rekompensaty, a prawami i interesami użytkowników przedmiotów objętych ochroną.

54

Tymczasem system opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny taki jak omawiany w postępowaniu głównym, który w zakresie ustalania wysokości godziwej rekompensaty należnej jej beneficjentom nie rozróżnia sytuacji, w której źródło służące za podstawę sporządzenia kopii na użytek prywatny jest legalne, od sytuacji, w której źródło to jest nielegalne, nie zachowuje właściwej równowagi, o której mowa w punkcie powyżej.

55

W takim systemie wyrządzona szkoda, a co za tym idzie, wysokość godziwej rekompensaty należnej jej beneficjentom, jest bowiem obliczana według kryterium szkody wyrządzonej twórcom zarówno w wyniku zwielokrotnienia na użytek prywatny dokonanego z legalnego źródła, jak i w wyniku takiego zwielokrotnienia dokonanego z nielegalnego źródła. Tak obliczona kwota znajduje później ostatecznie swoje odzwierciedlenie w cenie, jaką użytkownicy przedmiotów objętych ochroną płacą w momencie udostępnienia im sprzętu, urządzeń i nośników umożliwiających sporządzanie kopii na użytek prywatny.

56

I tak, wszyscy użytkownicy, którzy nabywają tego rodzaju sprzęt, urządzenia lub nośniki, są pośrednio penalizowani, ponieważ uiszczając opłatę ustaloną w oderwaniu od legalnego lub nielegalnego charakteru źródła, z jakiego dokonuje się zwielokrotnień, przyczyniają się w sposób konieczny do sfinansowania rekompensaty z tytułu szkody wyrządzonej w wyniku zwielokrotniania na użytek prywatny z nielegalnego źródła, na które to zwielokrotnianie nie zezwala dyrektywa 2001/29, i muszą w ten sposób ponieść dodatkowy koszt, który nie jest nieznaczny, aby móc sporządzić kopię na użytek prywatny objętą wyjątkiem przewidzianym w art. 5 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy.

57

Takiej sytuacji nie można wszak uznać za spełniającą wymóg znalezienia właściwej równowagi między prawami i interesami beneficjentów rekompensaty a prawami i interesami wspomnianych użytkowników.

58

Zważywszy na ogół powyższych rozważań, odpowiedź na pytania pierwsze i drugie winna brzmieć: prawo Unii, a w szczególności art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 w związku z art. 5 ust. 5 tego aktu, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie obowiązywaniu uregulowania krajowego takiego jak omawiane w postępowaniu głównym, które nie rozróżnia sytuacji, w której źródło służące za podstawę sporządzenia kopii na użytek prywatny jest legalne, od sytuacji, w której źródło to jest nielegalne.

W przedmiocie pytania trzeciego

59

Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że może ona znajdować zastosowanie do sporu takiego jak ten w postępowaniu głównym, w którym podmioty zobowiązane do zapłaty godziwej rekompensaty wnoszą do tego sądu o wydanie orzeczenia deklaratoryjnego przeciwko broniącej się przed tym wnioskiem organizacji zobowiązanej do pobierania i rozdziału tego wynagrodzenia pomiędzy podmioty praw autorskich.

60

Należy przypomnieć, że dyrektywa 2004/48 ma na celu, jak to wynika z art. 1 tego aktu, zapewnienie egzekwowania praw własności intelektualnej dzięki ustanowieniu w ramach prawa państw członkowskich właściwych w tym celu środków, procedur i środków naprawczych.

61

Trybunał orzekł już w przeszłości, że przepisy dyrektywy 2004/48 nie regulują wszystkich aspektów związanych z prawami własności intelektualnej, lecz odnoszą się jedynie do tych aspektów, które są nierozłącznie związane, po pierwsze, z ochroną praw własności intelektualnej, a po drugie, z naruszeniem tych praw, ponieważ ustanawiają skuteczne środki prawne służące zapobieganiu naruszeniom, ich zaprzestaniu lub zadośćuczynieniu za każde naruszenie istniejącego prawa własności intelektualnej (zob. wyrok Bericap Záródástechnikai, C-180/11, EU:C:2012:717, pkt 75).

62

Ponadto z art. 2 ust. 1 dyrektywy 2004/48 wynika, że przepisy te ograniczają się do zapewnienia ochrony różnych praw przysługujących osobom, które nabyły prawa własności intelektualnej, a mianowicie podmiotom tych praw, i nie mogą być rozumiane jako zmierzające do uregulowania środków i procedur niedotyczących wyłącznie naruszenia praw własności intelektualnej, przewidzianych dla osób, które same nie są podmiotami tych praw (zob. podobnie wyrok Bericap Záródástechnikai, EU:C:2012:717, pkt 77).

63

Tymczasem spór taki jak w ten postępowaniu głównym, który dotyczy zakresu sytemu wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny i jego następstw w kontekście pobierania i rozdziału godziwej rekompensaty podlegającej zapłacie przez importerów lub producentów czystych nośników danych zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, ma swoje źródło nie we wniesionym przez podmioty praw autorskich powództwie mającym na celu zapobieżenie naruszeniu istniejącego prawa własności intelektualnej, jego zaprzestanie lub zadośćuczynienie za takie naruszenie, lecz w powództwie, które zostało wniesione przez podmioty gospodarcze i dotyczy godziwej rekompensaty, do której zapłaty są oni zobowiązani.

64

W tych okolicznościach dyrektywa 2004/48 nie może znajdować zastosowania.

65

Zważywszy na powyższe rozważania, odpowiedź na pytanie trzecie winna brzmieć: dyrektywę 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje ona zastosowania do sporu takiego jak ten w postępowaniu głównym, w którym podmioty zobowiązane do zapłaty godziwej rekompensaty wnoszą do sądu odsyłającego o wydanie orzeczenia deklaratoryjnego przeciwko broniącej się przed tym wnioskiem organizacji zobowiązanej do pobierania i rozdziału tego wynagrodzenia pomiędzy podmioty praw autorskich.

W przedmiocie kosztów

66

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Sentencja

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

1) Prawo Unii, a w szczególności art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym w związku z art. 5 ust. 5 tego aktu, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie obowiązywaniu uregulowania krajowego takiego jak omawiane w postępowaniu głównym, które nie rozróżnia sytuacji, w której źródło służące za podstawę sporządzenia kopii na użytek prywatny jest legalne, od sytuacji, w której źródło to jest nielegalne.

2) Dyrektywę 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje ona zastosowania do sporu takiego jak ten w postępowaniu głównym, w którym podmioty zobowiązane do zapłaty godziwej rekompensaty wnoszą do sądu odsyłającego o wydanie orzeczenia deklaratoryjnego przeciwko broniącej się przed tym wnioskiem organizacji zobowiązanej do pobierania i rozdziału tego wynagrodzenia pomiędzy podmioty praw autorskich.

Opinia Rzecznika Generalnego

ECLI:EU:C:2014:1

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO PEDRA CRUZA VILLALÓNA

przedstawiona w dniu 9 stycznia 2014 r. 1

1. W niniejszej sprawie do Trybunału ponownie zwrócono się z szeregiem pytań prejudycjalnych dotyczących przede wszystkim wykładni dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym 2 , a w szczególności art. 5 ust. 2 lit. b) tego aktu, który zezwala państwom członkowskim na ustanowienie wyjątku od wyłącznego prawa do zwielokrotniania, przysługującego podmiotom prawa autorskiego i praw pokrewnych 3 , w odniesieniu do kopii na użytek prywatny.

2. Główne pytanie prejudycjalne zadane przez sąd odsyłający dotyczy konkretnie tego, czy wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny może mieć zastosowanie jedynie do zwielokrotnień sporządzonych z legalnych źródeł oraz, idąc dalej, czy opłata licencyjna za kopię na użytek prywatny może być obliczana i pobierana jedynie z uwzględnieniem zwielokrotnień z legalnych źródeł 4 .

3. Chodzi tu więc o pytanie na temat wykładni dyrektywy 2001/29 5 , które zadaje sobie wiele sądów krajowych i które zostało rozstrzygnięte w niektórych państwach członkowskich albo przez ustawodawcę krajowego 6 , albo przez sądy krajowe 7 , ale które nie spotkało się jeszcze z odpowiedzią ze strony Trybunału 8 i które pozostaje kontrowersyjne w doktrynie 9 , a w konsekwencji posiada niemałe znaczenie.

4. Znaczenie to jest tym większe, że wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny jest przedstawiany przez niektóre strony w postępowaniu głównym, tak jak i przez część doktryny, jako sposób na wyrównanie szkód wyrządzonych podmiotom praw w drodze nieautoryzowanego rozpowszechniania w Internecie utworów oraz przedmiotów objętych ochroną, przynajmniej w braku środków technologicznych, które mogłyby skutecznie zwalczać 'piractwo'.

I - Ramy prawne

A - Prawo międzynarodowe

5. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym mają trzy umowy międzynarodowe. Pierwsza, która jest również najważniejsza, to Konwencja o ochronie dzieł literackich i artystycznych, podpisana w Bernie w dniu 9 września 1886 r., ostatnio zmieniona aktem paryskim z dnia 24 lipca 1971 r., w brzmieniu ustalonym na mocy nowelizacji z dnia 28 lipca 1979 r. (zwana dalej 'konwencją berneńską') 10 11 .

6. Pozostałe dwie to, po pierwsze, Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej, figurujące w załączniku 1C do Porozumienia z Marakeszu ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), które zostało przyjęte decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień, będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986-1994) 12 , a po drugie, Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej o prawie autorskim (WCT), przyjęty w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r. i zatwierdzony decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. w sprawie zatwierdzenia w imieniu Wspólnoty Europejskiej Traktatu WIPO o prawach autorskich oraz Traktatu WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach 13 , których postanowienia odwołują się do konwencji berneńskiej 14 .

B - Prawo Unii Europejskiej

7. Pytania prejudycjalne dotyczą wykładni, po pierwsze, przepisów art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 i art. 5 ust. 5 tego aktu 15 i, po drugie, dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej 16 , a w szczególności art. 14 tego aktu. Treść wszelkich właściwych przepisów będzie cytowana, w miarę potrzeby, w toku rozważań.

C - Prawo niderlandzkie

8. Na podstawie art. 1 niderlandzkiej ustawy o prawie autorskim (zwanej dalej 'Aw') twórcy utworu literackiego, naukowego lub artystycznego lub jego następcom prawnym przysługuje - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych przez tę ustawę - wyłączne prawo między innymi do zwielokrotniania utworu. Ustawa Aw zawiera w tym przypadku przepisy ustanawiające wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny i przewidujące w zamian za to godziwe wynagrodzenie, a mianowicie opłatę licencyjną za kopię na użytek prywatny.

9. Artykuł 16c ust. 1 Aw, który stanowi transpozycję art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, stanowi:

'Naruszenia praw autorskich do utworu literackiego, naukowego i artystycznego nie stanowi zwielokrotnianie tego utworu w całości, bądź w części, na nośniku przeznaczonym do odtwarzania utworu, jeżeli zwielokrotnianie nie zostało dokonane do celów bezpośrednio lub pośrednio handlowych i służy wyłącznie własnym ćwiczeniom, studiom lub wykorzystaniu przez osobę fizyczną, która dokonuje tegoż zwielokrotnienia.'

10. Artykuł 16c ust. 2 Aw przewiduje:

'Godziwe wynagrodzenie za zwielokrotnienie utworu, o którym mowa w [art. 16 c ust. 1], przysługuje twórcy utworu bądź jego następcy prawnemu. Do zapłaty zobowiązani są producent bądź importer obiektu, o którym mowa w ust. 1.'

11. Ponadto art. 1019h niderlandzkiego kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi transpozycję art. 14 dyrektywy 2004/48, stanowi:

'W stopniu odpowiadającym potrzebie, w drodze odstępstwa od ust. 12 działu drugiego, tytułu drugiego, księgi pierwszej i art. 843a ust. 1, strona przegrywająca pokrywa uzasadnione i proporcjonalne koszty sądowe oraz inne wydatki poniesione przez stronę wygrywającą, chyba że nie pozwalają na to względy słuszności.'

II - Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym

12. Pozwane w postępowaniu głównym to Stichting de Thuiskopie, fundacja, której powierzono zadanie pobierania opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny, o której mowa w art. 16c ust. 2 Aw, i dystrybucji uzyskanych środków, oraz Stichting Onderhandelingen Thuiskopie vergoeding 17 , fundacja, której zadaniem jest ustalanie wysokości opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny.

13. Spółki skarżące w postępowaniu głównym to importerzy lub producenci nośników przeznaczonych do zwielokrotniania utworów w rozumieniu art. 16c ust. 1 Aw, którzy mają obowiązek uiszczenia z tego tytułu opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny.

14. Uznając, że opłata licencyjna za kopię na użytek prywatny ma służyć wyłącznie wyrównaniu uszczerbku ponoszonego przez podmioty praw wskutek czynności zwielokrotnienia, które wchodzą w zakres stosowania art. 16c ust. 1 Aw, spółki skarżące w postępowaniu głównym pozwały Stichting de Thuiskopie i SONT przed Rechtbank te 's-Gravenhage, podnosząc, że wysokość opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny nie powinna uwzględniać szkody powstałej w wyniku zwielokrotniania kopii utworów pochodzących z nielegalnego źródła, czyli dokonanego z naruszeniem prawa autorskiego.

15. Rechtbank te 's-Gravenhage oddalił żądanie skarżących w postępowaniu głównym wyrokiem z dnia 25 czerwca 2008 r. 18 .

16. Orzekający w postępowaniu odwoławczym Gerechtshof te 's-Gravenhage również oddalił to żądanie wyrokiem z dnia 15 listopada 2010 r. 19 , orzekając, że godziwe wynagrodzenie, o którym mowa w art. 16c Aw, ma na celu zrekompensowanie szkody wynikającej dla podmiotów praw autorskich z czynności zwielokrotniania wchodzących w zakres tego przepisu.

17. Należy zauważyć, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż Gerechtshof te 's-Gravenhage stwierdził, że ani art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, ani art. 16c Aw nie ustanawiają rozróżnienia w zależności od źródła pochodzenia danych kopii. Z prac przygotowawczych do Aw wynika jednak, że art. 16c należy interpretować jako zezwalający na zwielokrotnianie z nielegalnego źródła, dopóki nie istnieją środki technologiczne umożliwiające walkę ze sporządzaniem niedozwolonych kopii na użytek prywatny. Stwierdzono bowiem, że system, który nie zakazuje zwielokrotniania z nielegalnych źródeł, przewidując jednocześnie w przypadku takiego zwielokrotniania pobieranie opłaty licencyjnej od kopii na użytek prywatny, zapewniałby lepszą ochronę interesów podmiotów praw autorskich bez powodowania nieuzasadnionej szkody w rozumieniu art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29.

18. Skarżące w postępowaniu głównym wniosły skargę kasacyjną od wyroku Gerechtshof te 's- Gravenhage do Hoge Raad der Nederlanden. Stichting de Thuiskopie wniosła również do Hoge Raad der Nederlanden wzajemną skargę kasacyjną.

III - Pytania prejudycjalne i przebieg postępowania przed Trybunałem

19. W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z trzema następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

'1) Czy art. 5 ust. 2 lit. b) - ewentualnie w związku z art. 5 ust. 5 - dyrektywy [2001/29] należy interpretować w ten sposób, że wymienione tam ograniczenie prawa autorskiego ma zastosowanie do czynności zwielokrotniania spełniających wymogi wymienione w tym przepisie niezależnie od tego, czy egzemplarze utworów, które zostały zwielokrotnione, znalazły się w dyspozycji danej osoby fizycznej w sposób dozwolony, czyli bez naruszenia praw autorskich podmiotów tych praw, czy też owo ograniczenie dotyczy tylko zwielokrotnień egzemplarzy, które dana osoba otrzymała do dyspozycji bez naruszenia praw autorskich?

2) a) Jeżeli odpowiedź na pytanie pierwsze potwierdzi ostatnią hipotezę, to czy zastosowanie »testu trzystopniowego« na podstawie art. 5 ust. 5 dyrektywy [2001/29] może prowadzić do rozszerzenia zakresu stosowania ograniczenia ustanowionego w art. 5 ust. 2, czy też stosowanie testu może prowadzić wyłącznie do zawężenia zakresu tego ograniczenia?

2) b) Jeżeli odpowiedź na pytanie pierwsze potwierdzi ostatnią hipotezę, to czy przepis prawa krajowego mający na celu ustanowienie godziwego wynagrodzenia z tytułu zwielokrotniania utworu przez osobę fizyczną na użytek prywatny i nie w celach bezpośrednio lub pośrednio handlowych, niezależnie od tego, czy dokonywanie zwielokrotniania jest dozwolone na podstawie art. 5 ust. 2 dyrektywy [2001/29] - i z zastrzeżeniem, że przepis ten nie narusza przysługujących podmiotom praw prawa do zakazania zwielokrotniania i prawa do domagania się odszkodowania za poniesioną szkodę - stoi w sprzeczności z art. 5 [rzeczonej dyrektywy] lub jakimkolwiek innym przepisem prawa Unii?

Czy dla udzielenia odpowiedzi na to pytanie w świetle »testu trzystopniowego« na podstawie art. 5 ust. 5 dyrektywy [2001/29] ma znaczenie, że środki technologiczne zapobiegające sporządzaniu niedozwolonych kopii na użytek prywatny nie są (jeszcze) dostępne?

3) Czy dyrektywa 2004/48 ma zastosowanie do sporu takiego jak ten w postępowaniu głównym, w którym - po tym, jak państwo członkowskie na podstawie art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy [2001/29] nałożyło na producentów i importerów nośników przeznaczonych do zwielokrotniania utworów zobowiązanie do odprowadzenia przewidzianej w tym przepisie godziwej rekompensaty i postanowiło, że należy ją wpłacić wyznaczonej przez to państwo członkowskie organizacji, której powierzono pobór i dystrybucję godziwej rekompensaty - podmiot zobowiązany do zapłaty wnosi, aby w kontekście określonych spornych okoliczności mających znaczenie dla określenia godziwej rekompensaty sąd dokonał ustaleń obciążających wskazaną organizację, która się przeciw temu broni?.'

20. Skarżące w postępowaniu głównym, Stichting de Thuiskopie, rządy niderlandzki, włoski, litewski i austriacki oraz Komisja Europejska przedstawiły swoje uwagi na piśmie.

21. Skarżące w postępowaniu głównym, Stichting de Thuiskopie, rządy niderlandzki i hiszpański oraz Komisja przedstawiły również uwagi w toku rozprawy, która odbyła się w dniu 9 października 2013 r.

IV - Uwagi wstępne

22. Pytania pierwsze i drugie sądu odsyłającego, które są ściśle ze sobą powiązane 20 , w rzeczywistości zawierają kilka pytań, które wymagają pewnych uwag wstępnych i które powinny zostać przeformułowane i pogrupowane.

23. Poprzez pytanie pierwsze Hoge Raad der Nederlanden zwraca się do Trybunału z wątpliwością dotyczącą wykładni dyrektywy 2001/29. Sąd ten zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, znajduje zastosowanie do wszystkich zwielokrotnień, niezależnie od legalności ich źródła (pierwsza możliwość), lub czy, wprost przeciwnie, wyjątek ten może znajdować zastosowanie wyłącznie do zwielokrotnień z legalnych źródeł (druga możliwość). Zastanawia się on również nad znaczeniem art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 dla wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) tego aktu.

24. Następnie w pytaniu drugim sąd odsyłający podnosi dwie kwestie ewentualne, na wypadek gdyby Trybunał dokonał wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 w ten sposób, że ma on zastosowanie tylko do zwielokrotnień z legalnych źródeł (druga możliwość).

25. Sąd ten zastanawia się najpierw [pytanie drugie lit. a)], czy art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001 /29, określający 'test trzystopniowy', może umożliwić rozszerzenie zakresu wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, przewidzianego w art. 5 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy, czy też, przeciwnie, może go jedynie zawęzić.

26. Sąd odsyłający zwraca się następnie do Trybunału z kwestią [pytanie drugie lit. b)] dotyczącą zgodności z prawem Unii - dyrektywą 2001/29 lub jakimkolwiek innym przepisem prawa - przepisu krajowego mającego na celu ustanowienie godziwego wynagrodzenia z tytułu zwielokrotniania utworu przez osobę fizyczną na użytek prywatny i nie w celach bezpośrednio lub pośrednio handlowych niezależnie od tego, czy sporządzenie zwielokrotnień jest legalne.

27. Jednakże ze względów, które przedstawię poniżej, pytanie pierwsze i pytanie drugie lit. a) mogą być zbadane jedynie łącznie, ponieważ przepisy art. 5 ust. 2 lit. b) i art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 są ze sobą formalnie i nierozerwalnie powiązane i mogą być odczytywane i interpretowane tylko łącznie i w sposób oparty na wzajemnym ich oddziaływaniu.

28. Rozpocznę więc od zbadania, czy art. 5 dyrektywy 2001/29 jako całość może być interpretowany w ten sposób, że opłata licencyjna za kopię na użytek prywatny może być pobierana z tytułu zwielokrotnień sporządzanych ze źródeł nielegalnych, tzn. źródeł, które nie były wyprodukowane, rozpowszechniane lub udostępniane publicznie za zgodą podmiotów wyłącznego prawa do zwielokrotniania utworu [pytanie pierwsze i pytanie drugie lit. a)].

29. Ponieważ odpowiedź na to pytanie powinna moim zdaniem być przecząca, od razu zbadam następnie, czy art. 5 dyrektywy 2001/29 może być interpretowany w ten sposób, że państwo członkowskie może jednak 21 zdecydować się na pobieranie opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny z tytułu zwielokrotniania z nielegalnych źródeł. Odpowiedź na pytanie drugie można bowiem łatwo wywieść z elementów odpowiedzi na pytanie pierwsze.

30. Wreszcie w sposób bardzo zwięzły udzielę odpowiedzi na pytanie trzecie, dotyczące wykładni art. 14 dyrektywy 2004/48.

V - W przedmiocie pytania, czy opłata licencyjna za kopię na użytek prywatny może być pobierana z tytułu zwielokrotnień sporządzonych z nielegalnych źródeł [pytanie pierwsze i pytanie drugie lit. a)].

A - Podsumowanie uwag

31. Skarżące w postępowaniu głównym, rządy hiszpański, włoski i litewski, a także Komisja zgadzają się co do tego, że mając na względzie literę, ducha i cel dyrektywy 2001/29, wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, ustanowiony w art. 5 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy, nie może mieć zastosowania do zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł nielegalnych.

32. Po pierwsze, przepis art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 nie przewiduje takiej możliwości i - w zakresie, w jakim ustanawia on wyjątek od wyłącznego prawa do zwielokrotniania zagwarantowanego w art. 2 tej dyrektywy - powinien podlegać wykładni zawężającej, dokonywanej w związku z art. 5 ust. 5 tego aktu.

33. Po drugie, taka zawężająca wykładnia odpowiada celowi dyrektywy 2001/29, ponieważ odmienne rozwiązanie mogłoby naruszyć właściwą równowagę, którą należy utrzymać między poszczególnymi prawami i interesami. Godziwe wynagrodzenie, o którym mowa w tym przepisie, ma na celu jedynie wyrównanie uszczerbku poniesionego przez podmioty praw autorskich 'wskutek wprowadzenia' wyjątku kopii na użytek prywatny, a nie uszczerbku wynikającego dla nich ze zwielokrotniania z nielegalnych źródeł, ani, a fortiori, uszczerbku wynikającego z poprzedzającego je rozpowszechniania nielegalnych kopii ich utworów.

34. Chociaż Komisja przyznaje, że taka wykładnia zawężająca może paradoksalnie okazać się niekorzystna dla podmiotów praw autorskich w pewnych okolicznościach, uważa jednak, że okoliczność ta nie może prowadzić do podważenia tej wykładni.

35. Natomiast pozwane w postępowaniu głównym oraz rządy niderlandzki i austriacki twierdzą w istocie, że możliwość stosowania przez państwa członkowskie wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny do zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł nielegalnych nie jest wykluczone ani przez brzmienie, ani przez systematykę dyrektywy 2001/29, lecz, przeciwnie, harmonizuje z jej celem i umożliwia utrzymanie właściwej równowagi między prawami i interesami podmiotów praw autorskich, z jednej strony, oraz użytkowników utworów i przedmiotów objętych ochroną, z drugiej strony.

36. Powyżsi uczestnicy postępowania podnoszą w tym względzie, że nie istnieje żaden środek technologiczny walki ze sporządzaniem kopii na użytek prywatny z nielegalnych źródeł i że pobieranie opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny w odniesieniu do takich zwielokrotnień przyczynia się do normalnego wykorzystania powielanych utworów w rozumieniu art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29, a zatem stanowi najlepszy sposób zapewnienia, bez naruszania kryteriów testu trzystopniowego, ochrony uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich.

B - Analiza

37. Biorąc pod uwagę zdecydowanie rozbieżne stanowiska przyjęte przez skarżące w postępowaniu głównym, państwa członkowskie i Komisję w odniesieniu do podstawowego problemu poruszonego w dwóch pierwszych pytaniach sądu odsyłającego, należy rozpocząć od przypomnienia przede wszystkim, na czym polega ustanowiony w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny i powiązana z nim godziwa rekompensata. Należy też pamiętać, że wykładnia tego przepisu jest nierozerwalnie związana z wykładnią art. 5 ust. 5 tej dyrektywy.

1. Wyjątek kopii na użytek prywatny zgodnie z dyrektywą 2001/29

38. Artykuł 2 dyrektywy 2001/29 nakłada na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia na rzecz podmiotów praw autorskich i praw pokrewnych, wskazanych w tym artykule, wyłącznego prawa do zezwalania na bezpośrednie lub pośrednie, tymczasowe lub stałe, dokonywane przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo zwielokrotnianie przedmiotów objętych ochroną, a mianowicie, zależnie od przypadku, ich utworów, fonogramów, filmów i programów lub do zabraniania takiego zwielokrotniania.

39. Jednocześnie art. 5 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy daje państwom członkowskim możliwość wprowadzenia wyjątku od wyłącznego prawa do zwielokrotniania, o którym mowa w art. 2.

40. W przypadku gdy państwo członkowskie wprowadzi wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, pozwala 22 on osobom fizycznym posiadającym utwory lub przedmioty chronione przez prawo autorskie i prawa pokrewne na sporządzenie ich kopii na użytek prywatny i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych 23 . Zwykle wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny musi umożliwiać nabywcy CD z zapisem dźwięku sporządzenie jego zwielokrotnienia, które, na przykład, będzie mógł odsłuchiwać za pomocą przenośnego odtwarzacza cyfrowego.

41. Wyjątek kopii na użytek prywatny narusza w ten sposób monopol zwielokrotniania podmiotów praw autorskich, powodując uszczerbek, na który, jak się poczytuje, wyrażają one zgodę w zamian za godziwą rekompensatę. Rekompensata ta jest postrzegana raczej jako adekwatne odszkodowanie dla podmiotów praw autorskich za szkodę wynikającą ze zwielokrotniania ich utworów oraz przedmiotów objętych ochroną 24 , a nie jako wynagrodzenie.

42. Wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, jako 'wyjątek podlegający rekompensacie', nakłada wreszcie na państwa członkowskie obowiązek nie tylko ustanowienia godziwej rekompensaty należnej podmiotom praw autorskich, ale też rzeczywistego jej pobierania 25 i oczywiście jej dystrybucji między podmiotami praw autorskich.

43. Godziwa rekompensata musi być finansowana przez osobę fizyczną, która wyrządza szkodę podmiotowi wyłącznie uprawnionemu do zwielokrotniania utworu poprzez sporządzenie, bez uzyskania wcześniej jego zezwolenia w tym celu, utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną do prywatnego użytku i do celów niehandlowych 26 . Ze względów praktycznych państwom członkowskim wolno jednak pobierać opłatę licencyjną za kopię na użytek prywatny od osób, które - tak jak skarżące w postępowaniu głównym - udostępniają zobowiązanym osobom fizycznym nośniki, które są przez nie wykorzystywane do sporządzania zwielokrotnień. Właściwa równowaga, którą należy odnaleźć, pomiędzy podmiotami praw autorskich i użytkownikami utworów oraz przedmiotów objętych ochroną wymaga, po pierwsze, aby rzeczywiste obciążenie rzeczoną opłatą mogło zostać przeniesione na tych użytkowników 27 , a po drugie, aby była ona pobierana jedynie od nośników udostępnianych im na użytek prywatny 28 .

44. W ostatecznym rozrachunku, w takim systemie godziwa rekompensata opiera się na założeniu, że użytkownicy nośników służących do zwielokrotniania będą z nich korzystać do sporządzania kopii na użytek prywatny utworów - lub przedmiotu - objętych ochroną.

2. Rozważania wstępne w przedmiocie przepisów art. 5 ust. 2 lit. b) i art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29

45. Przed udzieleniem konkretnej odpowiedzi na pytania zadane w tej sprawie trzeba jednak zbadać relację między art. 5 ust. 2 lit. b) i art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29, ponieważ sąd odsyłający wyraźnie zastanawia się, czy powinny one być interpretowane jako wzajemnie powiązane, czy nie.

46. Artykuł 5 ust. 5 wspomnianej dyrektywy 29 uzależnia możliwość ustanowienia wyjątków przewidzianych w art. 5 ust. 1-4, w tym wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) tego aktu, od spełnienia trzech warunków: wyjątek ten jest stosowany tylko w niektórych szczególnych przypadkach, nie narusza normalnego wykorzystania dzieła i w końcu nie powoduje nieuzasadnionej szkody dla uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich 30 .

47. Te trzy warunki, które nie są dokładniej określone w dyrektywie 2001/29, odpowiadają, jak wynika z motywu 44 dyrektywy 2001/29, zobowiązaniom międzynarodowym państw członkowskich i Unii, a mówiąc bardziej precyzyjnie, warunkom dotyczącym wszelkich ograniczeń praw autorskich ustanowionym w art. 9 ust. 2 konwencji berneńskiej, znanym szerzej pod nazwą 'testu trzystopniowego' 31 , wspomnianego przez sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, powtórzonym w art. 13 TRIPS i w art. 10 WCT.

48. Wbrew temu, co zdaje się sugerować sąd odsyłający w pierwszym pytaniu prejudycjalnym, nie można mówić o alternatywie wobec wspólnej wykładni przepisów art. 5 ust. 2 lit. b) i art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29. Wprowadzenie w życie wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny przez prawodawców krajowych powinno w każdym wypadku być zgodne z przepisami art. 5 ust. 2 lit. b), lecz również i jednocześnie odpowiadać wymogom ustanowionym w art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29, zgodnie z zobowiązaniami międzynarodowymi 32 . Tak samo jest w przypadku stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny przez sądy krajowe. W przeciwieństwie do tego, co twierdzi rząd niderlandzki, przepisy art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 są skierowane tylko do ustawodawcy krajowego.

49. Ponadto, odnosząc się do pytania drugiego lit. a), przepisy art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 nie mogą być interpretowane jako pozwalające na rozszerzenie zakresu wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, ustanowionego w art. 5 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy, lecz przeciwnie, w stosownych przypadkach powodują w sposób nieunikniony określenie granic zakresu jego stosowania, podobnie jak zasięgu wspomnianej dyrektywy.

50. W niniejszym przypadku bardzo dokładne ustalenie granic przewidzianych w art. 5 dyrektywy 2001/29 wyjątków od prawa do zwielokrotniania i ograniczeń tego prawa, należy traktować pod wieloma względami jako wdrożenie rzeczonego testu trzystopniowego 33 .

51. Tak więc, aby precyzyjnie zdefiniować wyjątki od prawa do zwielokrotniania i jego ograniczenia na podstawie art. 5 dyrektywy 2001/29, w tym wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, należy w każdym razie uwzględnić pierwszy warunek 'testu trzystopniowego', dotyczący ograniczenia ich stosowania do przypadków szczególnych. Można zauważyć w tym względzie, że ustanowione w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 ograniczenie prawa do kopii na użytek prywatny wyłącznie do osób fizycznych działających w celach prywatnych, a nie handlowych, stanowi wzmocnienie tego wymogu.

52. Na tej samej zasadzie motyw 38 dyrektywy 2001/29 stwierdza również, że chociaż państwa członkowskie powinny być upoważnione do uwzględnienia, za godziwą rekompensatą, wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny od prawa do zwielokrotniania dla niektórych rodzajów zwielokrotniania produktów dźwiękowych, wizualnych i audiowizualnych przeznaczonych do użytku prywatnego, to muszą jednak należycie uwzględnić różnice istniejące między prywatnym cyfrowym i analogowym kopiowaniem oraz dokonać odpowiednich rozróżnień pomiędzy ich pewnymi aspektami, ponieważ sporządzanie kopii na użytek prywatny na nośnikach cyfrowych może być bardziej rozpowszechnione i mieć większe znaczenie z ekonomicznego punktu widzenia.

53. Wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, który jest z pewnością jednym z 'przypadków' wyjątku od wyłącznego prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2 dyrektywy 2001/29, powinien zatem zostać określony przez państwa członkowskie i stosowany przez sądy krajowe z uwzględnieniem wymogów wynikających z ograniczenia zakresu jego stosowania do szczególnych przypadków 34 .

54. Tak samo, jak zresztą Trybunał miał już okazję orzec, państwa członkowskie zobowiązane są, jeśli postanowią wprowadzić wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny w prawie krajowym, przewidzieć również zapłatę godziwej rekompensaty na rzecz podmiotów praw autorskich. Nie można ustanowić wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny bez ustanowienia i faktycznego pobierania godziwej rekompensaty. Rekompensata wymagana na mocy art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 należy do trzeciego warunku 'testu trzystopniowego', dotyczącego wymogu, aby nie naruszać uzasadnionych interesów podmiotów praw autorskich, który to wymóg został przewidziany w art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29 35 .

55. Natomiast należy stwierdzić, że dyrektywa 2001/29 nie zawiera żadnego wyraźnego odniesienia do drugiego wymogu, o którym mowa w art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29, zgodnie z którym wyjątek od wyłącznego prawa do zwielokrotniania lub jego ograniczenie nie może naruszać normalnego wykorzystania 36 dzieła lub innego przedmiotu objętego ochroną. Niniejsza sprawa oferuje zatem Trybunałowi możliwość wypowiedzenia się na ten temat 37 , z uwzględnieniem, w miarę możliwości, praktyki międzynarodowej 38 .

56. Konkretnej odpowiedzi na pierwsze z pytań zadanych przez sąd odsyłający należy udzielić właśnie w świetle powyższych rozważań.

3. W przedmiocie ograniczenia zakresu stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny do zwielokrotniania z legalnych źródeł

57. Należy zacząć od stwierdzenia, że art. 5 dyrektywy 2001/29 nie daje wyraźnego wyjaśnienia, czy wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny może mieć zastosowanie do wszystkich zwielokrotnień, niezależnie od tego, czy były one sporządzone ze źródeł legalnych, czy nielegalnych, czy też, przeciwnie, może on mieć zastosowanie jedynie do zwielokrotnień ze źródeł legalnych. Ponadto, jak zresztą zauważył już Trybunał, ani art. 2 wspomnianej dyrektywy, ani żaden inny jej przepis nie definiują pojęcia 'zwielokrotnienia' 39 figurującego w art. 2 tej dyrektywy, która zresztą nie definiuje też pojęć 'częściowego zwielokrotniania' 40 , 'wynagrodzenia' 41 , 'godziwego wynagrodzenia' 42 ani 'godziwej rekompensaty' 43 wymienionych w art. 5 tego aktu, ani pojęcia 'publicznego udostępniania', o którym mowa w art. 3 ust. 1 tej dyrektywy 44 , czy też wyrażenia 'przy pomocy własnego sprzętu' zawartego w jej art. 5 ust. 2 lit. d) 45 .

58. Ponieważ przepisy te nie zawierają ponadto żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich w celu określenia ich znaczenia i zakresu, zarówno wymóg jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasada równości 46 wymagają, aby pojęciu temu nadać w całej Unii wykładnię autonomiczną i jednolitą 47 , do której powinno się dążyć przy uwzględnieniu nie tylko brzmienia przepisów, które jej wymagają, ale również kontekstu, w którym one istnieją, i celu, do którego dąży uregulowanie, którego stanowią część 48 , a nawet całości odpowiednich przepisów prawa Unii 49 . Geneza tych przepisów może również obejmować elementy mające znaczenie dla ich wykładni 50 .

59. Poza tym wykładni aktów prawa Unii należy dokonywać tak dalece jak to możliwe w świetle prawa międzynarodowego 51 , w szczególności jeśli mają właśnie na celu wprowadzenie w życie umowy międzynarodowej zawartej przez Wspólnotę 52 .

60. Motyw 15 dyrektywy 2001/29 wyjaśnia w tym względzie, że ma ona na celu wdrożenie zobowiązań międzynarodowych wynikających z przyjęcia przez Unię WCT 53 , również w odniesieniu do środków walki z piractwem w świecie cyfrowym w skali ogólnoświatowej. Ponadto Trybunał orzekł, że w zakresie stosowania dyrektywy 2001/29 Unia zastąpiła państwa członkowskie w kwestii wprowadzania w życie postanowień konwencji berneńskiej 54 .

61. W niniejszej sprawie dyrektywa 2001/29 określa zakres czynności objętych prawem do zwielokrotnienia utworu 55 i zawiera wyczerpujące wyliczenie wyjątków i ograniczeń w odniesieniu do tego prawa 56 . Wskazuje ona ponadto, że państwa członkowskie powinny być upoważnione do uwzględnienia, za godziwą rekompensatą, wyjątku lub ograniczenia wobec prawa do zwielokrotniania dla niektórych rodzajów zwielokrotniania produktów dźwiękowych, wizualnych i audiowizualnych przeznaczonych na użytek prywatny 57 , przy czym zaznacza, jak już wskazano, że muszą one, po pierwsze, należycie uwzględnić różnice istniejące między prywatnym cyfrowym i analogowym kopiowaniem 58 , a z drugiej strony rozwój technologiczny i gospodarczy, gdy dostępne są skuteczne zabezpieczenia techniczne 59 .

62. Dyrektywa 2001/29 wskazuje ponadto, że godziwa rekompensata, o której mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) tego aktu, ma na celu wynagrodzenie podmiotów praw autorskich 'w sposób odpowiedni' za korzystanie z ich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną w ramach stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny 60 . Poza tym forma, szczegółowe warunki i ewentualna wysokość takiej godziwej rekompensaty powinny uwzględnić okoliczności każdego przypadku, które mogą być oceniane na podstawie potencjalnej szkody poniesionej przez podmiot praw autorskich 61 .

63. Zatem z brzmienia dyrektywy 2001/29 wynika, że to właśnie utrzymanie lub wprowadzenie przez państwa członkowskie wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny powoduje wyrządzenie podmiotom praw autorskich szkody, którą godziwa rekompensata ma wynagrodzić w odpowiedni sposób 62 . Natomiast nie ma żadnych wyraźnych wskazówek pozwalających na określenie, czy może ona mieć zastosowanie jedynie do zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł legalnych, czy też może również mieć zastosowanie do zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł nielegalnych.

64. Jednakże, przeciwnie do tego, co twierdzi rząd niderlandzki, ten brak precyzji nie może być interpretowany jako celowe działanie 63 prawodawcy Unii zmierzające do wprowadzenia pobierania godziwej rekompensaty za zwielokrotnienia sporządzane ze źródeł nielegalnych. Taka wykładnia nie znajduje żadnego oparcia w dyrektywie 2001/29, a jeśli chodzi o bardziej fundamentalne względy, naruszałaby przepisy art. 5 ust. 5 i wymogi ustanowionego przez nie testu trzystopniowego, które są zgodne ze zobowiązaniami międzynarodowymi Unii i państw członkowskich.

65. W celu wykazania takiego zamiaru prawodawcy Unii rząd niderlandzki wskazuje na brzmienie art. 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29, który odnosi się do legalności źródeł zwielokrotnień, art. 5 ust. 3 lit. e) 64 oraz art. 6 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy, które się do niej nie odnoszą, lub też na dyrektywę Rady 91/250/EWG z dnia 14 maja 1991 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych 65 .

66. Artykuł 5 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2001/29 zezwala państwom członkowskim na ustanowienie wyjątku od prawa do zwielokrotniania w przypadku cytowania do celów takich jak słowa krytyki lub recenzji, ale tylko o ile dotyczy ono utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, który został już prawnie podany do publicznej wiadomości.

67. Artykuł 5 ust. 3 lit. e) dyrektywy 2001/29 ustanawia natomiast wyjątek od wyłącznego prawa do zwielokrotniania w przypadku korzystania z utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną do celów bezpieczeństwa publicznego lub w celu zapewnienia sprawnego przebiegu procedur administracyjnych, parlamentarnych lub sądowych, bez odnoszenia się do legalności źródła.

68. Artykuł 6 ust. 4 dyrektywy 2001/29 ustanawia w sposób ogólny możliwość podejmowania przez państwa, w przypadku braku dobrowolnych środków podjętych przez podmioty praw autorskich, właściwych środków w celu zapewnienia, że beneficjenci wyjątków lub ograniczeń przewidzianych w art. 5 będą mogli z nich korzystać. Jednakże art. 6 ust. 4 akapit drugi tej dyrektywy - który dotyczy wyłącznie wyjątku kopii na użytek prywatny - różni się od art. 6 ust. 4 akapit pierwszy 66 , ponieważ wcale nie odnosi się do legalności dostępu do utworu lub przedmiotu objętego ochroną.

69. Wreszcie dyrektywa 91/250 ustanawia zasadę wyłącznego prawa autora programu komputerowego do zezwalania na jego zwielokrotnianie lub zakazywania tego zwielokrotniania, wprowadzając jednocześnie wyjątek do celów sporządzania kopii zapasowej, przysługujący jedynie 'uprawnionemu nabywcy' 67 .

70. Zakres stosowania i zasięg wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny nie mogą jednak zostać określone poprzez odniesienie do przepisów, które znajdują zastosowanie w zupełnie innych dziedzinach i zmierzają do realizacji właściwych im celów.

71. Należy w tym względzie przypomnieć, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 powinien, jako wyjątek 68 od wyłącznego prawa do zwielokrotniania, zagwarantowanego podmiotowi praw autorskich przez art. 2 wspomnianej dyrektywy, stanowić przedmiot wykładni ścisłej. Zakres stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny nie może w związku z tym być rozszerzony na sytuacje, które nie są wyraźnie przewidziane w dyrektywie 2001/29 69 .

72. W każdym razie wykładnia, której broni rząd niderlandzki, jest niezgodna z przepisami art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29, interpretowanymi w świetle konwencji berneńskiej, WCT i TRIPS, a w szczególności z wymogiem dotyczącym zakazu naruszania normalnego wykorzystania dzieła lub innego przedmiotu objętego ochroną.

73. Stichting de Thuiskopie, a także rządy niderlandzki i austriacki powołują się w tym względzie w istocie na to, że uregulowanie zezwalające na pobieranie opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny za zwielokrotnienia sporządzone ze źródeł nielegalnych stanowiłoby, w braku wiarygodnych środków technologicznych pozwalających skutecznie uniemożliwić publikację lub rozpowszechnianie rzeczonych źródeł nielegalnych oraz ich zwielokrotnianie w nieskończoność, w szczególności w świecie cyfrowym, to jedyny sposób naprawienia szkody poniesionej przez podmioty praw autorskich. Takie uregulowanie w zdecydowanie większym stopniu przyczyniłoby się do normalnego wykorzystania utworów i przedmiotów objętych ochroną, niż uregulowanie zakazujące całkowicie zwielokrotniania ze źródeł nielegalnych, i zagwarantowałoby równowagę praw między podmiotami praw autorskich i użytkownikami utworów i przedmiotów objętych ochroną.

74. Zakładając, że przepisy tego rodzaju, rozpatrywane w oderwaniu od innych, mogłyby stanowić odpowiednią i słuszną reakcję na przypadki naruszenia praw autorskich i praw pokrewnych wynikające z bezprawnego rozpowszechniania kopii utworów lub przedmiotów objętych ochroną w Internecie i ich zwielokrotniania, to jednak nie budzi wątpliwości, że wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny nie został ustanowiony w takim celu i jest wykluczone, by mogło tak być bez podważenia podstaw, na jakich się on opiera, i to niezależnie od istnienia lub braku środków technologicznych, które umożliwiają skuteczne zwalczanie sporządzania i rozpowszechniania nielegalnych kopii utworów lub przedmiotów objętych ochroną.

75. Należy w tym względzie zauważyć na wstępie, że argumentacja rządu niderlandzkiego czerpie swe źródło w tym, iż prawo niderlandzkie toleruje pobieranie (downloading lub przesyłanie na własny komputer) utworów lub przedmiotów objętych ochroną, udostępnionych bezprawnie w Internecie, natomiast ściga jedynie udostępnianie online (uploading lub przesyłanie na cudzy komputer) tych utworów lub przedmiotów objętych ochroną. W ten sposób Królestwo Niderlandów ułatwia pośrednio, lecz konsekwentnie, masowe rozpowszechnianie produktów wynikające z wykorzystania utworów oraz przedmiotów objętych ochroną, które w żadnym wypadku nie może być uznane za normalne, będące przyczyną zjawiska, którego szkodliwe konsekwencje dla podmiotów praw autorskich to państwo członkowskie zamierza naprawiać. Banalizowanie pobierania przez użytkowników na ich komputery utworów lub przedmiotów objętych ochroną, rozpowszechnianych bezprawnie w Internecie (przesyłanych przez użytkowników na cudze urządzenia) może jedynie naruszać ich normalne wykorzystanie.

76. Ponadto wątpliwe jest to, czy pobieranie opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny w oparciu o obecną koncepcję może w jakikolwiek sposób odpowiednio zrekompensować korzyści utracone przez podmioty praw autorskich w wyniku masowego rozpowszechniania ich utworów oraz przedmiotów objętych ochroną w Internecie z naruszeniem ich wyłącznych praw do zwielokrotniania, do publicznego udostępniania 70 lub do rozpowszechniania 71 .

77. Z wyjątkiem zrewidowania w sposób dogłębny racji bytu wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny i podstawowych zasad ustalania godziwej rekompensaty, która powinna mu towarzyszyć, wraz ze wszystkimi konsekwencjami, które niesie to ze sobą, kwoty uzyskiwane z tytułu opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny nie są w stanie zrekompensować utraty przychodów, które byłyby generowane przez normalne wykorzystanie ich utworów w Internecie. Należałoby najpewniej przewidzieć w szczególności znaczne podwyższenie wysokości opłaty, którą każdy użytkownik nośnika powinien uiścić, nawet gdyby nigdy nie sporządzał zwielokrotnień ze źródeł nielegalnych, co groziłoby naruszeniem równowagi praw między podmiotami praw autorskich a użytkownikami utworów i produktów objętych ochroną.

78. Koncepcja broniona przez rząd niderlandzki, zgodnie z którą pobieranie opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny w odniesieniu do zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł nielegalnych w większym stopniu zapewniałoby ponadto poszanowanie prawa do ochrony prywatności użytkowników utworów i przedmiotów objętych ochroną niż wdrożenie środków kontroli sposobu używania utworów w sferze prywatnej tych użytkowników 72 , zapewniając lepszą równowagę praw, nie może uzasadniać zupełnej zmiany przywołanej powyżej wykładni przepisów art. 5 dyrektywy 2001/29. W tym względzie należy po prostu zauważyć, że nie ma koniecznego związku pomiędzy wyłączeniem stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny do zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł nielegalnych i ewentualnym naruszeniem prawa do poszanowania życia prywatnego użytkowników 73 .

79. W konsekwencji proponuję, aby na pytanie pierwsze i na pytanie drugie lit. a) sądu odsyłającego odpowiedzieć, orzekając, że art. 5 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, iż wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, który artykuł ten ustanawia, stosuje się wyłącznie do zwielokrotnień utworów lub przedmiotów objętych ochroną na podstawie prawa autorskiego i praw pokrewnych sporządzonych ze źródeł legalnych.

VI - W przedmiocie pytania, czy państwo członkowskie może wprowadzić pobieranie opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny z tytułu zwielokrotnień sporządzonych z kopii nielegalnych [pytanie drugie lit. b)]

80. Za pośrednictwem pytania drugiego lit. b) sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy przyjęcie przez państwo członkowskie przepisu krajowego, który ustanawia pobór godziwej rekompensaty w odniesieniu do kopii na użytek prywatny, niezależnie od tego, czy sporządzanie zwielokrotnień jest legalne, czy też nie, jest zgodne z prawem Unii.

81. Z powyższych rozważań wynika, że nie można przyjąć takiej możliwości.

82. Z jednej strony, i to niezależnie od tego, czy dyrektywa 2001/29 dokonuje wyczerpującej harmonizacji wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny 74 , możliwość taka znacznie naruszałaby jeden z celów realizowanych przez dyrektywę 2001/29, dotyczący spójnego stosowania wyczerpująco wyliczonych wyjątków i ograniczeń w odniesieniu do wyłącznego prawa do zwielokrotniania, które dyrektywa ustanawia 75 . Trybunał orzekł już w tym względzie, że byłoby niekorzystnie dla tego celu, gdyby państwa członkowskie miały swobodę dookreślania w sposób niespójny i niezharmonizowany parametrów godziwej rekompensaty 76 . Tymczasem przywołany powyżej środek prowadziłby, jak podkreśla Komisja, do stworzenia sui generis wynagrodzenia z tytułu zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł nielegalnych.

83. Z drugiej strony i przede wszystkim uznanie istnienia takiej możliwości byłoby podwójnie niezgodne z wymogami art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29. Po pierwsze, rozszerzyłoby to zakres stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny w sposób znacznie wykraczający poza krąg przypadku szczególnego, określonego w dyrektywie, naruszając pierwszy warunek sformułowany w tym przepisie. Po drugie, oznaczałoby to pośrednią legitymizację istotnego naruszenia normalnego wykorzystania utworów oraz przedmiotów objętych ochroną, z całkowitym pogwałceniem drugiego warunku, o którym mowa w tym przepisie, i wynikającym stąd naruszeniem właściwej równowagi, którą warunek ten tworzy między wyłącznym prawem do zwielokrotniania przyznanym podmiotom praw autorskich i beneficjentami wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny.

84. W konsekwencji proponuję, aby na pytanie drugie lit. b) sądu odsyłającego Trybunał odpowiedział, orzekając, że w kontekście wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, który państwa członkowskie mogą ustanowić na mocy art. 5 dyrektywy 2001/29, państwo członkowskie może pobierać opłatę, która powinna się z nim wiązać, jedynie w odniesieniu do zwielokrotnień utworów lub przedmiotów objętych ochroną na podstawie prawa autorskiego i praw pokrewnych sporządzonych ze źródeł legalnych.

VII - W przedmiocie możliwości stosowania dyrektywy 2004/48 w postępowaniu głównym (pytanie trzecie)

85. Za pośrednictwem pytania trzeciego sąd odsyłający zwraca się do Trybunału w istocie o rozstrzygnięcie, czy dyrektywa 2004/48, a w szczególności jej art. 14 77 , mają zastosowanie w postępowaniu głównym.

86. W postanowieniu odsyłającym sąd odsyłający wyjaśnia, że we wzajemnej skardze kasacyjnej Stichting de Thuiskopie wniosła o zwrot całości kosztów na podstawie art. 1019h niderlandzkiego kodeksu postępowania cywilnego, który z kolei jest oparty na przepisach art. 14 dyrektywy 2004/48. Chociaż oczywiście żądania Stichting de Thuiskopie nie wydają się wynikać z naruszeń praw własności intelektualnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 tej dyrektywy, pozostaje faktem, że podnosząc, iż art. 5 dyrektywy 2001/29 znajduje zastosowanie do zwielokrotnień sporządzonych ze źródeł nielegalnych, występuje ona w pewnym sensie w obronie rzeczonych praw.

87. Z wyjątkiem Stichting de Thuiskopie wszystkie strony, które przedstawiły uwagi, opowiadają się za niemożnością stosowania dyrektywy 2004/48 w postępowaniu głównym.

88. Należy w tym względzie przypomnieć, że chociaż ze względu na jej przedmiot 78 i jej zakres stosowania 79 ogólnym celem dyrektywy 2004/48 jest zbliżenie systemów prawnych państw członkowskich w celu zapewnienia wysokiego, równoważnego i jednakowego poziomu ochrony własności intelektualnej 80 , nie służy ona jednak uregulowaniu wszystkich aspektów związanych z prawami własności intelektualnej, lecz jedynie tych, które są nierozłącznie związane, po pierwsze, z egzekwowaniem tych praw, a po drugie, z ich naruszaniem, ponieważ ustanawia skuteczne środki prawne służące zapobieganiu naruszeniom, ich zaprzestaniu lub zadośćuczynieniu za każde naruszenie istniejącego prawa własności intelektualnej 81 .

89. Patrząc z tej perspektywy, art. 14 dyrektywy 2004/48 ma na celu wzmocnienie poziomu ochrony własności intelektualnej poprzez zapobieżenie temu, by strona poszkodowana nie była odwodzona od wszczęcia postępowania sądowego mającego na celu ochronę tych praw 82 , co oznacza, że sprawca naruszenia praw własności intelektualnej powinien ogólnie w całości ponieść skutki finansowe swojego zachowania 83 .

90. W niniejszym przypadku, chociaż postępowanie główne dotyczy oczywiście w sposób bardzo ogólny obrony interesów podmiotów praw autorskich i praw pokrewnych w zakresie, w jakim odnosi się ono do zakresu stosowania wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, to sporne zagadnienie, które leży u jego podstaw, pozostaje jednak całkowicie obce zakresowi stosowania dyrektywy 2004/48. W istocie bowiem skarga leżąca u podstaw sporu nie została wniesiona przez podmioty praw autorskich 84 w celu zapewnienia obrony rzeczonych praw 85 , lecz przez podmioty gospodarcze zobowiązane do uiszczania opłaty licencyjnej ustanowionej przez państwo członkowskie z tytułu godziwej rekompensaty w kontekście ustanowionego przez to państwo wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny.

91. Proponuję zatem, aby na trzecie pytanie prejudycjalne zadane przez sąd odsyłający Trybunał odpowiedział, orzekając, iż art. 14 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje on zastosowania do sporu, który - jak ten będący przedmiotem postępowania głównego - nie dotyczy jako taki obrony rzeczonych praw przez podmioty praw autorskich.

VIII - Wnioski

92. W świetle powyższej analizy proponuję, aby na pytania prejudycjalne zadane przez Hoge Raad der Nederlanden Trybunał odpowiedział w następujący sposób:

1) Artykuł 5 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy interpretować w ten sposób, że wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, który artykuł ten ustanawia, stosuje się wyłącznie do zwielokrotnień utworów lub przedmiotów objętych ochroną na podstawie prawa autorskiego i praw pokrewnych sporządzonych ze źródeł legalnych.

2) Artykuł 5 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że w kontekście wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny, który państwa członkowskie mogą ustanowić na mocy tego przepisu, państwo członkowskie może pobierać opłatę, która powinna się z nim wiązać, jedynie w odniesieniu do zwielokrotnień utworów lub przedmiotów objętych ochroną na podstawie prawa autorskiego i praw pokrewnych sporządzonych ze źródeł legalnych.

3) Artykuł 14 dyrektywy 2004/48/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje on zastosowania do sporu, który - jak ten będący przedmiotem postępowania głównego - nie dotyczy jako taki obrony rzeczonych praw przez podmioty praw autorskich lub pokrewnych.

1

- Język oryginału: francuski.

2

- Dz.U. L 167, s. 10 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 2, s. 32. Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 21 października 2010 r. w sprawie C-467/08 Padawan, Zb.Orz. s. I-10055; z dnia 16 czerwca 2011 r. w sprawie C-462/09 Stichting de Thuiskopie, Zb.Orz. s. I-5331; z dnia 9 lutego 2012 r. w sprawie C-277/10 Luksan; z dnia 26 kwietnia 2012 r. w sprawie C-510/10 DR i TV2 Danmark; a także z dnia 27 czerwca 2013 r. w sprawach połączonych od C-457/11 do C-460/11 VG Wort i in.

3

- Zwanych dalej 'podmiotami praw'.

4

- Należy podkreślić w tym względzie, że Trybunał aktualnie rozpoznaje bardzo zbliżone pytania w dwóch innych zawisłych sprawach, drugie pytanie prejudycjalne przedłożone w sprawie C-314/12 UPC Telekabel Wien i pierwsze pytanie prejudycjalne (lit. f) w sprawie C-463/12 Copydan Båndkopi. W pierwszej sprawie, w której przedstawiłem moją opinię w dniu 26 listopada 2013 r., wskazałem, że na to pytanie nie ma konieczności udzielania odpowiedzi, aby sąd odsyłający mógł rozstrzygnąć spór w postępowaniu głównym. Poza tym rozprawa w drugiej sprawie jest zaplanowana na dzień 16 stycznia 2014 r. i dopiero potem przedstawię moją opinię.

5

- Kwestia ta pojawia się również poza terytorium Unii Europejskiej. Zobacz na przykład wyrok Cour fédérale du Canada z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie BMG Canada Inc v. Doe, 2004 FC 488, 2004] 3 FCR 241, który wypowiedział się na rzecz stosowania wyjątku dotyczącego wykorzystywania na prywatne potrzeby w odniesieniu do wymiany plików w Internecie, a konkretnie pobierania utworów z witryn typu 'peer-to-peer'; orzeczenie to zostało jednak podważone przez Cour fédérale du Canada w wyroku z dnia 19 maja 2005 r. w sprawie BMG Canada Inc v. Doe, 2005 FCA 193, [2005] 4 RCF 81, § 50-52.

6

- W niektórych bowiem państwach członkowskich (Królestwo Danii, Republika Federalna Niemiec, Królestwo Hiszpanii, Republika Włoska, Republika Portugalska i Królestwo Szwecji) ustawa zapewniająca transpozycję dyrektywy 2001/29 wyłącza zastosowanie wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny w odniesieniu do zwielokrotnienia wykonanego ze źródeł nielegalnych. Zobacz G. Westkamp, The Implementation of Directive 2001/29/EC in the Member States, Part II, luty 2007 r. (http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/docs/studies/infosoc-study-annex_en.pdf); dokument roboczy służb Komisji, Report to the Council, the European Parliament and the Economic and Social Committee on the Application of Directive 2001/29/EC on the harmonization of certain aspects of copyright and related rights in the information society [sprawozdanie dla Rady, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego na temat stosowania dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym], 30 listopada 2007 r., SEC (2007) 1556]. W Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny nie istnieje; na temat sytuacji w Zjednoczonym Królestwie zob. P.L.C. Torremans, L'exception de copie privée au Royaume-Uni, w : A. Lucas i in., Les exceptions au droit d'auteur - États des lieux et perspectives dans l'Union européenne, Dalloz 2012, s. 95.

7

- W odniesieniu do Francji zob. w szczególności wyrok Conseil d'État z dnia 11 lipca 2008 r. w sprawie Syndicat de l'industrie de matériels audiovisuels, nr 298779, ECLI:FR:CESSR:2008:298779.20080711; RIDA, lipiec 2008 r., nr 217, s. 279; na temat konsekwencji tego wyroku zob. P. Sirinelli, Chronique de jurisprudence, RIDA, styczeń 2013 r., nr 235, s. 275; w celu zapoznania się ze zwięzłym opisem orzecznictwa sądów cywilnych zob. L. Thoumyre, Peer-to-peer: l'exception pour copie privée s'applique bien au téléchargement, Revue Lam de l'immatériel, lipiec-sierpień 2005 r., s. 23.

8

- Zobacz jednak pkt 78 opinii rzecznik generalnej V. Trstenjak z dnia 11 maja 2010 r. w sprawie Padawan, w której wydano ww. wyrok.

9

- W celu zapoznania się z przeglądem stanowisk i argumentów zob. w szczególności C. Colin, Étude de faisabilité de systèmes de licences pour les échanges d'œuvres sur Internet, Rapport pour la SACD/SCAM - Belgique, 16 września 2011 r., CRIDS (http://www.crids.eu/recherche/publications/textes/synthese-sacd-scam.pdf/at_download/file) oraz K. More, Les dérogations au droit d'auteur - L'exception de copie privée, Presses universitaires de Rennes 2009, s. 101.

10

- W szczególności znaczenie dla sprawy mają postanowienia art. 9 ust. 1 i 2, określające wyłączne prawo do zwielokrotniania przysługujące twórcom chronionych dzieł literackich i artystycznych oraz wyjątki od niego.

11

- Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. b) protokołu 28 w sprawie własności intelektualnej dołączonego do Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3, zwanego dalej 'porozumieniem EOG'), umawiające się strony zobowiązały się do zapewnienia ich przystąpienia do konwencji berneńskiej do dnia 1 stycznia 1995 r. Zobacz również pkt 1 rezolucji Rady z dnia 14 maja 1992 r. w sprawie wzmocnienia ochrony prawa autorskiego i praw pokrewnych (Dz.U. 1992, C 138, s. 1). W przedmiocie ustalenia przez Trybunał uchybienia rzeczonemu obowiązkowi przystąpienia zob. wyrok Trybunału z dnia 19 marca 2002 r. w sprawie C-13/00 Komisja przeciwko Irlandii, Rec. s. I-2943.

12

- Dz.U. L 336, s. 1 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 21, s. 80, zwane dalej 'TRIPS'.

13

- Dz.U. L 89, s. 6 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 33, s. 208, zwany dalej 'WCT'.

14

- Artykuł 9 ust. 1 TRIPS wprowadza odesłanie do konwencji berneńskiej, a art. 13 tego porozumienia powiela w zasadzie sformułowanie art. 9 konwencji. Artykuł 1 ust. 4 WCT również odsyła do konwencji berneńskiej, a art. 10 tego traktatu także powiela treść art. 9 konwencji berneńskiej. Zobacz również dołączone do WCT uzgodnione deklaracje przyjęte w dniu 20 grudnia 1996 r. przez Konferencję Dyplomatyczną.

15

- Które powinny być interpretowane, w szczególności, w świetle motywów 21, 22, 32, 38, 39, 44 i 52 wspomnianej dyrektywy.

16

- Dz.U. L 157, s. 45 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 2, s. 32.

17

- Zwana dalej 'SONT'.

18

- Sprawa 246698/HA ZA 05-2233, LJN BD5690.

19

- Sprawa 200.018.226/01, LJN BO3982.

20

- Sąd odsyłający sam określa odpowiedź na pytanie drugie jako ewentualną i uzależnioną od odpowiedzi na pytanie pierwsze.

21

- Wyróżnienie autora.

22

- W dyrektywie 2001/29 nie posłużono się terminem 'prawa do kopii na użytek prywatny', unikając w ten sposób sporu doktrynalnego co do charakteru wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny. Zobacz w szczególności P. Sirinelli, La reconnaissance d'une garantie d'exception privée, Revue Lamy Droit de l'immatériel, październik 2006 r. s. 21; zob. również sprawozdanie sporządzone na ten temat przez K. More, op.cit., s. 85 i nast., w którym proponuje się rozpatrywanie wyjątku dotyczącego kopii na użytek prywatny w kategoriach 'prawnie chronionego uzasadnionego interesu'. Należy zauważyć w tym względzie, że dyrektywa 2001/29 w pewnych okolicznościach zobowiązuje państwa członkowskie, które zdecydowały się wprowadzić wyjątek dotyczący kopii na użytek prywatny, do przyjęcia w rozsądnym terminie środków umożliwiających osobom fizycznym korzystanie z niego; zob. motyw 52 i art. 6 ust. 4 dyrektywy 2001/29.

23

- Wyróżnienie autora.

24

- Zobacz motyw 32 dyrektywy 2001/29; ww. wyrok w sprawie Padawan, pkt 41, 42.

25

- Obowiązek poboru jest obowiązkiem rezultatu; zob. ww. wyrok w sprawie Stichting de Thuiskopie, pkt 34.

26

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Padawan, pkt 43, 44.

27

- Ibidem, pkt 46-49.

28

- Ibidem, pkt 51-59.

29

- Zobacz również art. 10 ust. 3 dyrektywy Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 346, s. 61 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 1, s. 120, w brzmieniu zmienionym przez art. 11 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2001/29.

30

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Stichting de Thuiskopie, pkt 19-21.

31

- Znajdowały się one już w propozycji Komisji; zob. wniosek z dnia 10 grudnia 1997 r. dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, COM(1997) 628 wersja ostateczna (Dz.U. 1998, C 108, s. 6); a także zmieniony wniosek z dnia 21 maja 1999 r. dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, COM(1999) 250 wersja ostateczna (Dz.U. 1999, C 180, s. 6).

32

- Związek między tymi przepisami wynika również z art. 6 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2001/29 i z motywu 52 tej dyrektywy.

33

- Zobacz podobnie K. More, op.cit., s. 48 i nast.; M. Senftleben, Ni flexibilité ni sécurité juridique - Les exceptions au regard du triple test, w: A. Lucas i in. Les exceptions au droit d'auteur - État des lieux et perspectives dans l'Union européenne, Dalloz 2012, s. 63.

34

- Zobacz podobnie Y. Gaubiac, La copie privée est-elle un cas spécial, w: Droit et technique - Études à la mémoire du professeur Xavier Linant de Bellefonds, Lexis Nexis 2007, s. 181.

35

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Stichting de Thuiskopie, pkt 22.

36

- Podkreślenie autora.

37

- W przedmiocie kontrowersji dotyczącej wykładni 'testu trzystopniowego', a w szczególności kwestii tego, czy ustanawiane przez niego warunki należy uważać za kumulatywne, której to kwestii nie ma konieczności badać w ramach niniejszej sprawy, zob. w szczególności M. Ficsor, Le test des trois étapes: pourquoi on ne signe pas la Déclaration de Munich, w: A. Lucas i in., Les exceptions au droit d'auteur - État des lieux et perspectives dans l'Union européenne, Dalloz 2012, s. 55.

38

- Można w tym miejscu przywołać, w szczególności, sprawozdanie grupy specjalnej WTO z dnia 15 czerwca 2000 r., Stany Zjednoczone - Artykuł 110 5) ustawy o prawie autorskim, WT/DS160/R. W sprawozdaniu tym stwierdzono, w szczególności (§ 6.181), że 'domniemywa się, iż wyjątki lub ograniczenia nie utrudniają normalnego wykorzystania utworów wówczas, gdy są ograniczone co do zakresu lub stopnia w taki sposób, że nie stanowią konkurencji dla zastosowań gospodarczych niekorzystających z tych wyjątków'. Sprawozdanie cytuje w szczególności propozycje złożone przez grupę naukową, utworzoną w celu przygotowywania konferencji rewizyjnej konwencji berneńskiej, która odbyła się w Sztokholmie w 1967 r., w których stwierdza się, iż: 'oczywiste jest, że co do zasady należy zastrzec na rzecz twórców eksploatację utworu w każdy sposób, który posiada lub który może mieć istotne znaczenie ekonomiczne lub praktyczne. Wyjątki mogące ograniczać możliwości dostępne twórcom w ramach tych sposobów są nie do zaakceptowania'.

39

- Zobacz wyroki: z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C-5/08 Infopaq International, Zb.Orz. s. I-6569, pkt 31; a także z dnia 4 października 2011 r. w sprawach połączonych C-403/08 i C-429/08 Football Association Premier League i in., Zb.Orz. s. I-9083, pkt 154.

40

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Infopaq International, pkt 27-29, 31 i nast.

41

- Zobacz wyrok z dnia 30 czerwca 2011 r. w sprawie C-271/10 VEWA, Zb.Orz. s. I-5815, pkt 25.

42

- Zobacz wyrok z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie C-245/00 SENA, Rec. s. I-1251, pkt 24.

43

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Padawan, pkt 29-32.

44

- Zobacz wyrok z dnia 7 grudnia 2006 r. w sprawie C-306/05 SGAE, Zb.Orz. s. I-11519, pkt 31, 33 i nast.; ww. wyrok w sprawie Football Association Premier League i in., pkt 184; a także wyrok z dnia 24 listopada 2011 r. w sprawie C-283/10 Circul Globus Bucureşti, Zb.Orz. s. I-12031, pkt 31-32.

45

- Zobacz ww. wyrok w sprawie DR i TV2 Danmark, pkt 34.

46

- Zobacz wyroki: z dnia 18 stycznia 1984 r. w sprawie 327/82 Ekro, Rec. s. 107, pkt 11; z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C-287/98 Linster, Rec. s. I-6917, pkt 43; ww. wyrok w sprawie Infopaq International, pkt 27; ww. wyrok w sprawie VEWA, pkt 25; a także ww. wyrok w sprawie DR i TV2 Danmark, pkt 33.

47

- Trybunał orzekł w odniesieniu do tego zagadnienia, że względy te nabierają szczególnego znaczenia w przypadku dyrektywy 2001/29 z uwagi na brzmienie jej motywów 6 i 21; zob. ww. wyrok w sprawie Infopaq International, pkt 28. Jednolita wykładnia jest również warunkiem spójnego stosowania przez państwa członkowskie wyjątków i ograniczeń dotyczących dyrektywy 2001/29, o którym mowa w motywie 32 tego aktu; zob. ww. wyrok w sprawie Padawan, pkt 35.

48

- Zobacz w szczególności wyrok z dnia 17 listopada 1983 r. w sprawie 292/82 Merck, Rec. s. 3781, pkt 12.

49

- Zobacz podobnie wyroki: z dnia 6 października 1982 r. w sprawie 283/81 Cilfit i in., Rec. s. 3415, pkt 20; a także z dnia 3 października 2013 r. w sprawie C-583/11 P Inuit Tapiriit Kanatami i in. przeciwko Parlamentowi i Radzie, pkt 50.

50

- Zobacz podobnie wyrok z dnia 27 listopada 2012 r. w sprawie C-370/12 Pringle, pkt 135; a także ww. wyrok w sprawie Inuit Tapiriit Kanatami i in. przeciwko Parlamentowi i Radzie, pkt 50. Zobacz również ww. wyrok w sprawie Circul Globus Bucureşti, pkt 34, 35.

51

- Zobacz w szczególności ww. wyrok w sprawie Infopaq International, pkt 32; z dnia 3 lipca 2012 r. w sprawie C-128/11 UsedSoft, pkt 42.

52

- Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 14 lipca 1998 r. w sprawie C-341/95 Bettati, Rec. s. I-4355, pkt 20; z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie C-456/06 Peek & Cloppenburg, Zb.Orz. s. I-2731, pkt 30; a także ww. wyrok w sprawie SGAE, pkt 35.

53

- Zobacz wyrok z dnia 12 września 2006 r. w sprawie C-479/04 Laserdisken, Zb.Orz. s. I-8089, pkt 39.

54

- Zobacz ww. wyrok w sprawie DR i TV2 Danmark.

55

- Zobacz motyw 21 i art. 2 dyrektywy 2001/29.

56

- Zobacz motyw 32 i art. 5 dyrektywy 2001/29.

57

- Zobacz motyw 38 dyrektywy 2001/29.

58

- Idem.

59

- Zobacz motyw 39 dyrektywy 2001/29.

60

- Zobacz motywy 35 i 38 dyrektywy 2001/29. Wyróżnienie autora.

61

- To jest właśnie przyczyną orzeczenia przez Trybunał, że godziwa rekompensata, o której mowa w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, koniecznie musi być obliczana na podstawie szkody wyrządzonej twórcom chronionych utworów poprzez wprowadzenie wyjątku kopii na użytek prywatny; zob. ww. wyrok w sprawie Padawan, pkt 38-42, wyróżnienie autora.

62

- Bardzo podobnie orzekł również we Francji Conseil d'État w odniesieniu do art. L. 122-5 i L. 311 kodeksu własności intelektualnej, stanowiących transpozycję art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29: 'jedynym celem wynagrodzenia za kopię na użytek prywatny jest zrekompensowanie autorom, artystom wykonawcom i producentom utraty dochodów spowodowanej przez użytek czyniony legalnie i bez ich zgody z kopii utworów, utrwalonych na fonogramach lub wideogramach, w celach ściśle prywatnych'; zob. wyrok Conseil d'État z dnia 11 lipca 2008 r. w sprawie Syndicat de l'industrie de matériels audiovisuels, nr 298779, ECLI:FR:CESSR:2008:298779.20080711; RIDA, lipiec 2008 r., nr 217, s. 279; na temat konsekwencji tego wyroku, zob. P. Sirinelli, Chronique de jurisprudence, op.cit., s. 275.

63

- Zresztą taki zamiar nie wynika w żaden sposób z prac przygotowawczych do przyjęcia dyrektywy 2001/29.

64

- Artykuł 5 ust. 3 lit. e) dyrektywy 2001/29 ustanawia wyjątek od wyłącznego prawa do zwielokrotniania w przypadku korzystania z utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną do celów bezpieczeństwa publicznego lub w celu zapewnienia sprawnego przebiegu procedur administracyjnych, parlamentarnych lub sądowych, bez odnoszenia się do legalności źródła.

65

- Dz.U. L 122, s. 42 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 1, s. 114.

66

- Akapit ten dotyczy wyjątków, o których mowa w art. 5 ust. 2 lit. a), c), d) i e) oraz art. 5 ust. 3 lit. a), b) i e) dyrektywy 2001/29.

67

- Należy zauważyć, że inne akty również posługują się pojęciem 'uprawnionego użytkownika'; zob. motywy 49 i 51 oraz art. 6 dyrektywy 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.U. L 77, s. 20 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 13, t. 15, s. 459).

68

- Zobacz w szczególności ww. wyrok w sprawie Infopaq International, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo.

69

- Zobacz w odniesieniu do wyjątków od prawa do zwielokrotniania przewidzianych w dyrektywie 2001/29, ww. wyrok w sprawie Luksan, pkt 101. Zobacz także w odniesieniu do innych dziedzin wyroki z dnia 26 września 2013 r.: w sprawie C-476/11 HK Danmark, pkt 46, 47; a także w sprawie C-546/11 Dansk Jurist- og Økonomforbund, pkt 41, 42.

70

- Zobacz art. 3 dyrektywy 2001/29.

71

- Zobacz art. 4 dyrektywy 2001/29.

72

- Można twierdzić, że wyjątek kopii na użytek prywatny został ustanowiony właśnie w celu wyłączenia z monopolu podmiotu praw autorskich sporządzanych przez użytkowników kopii w taki sposób, z którym nie można by walczyć bez naruszenia prywatności: zob. Y. Gaubiac, op.cit.; a także K. More, op.cit., s. 79 i nast.

73

- Nadto Trybunał orzekł już w szczególności, że dyrektywa 2001/29 nie zobowiązuje państw członkowskich do ustanowienia obowiązku przekazania danych osobowych w celu zapewnienia skutecznej ochrony praw autorskich w ramach postępowania cywilnego; zob. wyrok z dnia 29 stycznia 2008 r. w sprawie C-275/06 Promusicae, Zb.Orz. s. I-271.

74

- Zobacz w tym względzie rozbieżne opinie rzeczników generalnych V. Trstenjak, pkt 102-106 opinii z dnia 11 maja 2010 r. w sprawie Padawan, w której wydano ww. wyrok, i N. Jääskinena, pkt 44 opinii z dnia 10 marca 2011 r. w sprawie Stichting de Thuiskopie, w której wydano ww. wyrok.

75

- Zobacz motyw 32 dyrektywy 2001/29.

76

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Padawan, pkt 36.

77

- Artykuł ten, zatytułowany 'Koszty sądowe', stanowi, iż '[p]aństwa członkowskie zapewniają, że rozsądne i proporcjonalne koszty sądowe oraz inne wydatki poniesione przez stronę wygrywającą są pokrywane z reguły przez stronę przegrywającą, chyba że sprawiedliwość na to nie pozwala [nie pozwalają na to względy słuszności]'.

78

- Artykuł 1 dyrektywy 2004/48 stanowi, że 'dotyczy [ona] środków, procedur i środków naprawczych, niezbędnych do realizacji [zapewnienia ochrony] praw własności intelektualnej'.

79

- Artykuł 2 ust. 1 dyrektywy 2004/48 stanowi, że stosuje się ją 'do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej', niezależnie od tego, czy są one określone w prawie Unii, czy w prawie wewnętrznym państwa członkowskiego.

80

- Zobacz wyrok z dnia 18 października 2011 r. w sprawie C-406/09 Realchemie Nederland, Zb.Orz. s. I-9773, pkt 47.

81

- Wyrok z dnia 15 listopada 2012 r. w sprawie C-180/11 Bericap Záródástechnikai, pkt 75.

82

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Realchemie Nederland, pkt 48.

83

- Ibidem, pkt 49.

84

- Zobacz ww. wyrok w sprawie Bericap Záródástechnikai, pkt 78.

85

- Ibidem, pkt 79.

© Unia Europejska, http://eur-lex.europa.eu/