C 373/24 - Wyrok Sądu Najwyższego - OpenLEX

C 373/24 - Wyrok Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1626059

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1925 r. C 373/24

UZASADNIENIE

Uzasadnienie faktyczne

Z powodów:

Nie można odmówić słuszności wywodom skargi rewizyjnej, że przy wydawaniu wyroku wykonawczego nie należy zwracać uwagi na stosunek materjalno-prawny, będący podstawą orzeczenia polubownego, w danym wypadku na treść umowy względnie ugody, która stanowiła przesłankę orzeczenia polubownego. Istotnie ograniczyć należy badanie jedynie i wyłącznie do samego orzeczenia polubownego i według jego treści w oderwaniu od stosunków prawnych będących podstawą owego orzeczenia ocenić, czy czynność przez orzeczenie polubowne nakazana jest przez prawo zabroniona. Powyższy pogląd prawny znajduje uzasadnienie w przepisach § 1042 i 10411, I. 2 upc. i prowadzi do wniosku, że sąd powołany do wydania wyroku wykonawczego, nie może odmówić klauzuli wykonawczej, jeśli czynność nakazana orzeczeniem polubownem nie jest zabroniona (np. zapłata pewnej sumy pieniężnej), choćby umowa, z której obowiązek zapłaty wysnuto, była zabroniona i nieważna. Dla tego też nie można zgodzić się z uzasadnieniem wyroku sądu apelacyjnego, że, skoro orzeczenie polubowne opiera się na nieważnej ugodzie, należy klauzuli wykonawczej odmówić. Przeciwnie należy zatrzymać się na samem orzeczeniu polubownem i w oderwaniu od owej ugody ocenić, czy czynność, którą owe orzeczenie wykonać nakazało, jest zabroniona, czy więc dostarczenie drzewa za walutę niemiecką nie sprzeciwiało się zakazowi prawnemu w chwili wydania orzeczenia polubownego.

Oparcie się na art. 3 ustawy z dnia 20 listopada 1919 r. o walucie w obrębie byłej dzielnicy pruskiej Dz. U. z 1919 r. Nr 91, poz. 492, na który powołał się sąd apelacyjny, budzi o tyle wątpliwości, że w chwili wydania orzeczenia polubownego (21 czerwca 1922) należało liczyć się już z art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1921 r. o środkach naprawy państwowej gospodarki skarbowej Dz. U. z 1921 r. Nr 103, poz. 741, który postanawiał, że "umowy obustronnie obowiązujące między obywatelami polskimi, zamieszkałymi na obszarze Rzp. P. mogą być zawierane tylko w walucie polskiej" i że "umowy zawarte z pominięciem powyższych przepisów są nieważne." Z tego ewentualnie wniosek a contrario, że inne umowy a także inne akty prawne nie będące umowami, do których należy zaliczyć orzeczenia polubowne, mogłyby ze względu na stan prawny stworzony rzeczonym art. 6 opiewać na obcą walutę. W ten sposób możnaby dojść do wniosku, że art. 6 ustawy z 17 grudnia 1921 (uchylony dopiero § 14 rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 1924 r. Dz. U. z 1924 r. Nr 34, poz. 351) oddziałał jako przepis późniejszy na art. 3 ustawy o walucie, w b. dzielnicy pruskiej w sensie łagodzącym dalej idący zakaz rzeczonego art. 3; możnaby bowiem uznać, że późniejszy przepis natury ogólnej jest już jedynie miarodajny, reguluje w całości i jednolicie dla wszystkich dzielnic daną dziedzinę życia prawnego, z czego wynikałaby niedopuszczalność takiego stanu prawnego, aby w Warszawie lub Krakowie zawrzeć było można umowę z cudzoziemcem na walutę niemiecką, natomiast nie w Poznaniu (coby miało miejsce, gdyby art. 6 ustawy z 17 grudnia 1921 pozostał bez wpływu na moc obowiązującą art. 3 ustawy z 20 listopada 1919).

Licząc się z ewentualnością, że ani przepis art. 3 ustawy z 20 listopada 1919 o walucie w b. dzielnicy pruskiej ani art. 6 ustawy z 17 grudnia 1921 nie byłby w danym wypadku rozstrzygający i krępujący, niemniej jednak nie można przyjąć, jakoby obrót obcemi walutami poza granicami art. 6 ustawy z 17 grudnia 1921 był już bezwzględnie dozwolony a zatem i czynność nakazana orzeczeniem polubownem nie wykraczała przeciw przepisom ustawy. Na mocy bowiem ustawy z dnia 17 grudnia 1921 r. w przedmiocie udzielenia Ministrowi Skarbu pełnomocnictwa do wydawania rozporządzeń w sprawie regulowania obrotu pieniężnego z krajami zagranicznemi oraz obrotu obcemi walutami Dz. U. z 1921 r. Nr 104, poz. 748 i szeregu analogicznych ustaw poprzednich i późniejszych, minister skarbu mógł drogą rozporządzeń ustawodawczych (wydanych z mocą ustawy) oddziałać na obrót obcemi walutami, wykluczając ów obrót, nawet w granicach, do których nie sięgał art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 103, poz. 741. Badając sprawę z tego punktu widzenia trzeba stwierdzić, że w chwili wydania wyroku polubownego należało mieć na uwadze, iż na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 104, poz. 748 i rozporządzenie Ministra Skarbu i Ministra b. Dzielnicy Pruskiej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości z dnia 29 grudnia 1921 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 108, poz. 795 utrzymano w mocy do końca roku 1922 rozporządzenie Ministra Skarbu i Ministra b. Dzielnicy Pruskiej z dnia 31 grudnia 1920 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 18, poz. 104, które w art. 4 stanowi, że "osobom i firmom prywatnym wolno nabywać potrzebne im sumy w walutach zagranicznych jedynie w bankach dewizowych, posiadane zaś przez nie waluty i dewizy mogą być odstępowane tylko bankom dewizowym lub komisjonerom dewizowym, nie zaś innym osobom lub firmom prywatnym." Nadto 28 lutego weszło w życie rozporządzenie Ministra Skarbu, Ministra Sprawiedliwości i Ministra b. Dzielnicy Pruskiej z dnia 13 lutego 1922 r. Dz. U. z 1922 r. Nr 12, poz. 113, które do wspomnianego poprzednio art. 4 rozporządzenie Ministra Skarbu i Ministra b. Dzielnicy Pruskiej z dnia 31 grudnia 1920 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 18, poz. 104 dodało postanowienie, że "w wyjątkowych wypadkach może ministerstwo skarbu przyznać prawo dokonywania tranzakcji dewizami i walutami zagranicznemi bez pośrednictwa banków dewizowych, poszczególnym firmom handlowym i przemysłowym. Firmy te będą jednakże wówczas miały prawo dokonywania tylko takich operacji, które będą każdorazowo wyszczególnione w upoważnieniu ministra skarbu." Jeśli więc orzeczenie sądu polubownego nakazało dostarczyć drzewa za walutę niemiecką, jeśli nakazało je sprzedać za walutę niemiecką, to zobowiązało firmę N. do płacenia walutą niemiecką, więc do odstąpienia wbrew zakazowi waluty niemieckiej osobie prywatnej, nie zaś bankowi dewizowemu lub komisjonerowi dewizowemu, zmuszając jednocześnie pozwanego do dostarczenia drzewa za walutę niemiecką a więc do nabycia obcej waluty nie w banku dewizowym, lecz u osoby prywatnej. W ten sposób wyrok polubowny nakazał czynność zakazaną pod groźbą kary art. 4 rozporządzenie Ministra Skarbu i Ministra b. Dzielnicy Pruskiej z dnia 31 grudnia 1920 r. Dz. U. z 1921 r. Nr 18, poz. 104, zaczem istotnie odmówić mu należało klauzuli wykonawczej ze względu na postanowienia § 10422 i 10411 I. 2 upc. Ze względu na dodatek wprowadzony rozporządzeniem Ministra Skarbu, Ministra Sprawiedliwości i Ministra b. Dzielnicy Pruskiej z dnia 13 lutego 1922 r. Dz. U. z 1922 r. Nr 12, poz. 113 mogło wprawdzie ministerstwo skarbu w wyjątkowych wypadkach przyznać prawo dokonania tranzakcji obcą walutą bez pośrednictwa banków dewizowych poszczególnym firmom handlowym i przemysłowym; niemniej jednak okoliczność ta nie może spowodować innego rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej. Orzeczenie bowiem polubowne, powołane w stanie faktycznym wyroków niższych instancji i według ustalenia sądu apelacyjnego między stronami niesporne, nakazuje przedsięwzięcie danej czynności niezależnie od zezwolenia ministra skarbu, w szczególności też nie przewiduje, coby miało się stać na wypadek odmowy zezwolenia, z czem oczywiście należało się liczyć: trzeba zatem przyjąć, że nakazano dostawę drzewa za walutę niemiecką bezwarunkowo i bez oglądania się na zezwolenie ministra skarbu, zatem nakazano czynność zabronioną.

Nie można następnie zgodzić się z wywodami skargi rewizyjnej, że w ostateczności należało orzeczeniu polubownemu częściowo tylko odmówić wykonalności, mianowicie tylko w części dotyczącej dostawy drzewa za walutę niemiecką, natomiast udzielić klauzuli wykonawczej, o ile chodzi o drzewo, za które należało zapłacić walutą polską. Orzeczenie sądu polubownego musi być bowiem traktowane jako całość nie dająca się dzielić, skoro orzeczenie to załatwia cały między stronami sporny stosunek a poszczególne części orzeczenia pozostają ze sobą w ścisłym związku. Nie można wątpić, że w tym wypadku zasada wyrażona w § 139 uc. może być w całej pełni zastosowana a tem samem odmowa klauzuli odnosić się musi do całego orzeczenia.

Ostatni wreszcie zarzut skargi rewizyjnej jest również nieuzasadniony, już choćby z tego powodu, że - jak to wyżej pod 2 ustalono - nie tylko płacenie przez powoda obcą walutą było zakazane, lecz także przyjęcie takiej zapłaty przez pozwanego. Zresztą do odmowy klauzuli wykonawczej wystarczyłoby, gdyby orzeczenie polubowne na jedną choć stronę nakładało obowiązek wykonania zabronionej czynności.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.