Orzeczenia sądów
Opublikowano: ZOTSiS 2017/3/I-156

Wyrok
Trybunału Sprawiedliwości
z dnia 2 marca 2017 r.
C-245/15

UZASADNIENIE

Streszczenie

ECLI:EU:C:2017:156

Streszczenie wyroku

Transport - Transport drogowy - Przepisy socjalne - Odstępstwa - Usługi regularne polegające na przewozie osób - Pojęcie - Szczególne usługi regularne - Organizowana przez pracodawcę usługa przewozu na nieprzekraczającej 50 km trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania - Włączenie

[rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 561/2006, art. 3 lit. a), art. 4 lit. n); nr 1073/2009 art. 2 pkt 3-5; rozporządzenie Rady nr 684/92, art. 2 pkt 1, 4]

Artykuł 3 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) nr 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 oraz art. 2 pkt 3 rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2009 r. w sprawie wspólnych zasad dostępu do międzynarodowego rynku usług autokarowych i autobusowych i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006, należy interpretować w ten sposób, że usługi przewozu pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania organizowane przez ich pracodawcę, których trasa nie przekracza 50 km, wchodzą w zakres stosowania określonego w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 odstępstwa, zgodnie z którym rozporządzenie to nie ma zastosowania do takich usług transportowych.

Ze względu na strukturę rozporządzenia nr 684/92 oraz na definicję pojęcia 'szczególnych usług regularnych' okazuje się, że zamiar prawodawcy Unii Europejskiej polegał na wyłączeniu z zakresu stosowania rozporządzenia nr 561/2006 zarówno usług regularnych, jak i szczególnych usług regularnych, z zastrzeżeniem, że dana trasa nie przekracza 50 km.

Na podstawie art. 4 lit. n) tego rozporządzenia 'regularne przewozy osób' oznaczają krajowe lub międzynarodowe usługi zdefiniowane w art. 2 pkt 1 rozporządzenia nr 684/92.

Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że wspomniany art. 2 pkt 1 określa dwie kategorie takich usług, wprowadzając rozróżnienie pomiędzy usługami regularnymi i szczególnymi usługami regularnymi. Usługi regularne, powszechnie dostępne, oznaczają usługi polegające na przewozie osób w określonych odstępach czasu i określonymi trasami, przy czym osoby te wsiadają na z góry określonych przystankach i wysiadają na z góry określonych przystankach. Szczególne usługi regularne są świadczone na takich samych warunkach, lecz jedynie dla określonych kategorii pasażerów (wyrok z dnia 30 kwietnia 1998 r., Clarke & Sons i Ferne, C-47/97, EU:C:1998:185, pkt 16), a mianowicie w odniesieniu do przewozu pracowników między miejscem zamieszkania a miejscem pracy, przewozu do i z instytucji edukacyjnych dla uczniów i studentów i przewozu żołnierzy i ich rodzin między państwem pochodzenia a miejscem zakoszarowania.

W drugiej kolejności należy zauważyć, że rozporządzenie nr 1073/2009 zawiera w art. 2 pkt 5, podobnie jak art. 2 pkt 4 rozporządzenia nr 684/1992, definicję 'działalności transportowej prowadzonej na potrzeby własne', zgodnie z którą to definicją chodzi o działalność prowadzoną w celach niekomercyjnych i niezarobkowych, pod warunkiem że, po pierwsze, działalność transportowa jest dla osoby fizycznej lub prawnej, która świadczy tę działalność, jedynie działalnością o charakterze pomocniczym. Po drugie, wspomniana definicja wskazuje, że pojazdy powinny być własnością tej osoby lub być przez nią pozyskane na warunkach odroczenia płatności, lub być przedmiotem długoterminowej umowy leasingu, oraz pojazdy te powinny być prowadzone przez członka personelu tej osoby fizycznej lub osoby prawnej lub przez tę osobę fizyczną, lub personel zatrudniony przez dane przedsiębiorstwo lub pozostający w jego dyspozycji na mocy zobowiązania umownego.

Należy zaś stwierdzić, że kategoria usług regularnych, która obejmuje szczególne usługi regularne, i kategoria działalności transportowej prowadzonej na potrzeby własne nie wykluczają się wzajemnie. Działalność transportowa prowadzona na potrzeby własne może przyjąć formę szczególnych usług regularnych lub usług okazjonalnych, które to usługi okazjonalne zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 4 rozporządzenia nr 1073/2009 jako usługi nieobjęte definicją usług regularnych, w tym szczególnych usług regularnych, oraz których główną cechą jest to, że obejmują przewóz grup pasażerów utworzonych z inicjatywy zleceniodawcy lub samego przewoźnika.

Jedyna różnica pomiędzy szczególnymi usługami regularnymi przeznaczonymi dla osób trzecich i takimi samymi usługami świadczonymi w ramach przewozu na potrzeby własne wynika zatem ze statusu organizatora usług. Różnica ta nie może zaś uzasadniać wyłączenia szczególnych usług regularnych świadczonych w ramach przewozu na potrzeby własne z zakresu stosowania odstępstwa określonego w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006.

(zob. pkt 30, 31, 33, 37, 43, 49, 51; sentencja)

Wstęp

W sprawie C-245/15

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Judecătoria Balş - Judeţul Olt (sąd pierwszej instancji w Balş - region Aluta, Rumunia) postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 28 maja 2015 r., w postępowaniu:

SC Casa Noastră SA

przeciwko

Ministerul Transporturilor - Inspectoratul de Stat pentru Controlul în Transportul Rutier (ISCTR),

TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),

w składzie: M. Berger (sprawozdawca), prezes izby, A. Borg Barthet i F. Biltgen, sędziowie,

rzecznik generalny: H. Saugmandsgaard Øe,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi przedstawione:

- w imieniu Ministerul Transporturilor - Inspectoratul de Stat pentru Controlul în Transportul Rutier (ISCTR) przez D. Ştefana, działającego w charakterze pełnomocnika,

- w imieniu rządu rumuńskiego przez M. Chicu, E. Gane oraz R.H. Radu, działających w charakterze pełnomocników,

- w imieniu rządu austriackiego przez G. Eberharda, działającego w charakterze pełnomocnika,

- w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Hottiaux oraz L. Nicolae, działające w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Uzasadnienie

Wyrok

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz.U. 2006, L 102, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2008, L 51, s. 27; Dz.U. 2011, L 48, s. 19; Dz.U. 2014, L 293, s. 60; Dz.U. 2016, L 195, s. 83) oraz art. 2 pkt 3 rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2009 r. w sprawie wspólnych zasad dostępu do międzynarodowego rynku usług autokarowych i autobusowych i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 (Dz.U. 2009, L 300, s. 88; sprostowania: Dz.U. 2011, L 48, s. 19; Dz.U. 2014, L 293, s. 60; Dz.U. 2015, L 272, s. 15).

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu między SC Casa Noastră SA (zwanego dalej 'Casa Noastră') a Ministerul Transporturilor - Inspectoratul de Stat pentru Controlul în Transportul Rutier (ISCTR) [ministerstwem transportu - krajową inspekcją do spraw kontroli (ISCTR), Rumunia] w przedmiocie grzywny nałożonej przez ISCTR na jednego z pracowników Casa Noastră w związku z nieprzestrzeganiem okresów odpoczynku i prowadzenia pojazdu.

Ramy prawne

Prawo Unii

Rozporządzenie nr 561/2006

3

Artykuł 2 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 561/2006 stanowi:

'Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do przewozu drogowego:

[...]

b) osób, pojazdami skonstruowanymi lub trwale przystosowanymi i przeznaczonymi do przewozu więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą.'

4

Zgodnie z art. 3 lit. a) tego rozporządzenia:

'Niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do przewozu drogowego:

a) pojazdami używanymi do przewozu osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km.'

5

Artykuł 4 lit. n) tego rozporządzenia stanowi:

'Dla celów niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają następujące definicje:

[...]

n) »regularne przewozy osób« oznacza[ją] krajowe lub międzynarodowe usługi zdefiniowane w art. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 684/92 z dnia 16 marca 1992 r. w sprawie wspólnych zasad międzynarodowego przewozu osób autokarem i autobusem [(Dz.U. 1992, L 74, s. 1 - wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 6, t. 1, s. 306; sprostowanie Dz.U. 2007, L 174, s. 18].'

Rozporządzenie nr 684/92

6

Artykuł 2 pkt 1 rozporządzenia nr 684/92, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1791/2006 z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U. 2006, L 363, s. 1) (zwanego dalej 'rozporządzeniem nr 684/92'), stanowi:

'1. Regularne usługi

1.1. Regularne usługi są to usługi polegające na przewozie osób w określonych odstępach czasu i określonymi trasami, przy założeniu, że pasażerowie są zabierani na z góry określonych przystankach i dowożeni na z góry określone przystanki. Regularne usługi są powszechnie dostępne, z zastrzeżeniem, gdzie właściwe, obowiązku rezerwacji.

Na regularny charakter usługi nie będą miały wpływu żadne zmiany warunków funkcjonowania usług.

1.2. Usługi, bez względu na to, przez kogo są organizowane, które polegają na przewozie określonych kategorii pasażerów z wyłączeniem innych pasażerów, w takim stopniu, w jakim takie usługi są wykonywane zgodnie z warunkami określony[mi] w pkt 1.1, uważa się za usługi regularne. Usługi takie są zwane dalej »specjalnymi usługami regularnymi«.

Specjalne usługi regularne obejmują:

a) przewóz pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania;

b) przewóz uczniów i studentów do instytucji edukacyjnej i powrót z tej instytucji;

c) przewóz żołnierzy i ich rodzin między państwem pochodzenia a miejscem zakoszarowania.

Fakt, że usługi specjalne mogą być zróżnicowane w zależności od potrzeb użytkowników, nie ma wpływu na zaliczenie ich do regularnych usług.

[...].'

Rozporządzenie nr 1073/2009

7

Rozporządzenie nr 684/92 zostało uchylone art. 30 rozporządzenia nr 1073/2009. Zgodnie z tym artykułem odesłania do uchylonego rozporządzenia są rozumiane jako odesłania do rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 i są odczytywane zgodnie z tabelą korelacji zamieszczoną w załączniku III do tego rozporządzenia. Na skutek tego uchylenia art. 2 pkt 2 i art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1073/2009 odpowiadają art. 2 pkt 1.1 rozporządzenia nr 684/92, a art. 2 pkt 3 i art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1073/2009 odpowiadają art. 2 pkt 1.2 rozporządzenia nr 684/92.

8

Artykuł 2 rozporządzenia nr 1073/2009 zawiera następujące definicje:

'[...]

2) »usługi regularne« oznaczają usługi polegające na przewozie osób w określonych odstępach czasu i na określonych trasach, przy czym pasażerowie są zabierani z określonych z góry przystanków i dowożeni na z góry określone przystanki;

3) »szczególne usługi regularne« oznaczają usługi regularne bez względu na to, przez kogo są organizowane, które polegają na przewozie określonych kategorii pasażerów z wyłączeniem innych pasażerów;

[...]

5) »działalność transportowa prowadzona na potrzeby własne« oznacza działalność prowadzoną w celach niekomercyjnych i niezarobkowych przez osoby fizyczne lub prawne, przy czym:

- działalność transportowa jest jedynie dla takiej osoby fizycznej lub prawnej działalnością o charakterze pomocniczym, oraz

- używane pojazdy są własnością tej osoby fizycznej lub prawnej lub zostały przez nią pozyskane na warunkach odroczenia płatności, lub są przedmiotem długoterminowej umowy leasingu, oraz pojazdy te są prowadzone przez członka personelu osoby fizycznej lub osoby prawnej lub przez tę osobę fizyczną lub personel zatrudniony przez dane przedsiębiorstwo lub pozostający w jego dyspozycji na mocy zobowiązania umownego;

[...].'

9

Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany 'Swoboda świadczenia usług', stanowi:

'1. Każdemu przewoźnikowi zarobkowemu, o którym mowa w art. 1, zezwala się, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, na wykonywanie usług regularnych, w tym szczególnych usług regularnych i usług okazjonalnych w zakresie przewozu autokarowego i autobusowego bez dyskryminacji ze względu na przynależność państwową lub miejsce siedziby, jeżeli:

a) jest on upoważniony w państwie członkowskim siedziby do wykonywania przewozów autokarowych i autobusowych w formie usług regularnych, w tym szczególnych usług regularnych lub usług okazjonalnych, zgodnie z warunkami dostępu do rynku określonymi w przepisach krajowych;

[...]

2. Każdemu przewoźnikowi pracującemu na potrzeby własne, o którym mowa w art. 1, zezwala się na wykonywanie usług transportowych zgodnie z art. 5 ust. 5, bez dyskryminacji ze względu na przynależność państwową lub miejsce siedziby, jeśli:

a) jest on upoważniony w państwie członkowskim siedziby do wykonywania przewozu autokarowego i autobusowego zgodnie z warunkami dostępu do rynku przewidzianymi w przepisach krajowych;

[...].'

10

Zgodnie z art. 5 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowanym 'Dostęp do rynku':

'1. Usługi regularne są powszechnie dostępne, z zastrzeżeniem, w stosownych przypadkach, obowiązku rezerwacji.

Świadczenie takich usług wymaga zezwolenia zgodnie z przepisami rozdziału III.

Świadczenie usług regularnych z państwa członkowskiego do państwa trzeciego i w odwrotnym kierunku wymaga zezwolenia zgodnie z umową dwustronną pomiędzy danym państwem członkowskim i państwem trzecim oraz, w stosownych przypadkach, z państwem członkowskim, przez które odbywa się tranzyt, o ile nie została zawarta niezbędna umowa pomiędzy Wspólnotą a danym państwem trzecim.

Na regularny charakter usługi nie będą miały wpływu żadne zmiany warunków funkcjonowania usług.

Przy organizacji usług równoległych lub tymczasowych skierowanych do tych samych klientów co istniejące usługi regularne, przy nieobsługiwaniu niektórych przystanków i przy obsłudze dodatkowych przystanków w ramach istniejących usług regularnych obowiązują takie same zasady, jak w odniesieniu do istniejących usług regularnych.

2. Szczególne usługi regularne obejmują w szczególności:

a) przewóz pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania;

b) przewóz uczniów i studentów do i z instytucji edukacyjnej.

Fakt, że usługi szczególne mogą być zróżnicowane w zależności od potrzeb użytkowników, nie ma wpływu na zaliczenie ich do usług regularnych.

Świadczenie szczególnych usług regularnych nie wymaga zezwolenia zgodnie z rozdziałem III, jeżeli odbywa się na podstawie umowy pomiędzy organizatorem i przewoźnikiem.

[...]

5. Działalność transportowa prowadzona na potrzeby własne nie podlega żadnemu systemowi zezwoleń, ale podlega systemowi zaświadczeń.

Zaświadczenia są wydawane przez właściwe organy państwa członkowskiego, w którym zarejestrowany jest pojazd, i są ważne na cały przejazd łącznie z tranzytem.

[...].'

Prawo rumuńskie

11

Artykuł 3 Ordonanț a Guvernului nr. 27/2011 privind transporturile rutiere (dekretu rządowego nr 27/2011 o transporcie drogowym), w brzmieniu obowiązującym w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, stanowi, że 'przewóz drogowy osób na potrzeby własne oznacza przewóz drogowy prowadzony w celach niekomercyjnych i niezarobkowych przez osoby fizyczne lub prawne, zgodnie z warunkami przewidzianymi w art. 2 pkt 5 rozporządzenia nr 1073/2009'.

12

Artykuł 4 część I pkt 2 tego dekretu stanowi w odniesieniu do klasyfikacji przewozu drogowego:

'2. [K]lasyfikacja na podstawie komercyjnego charakteru działalności:

a) odpłatny przewóz drogowy;

b) przewóz drogowy na potrzeby własne.'

13

Zgodnie z art. 52 załącznika do Ordinul Ministrului Transporturilor nr. 980/2011 pentru aprobarea Normelor metodologice privind aplicarea prevederilor referitoare la organizarea şi efectuarea transporturilor rutiere şi a activităţilor conexe acestora stabilite prin Ordonanţa Guvernulu nr. 27/2011 privind transporturile rutiere (rozporządzenia wykonawczego ministra transportu nr 980/2011 w sprawie zatwierdzenia przepisów wykonawczych odnoszących się do stosowania przepisów dotyczących organizacji i wykonywania przewozu drogowego oraz działalności z nim powiązanej ustanowionej dekretem rządowym nr 27/2011 o transporcie drogowym), w brzmieniu obowiązującym w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, regularne usługi, szczególne usługi regularne i usługi okazjonalne są świadczone odpłatnie.

14

Artykuł 54 ust. 1 i 2 załącznika do tego dekretu stanowi:

'1. Międzyregionalny odpłatny przewóz drogowy osób w przypadku usług regularnych może być wykonywany przez podmiot zapewniający przewóz drogowy jedynie w wypadku, gdy podmiot ten posiada ważną licencję eksploatacyjną w odniesieniu do danej trasy, określonej w programie przewozów.

2. Licencja eksploatacyjna trasy jest ważna jedynie w wypadku, gdy dołączono do niej rozkład jazdy w odniesieniu do całego czasu trwania przewozu, i wyłącznie w sytuacji, gdy odjazd z przystanku początkowego trasy miał miejsce w dniu i o godzinie określonych w rozkładzie jazdy..'

15

Artykuł 80 tego załącznika stanowi:

'1. Przewóz drogowy osób na potrzeby własne jest wykonywany przez przedsiębiorstwa zajmujące się przewozem drogowym na potrzeby własne, wyłącznie autobusami, na pokładzie których znajdują się przez cały czas trwania przewozu uwierzytelniony odpis świadectwa przewoźnika na potrzeby własne oraz dokument przewozowy.

2. W rozumieniu ust. 1 dokument przewozowy oznacza tabelę zawierającą nazwiska przewożonych osób, podpisaną i opieczętowaną przez przedstawiciela prawnego przedsiębiorstwa.'

16

Zgodnie z art. 81 lit. a) wspomnianego załącznika:

'W wypadku przewozu drogowego osób na potrzeby własne oprócz dokumentu przewozowego w autobusie powinny znajdować się następujące dokumenty:

a) ważna legitymacja służbowa kierowcy, z której wynika, że jest on zatrudniony przez przedsiębiorstwo zajmujące się przewozem drogowym na potrzeby własne.'

17

Artykuł 8 ust. 1 Ordonanț a Guvernului nr. 37/2007 privind stabilirea cadrului de aplicare a regulilor privind perioadele de conducere, pauzele şi perioadele de odihnă ale conducătorilor auto şi utilizarea aparatelor de înregistrare a activităţii acestora (dekretu rządowego nr 37/2007 określającego zakres stosowania przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i okresów odpoczynku kierowców pojazdów silnikowych oraz używania urządzeń do rejestracji ich działalności), w brzmieniu obowiązującym w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym (zwanego dalej 'dekretem rządowym nr 37/2007'), stanowi:

'1. Następujące okoliczności stanowią bardzo poważne naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady i rozporządzenia (EWG) nr 3821/85, oraz w stosownym przypadku Umowy [europejskiej dotyczącej pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AETR)], i stanowią wykroczenia, jeżeli nie są uznawane za przestępstwa zgodnie z ustawami karnymi:

1) przekroczenie o dwie godziny lub więcej dziennego czasu prowadzenia pojazdu lub maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu;

[...]

6) nieprzestrzeganie minimalnego dziennego czasu odpoczynku, gdy czas ten jest skrócony o dwie godziny lub więcej.'

18

Artykuł 9 dekretu rządowego nr 37/2007 stanowi:

'1. Wykroczenia określone w art. 8 są objęte następującymi karami:

[...]

c) grzywną w wysokości od 4000 do 8000 RON [lejów rumuńskich] mającą zastosowanie wobec kierowcy pojazdu za czyny, o których mowa w ust. 1 pkt 15, 16, 18-20, 22-26, 28-30, 36 i 38, oraz mającą zastosowanie wobec przedsiębiorstwa/podmiotu zapewniającego transport drogowy za czyny, o których mowa w ust. 1 pkt 1-11, 31 i 32.'

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

19

Casa Noastră jest przedsiębiorstwem, które wytwarza i sprzedaje stolarkę z PCV i którego zakład produkcyjny jest zlokalizowany w Pieleș ti (Rumunia), czyli około 13 km od Krajowej (Rumunia).

20

Przedsiębiorstwo to zapewnia przewóz swych pracowników do i z miejsca ich pracy za pomocą trzech autokarów posiadających 44 miejsca i dwoma mikrobusami posiadającymi 20 miejsc, pojazdami, których jest właścicielem. Przedsiębiorstwo to zatrudnia w tym celu stale pięciu kierowców.

21

Pracownicy Casa Noastră pracują na zmiany w trzech ekipach, skutkiem czego ich przewóz jest dokonywany w każdy dzień roboczy w wymiarze trzech przejazdów dziennie tam i z powrotem. Jednym z przejazdów przebytych w ramach tego przewozu jest przejazd tam i z powrotem między Pieleș ti i Braneț (Rumunia), przy czym odległość między tymi dwoma miejscowościami wynosi 21 km.

22

W dniu 26 listopada 2014 r. jeden z pojazdów de Casa Noastră, prowadzony przez jednego z kierowców tego przedsiębiorstwa na wspomnianej trasie, został skontrolowany przez inspektora ISCTR. W trakcie tej kontroli kierowca musiał przedstawić zapis swego tachografu, który ujawnił nieprzestrzeganie okresów odpoczynku i prowadzenia pojazdu. Na Casa Noastră nałożono na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 i 6 dekretu rządowego nr 37/2007 mandat za przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu, a konkretnie maksymalnego dziennego czasu prowadzenia pojazdu oraz w związku z nieprzestrzeganiem minimalnego dziennego czasu odpoczynku.

23

Casa Noastră zakwestionowała tę karę, utrzymując w szczególności, że w trakcie tej kontroli dokonywała ona przewozu drogowego osób zaliczającego się do kategorii 'szczególne usługi regularne' przewozu pracowników na trasie między miejscem ich pracy a miejscem ich zamieszkania na trasie nieprzekraczającej 50 km, i że zatem odstępstwo określone w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 znajdowało zastosowanie.

24

ISCTR utrzymywał, że Casa Noastră dokonywała przewozu drogowego osób na potrzeby własne, ze względu na to, iż przewóz ten był realizowany w celach niekomercyjnych i niezarobkowych, podczas gdy przewóz drogowy osób w ramach szczególnych usług regularnych jest płatny i wiąże się z wymogiem przestrzegania innych warunków określonych w ustawodawstwie krajowym. W konsekwencji, zdaniem ISCTR, wspomniany przewóz nie był objęty odstępstwem określonym w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006.

25

Sąd odsyłający zauważa, że należy zbadać prawną możliwość zorganizowania przez podmioty gospodarcze usług przewozu ich własnych pracowników do i z miejsca wykonywania pracy oraz kwestię, w jakim zakresie w czasie trwania przewozu pracownik jest pasażerem korzystającym ze szczególnych usług regularnych z uwzględnieniem okoliczności, iż Casa Noastră nie pobiera żadnego wynagrodzenia za rozpatrywane usługi transportowe.

26

W tych okolicznościach Judecătoria Balş - Judeţul Olt (sąd pierwszej instancji w Balş - region Aluta, Rumunia) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

'1) W jakim zakresie wyrażenie »bez względu na to, przez kogo są organizowane«, które zostało użyte w art. 2 pkt 3 rozporządzenia nr 1073/2009, może być interpretowane w ten sposób, że regularne usługi transportowe mogą być organizowane przez podmiot gospodarczy w celu przewozu własnych pracowników do i z miejsca pracy?

2) W jakim zakresie wyrażenie »przewóz osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km«, użyte w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006, może być interpretowane w ten sposób, że ma ono zastosowanie do pracowników w ramach ich przemieszczania się do lub z miejsca ich pracy?.'

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

27

Przedstawiając dwa pytania, które należy rozpoznać łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy usługi przewozu pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania organizowane przez ich pracodawcę, których trasa nie przekracza 50 km, wchodzi w zakres stosowania określonego w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 odstępstwa, zgodnie z którym rozporządzenie to nie ma zastosowania do takich usług transportowych.

28

W tym względzie należy przypomnieć, że na podstawie motywu 17 i art. 1 rozporządzenia nr 561/2006 rozporządzenie to ma na celu ujednolicenie warunków konkurencji pomiędzy poszczególnymi rodzajami transportu lądowego, zwłaszcza w odniesieniu do sektora transportu drogowego, i poprawę warunków pracy pracowników tego sektora, a także bezpieczeństwa drogowego; celom tym służy co do zasady obowiązek wyposażania pojazdów w transporcie drogowym w tachografy umożliwiające kontrolę czasu kierowania pojazdem oraz okresów wypoczynku kierowców (zob. w szczególności wyroki: z dnia 3 października 2013 r., Lundberg, C-317/12, EU:C:2013:631, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 19 października 2016 r., EL-EM-2001, C-501/14, EU:C:2016:777, pkt 21).

29

Zgodnie z art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 nie ma ono zastosowania do przewozu drogowego pojazdami używanymi do przewozu osób w ramach przewozów regularnych, których trasa nie przekracza 50 km.

30

Na podstawie art. 4 lit. n) tego rozporządzenia 'regularne przewozy osób' oznaczają krajowe lub międzynarodowe usługi zdefiniowane w art. 2 pkt 1 rozporządzenia nr 684/92.

31

Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że wspomniany art. 2 pkt 1 określa dwie kategorie takich usług, wprowadzając rozróżnienie pomiędzy usługami regularnymi i szczególnymi usługami regularnymi. Usługi regularne, powszechnie dostępne, oznaczają usługi polegające na przewozie osób w określonych odstępach czasu i określonymi trasami, przy czym osoby te wsiadają na z góry określonych przystankach i wysiadają na z góry określonych przystankach. Szczególne usługi regularne są świadczone na takich samych warunkach, lecz jedynie dla określonych kategorii pasażerów (wyrok z dnia 30 kwietnia 1998 r., Clarke & Sons i Ferne, C-47/97, EU:C:1998:185, pkt 16), a mianowicie w odniesieniu do przewozu pracowników między miejscem zamieszkania a miejscem pracy, przewozu do i z instytucji edukacyjnych dla uczniów i studentów i przewozu żołnierzy i ich rodzin między państwem pochodzenia a miejscem zakoszarowania.

32

Z powyższego wynika, że szczególne usługi regularne stanowią odrębną kategorię usług regularnych, przy czym jedyna różnica pomiędzy tymi dwoma kategoriami tkwi w okoliczności, że szczególne usługi regularne dotyczą przewozu grup określonych osób z wyłączeniem innych pasażerów, podczas gdy usługi regularne są dostępne bez ograniczeń dla wszystkich pasażerów. Tymczasem w świetle celów realizowanych przez rozporządzenie nr 561/2006, wskazanych w pkt 28 niniejszego wyroku, status przewożonych osób nie może stanowić rozstrzygającego kryterium dla stosowania tego rozporządzenia.

33

Ze względu na strukturę rozporządzenia nr 684/92 oraz na definicję pojęcia 'szczególnych usług regularnych' okazuje się, że zamiar prawodawcy Unii Europejskiej polegał na wyłączeniu z zakresu stosowania rozporządzenia nr 561/2006 zarówno usług regularnych, jak i szczególnych usług regularnych, z zastrzeżeniem, że dana trasa nie przekracza 50 km.

34

Stwierdzenia tego nie podważa okoliczność, że rozporządzenie nr 684/92 zostało zastąpione rozporządzeniem nr 1073/2009, które dokonuje rozróżnienia pomiędzy 'usługami regularnymi' i 'szczególnymi usługami regularnymi'. Definicje tych pojęć pozostają w istocie niezmienione, skutkiem czego szczególne usługi regularne są stale określone jako stanowiące odrębną kategorię usług regularnych.

35

Ponadto przewóz pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania jest wyraźnie uregulowany w art. 5 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1073/2009 w zakresie, w jakim stanowi jedną z postaci szczególnych usług regularnych. Argumentacja będąca podstawą wykładni rozporządzenia nr 684/92 ma w konsekwencji zastosowanie mutatis mutandis do rozporządzenia nr 1073/2009.

36

Z powyższego wynika, że zakres stosowania odstępstwa określonego w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 nie został zmieniony rozporządzeniem nr 1073/2009, ponieważ odstępstwo to ma zastosowanie zarówno do usług regularnych, jak i do szczególnych usług regularnych, z zastrzeżeniem, iż dana trasa nie przekracza 50 km.

37

W drugiej kolejności należy zauważyć, że rozporządzenie nr 1073/2009 zawiera w art. 2 pkt 5, podobnie jak art. 2 pkt 4 rozporządzenia nr 684/1992, definicję 'działalności transportowej prowadzonej na potrzeby własne', zgodnie z którą to definicją chodzi o działalność prowadzoną w celach niekomercyjnych i niezarobkowych, pod warunkiem że, po pierwsze, działalność transportowa jest dla osoby fizycznej lub prawnej, która świadczy tę działalność, jedynie działalnością o charakterze pomocniczym. Po drugie, wspomniana definicja wskazuje, że pojazdy powinny być własnością tej osoby lub być przez nią pozyskane na warunkach odroczenia płatności, lub być przedmiotem długoterminowej umowy leasingu, oraz pojazdy te powinny być prowadzone przez członka personelu tej osoby fizycznej lub osoby prawnej lub przez tę osobę fizyczną, lub personel zatrudniony przez dane przedsiębiorstwo lub pozostający w jego dyspozycji na mocy zobowiązania umownego.

38

W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że, po pierwsze, przewóz rozpatrywany w postępowaniu głównym okazuje się spełniać przesłanki wymagane w celu uznania za 'szczególne usługi regularne'.

39

Wspomniany przewóz jest wykonywany w każdy dzień roboczy w wymiarze trzech przejazdów dziennie tam i z powrotem, co odpowiada pracy na trzy codzienne zmiany w Casa Noastră. Zważywszy, że zgodnie z przedłożonymi Trybunałowi informacjami przewóz pracowników tego przedsiębiorstwa na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania jest wykonywany pomiędzy miejscowościami Pieleș ti i Braneț , dana trasa jest 'określona' zgodnie z art. 2 pkt 2 rozporządzenia nr 1073/2009, jako że pracownicy są zabierani z określonych z góry miejsc i dowożeni na z góry określone miejsca. Ponadto rozpatrywana w postępowaniu głównym usługa jest skierowana tylko do jednej kategorii osób, w niniejszym wypadku do pracowników wspomnianego przedsiębiorstwa z wyłączeniem innych osób.

40

Po drugie, rozpatrywany w postępowaniu głównym przewóz spełnia także określone w art. 2 pkt 5 rozporządzenia nr 1073/2009 wymogi dotyczące 'działalności transportowej prowadzonej na potrzeby własne'.

41

Na podstawie tych samych informacji dane usługi transportowe nie są bowiem świadczone pracownikom Casa Noastră ani w celach zarobkowych, ani w celu komercyjnym. Sąd odsyłający wskazuje ponadto, że za świadczoną usługę nie jest pobierane żadne wynagrodzenie. Co więcej, główną działalnością tej spółki nie jest przewóz osób, ale produkcja i sprzedaż stolarki z PCV, ponieważ przewóz pracowników jest dla tej spółki jedynie działalnością pomocniczą. Wreszcie Casa Noastră jest właścicielem używanych pojazdów, które są ponadto kierowane przez pracowników tego przedsiębiorstwa.

42

Jak stwierdzono w pkt 36 niniejszego wyroku, odstępstwo określone w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 ma zastosowanie do usług regularnych, w tym do szczególnych usług regularnych. W konsekwencji odstępstwo to nie dotyczy a priori działalności transportowej prowadzonej na potrzeby własne.

43

Należy zaś stwierdzić, że kategoria usług regularnych, która obejmuje szczególne usługi regularne, i kategoria działalności transportowej prowadzonej na potrzeby własne nie wykluczają się wzajemnie. Działalność transportowa prowadzona na potrzeby własne może przyjąć formę szczególnych usług regularnych lub usług okazjonalnych, które to usługi okazjonalne zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 4 rozporządzenia nr 1073/2009 jako usługi nieobjęte definicją usług regularnych, w tym szczególnych usług regularnych, oraz których główną cechą jest to, że obejmują przewóz grup pasażerów utworzonych z inicjatywy zleceniodawcy lub samego przewoźnika.

44

W tym względzie należy zaznaczyć, że nic w treści rozporządzeń nr 561/2006 i 1073/2009 nie stoi na przeszkodzie powyższej wykładni. Co do zasady, jak podniosła Komisja Europejska w swych uwagach na piśmie, usługi transportowe można podzielić na dwie kategorie, a mianowicie, po pierwsze, usługi świadczone na rzecz osób trzecich i, po drugie, usługi na potrzeby własne.

45

Pierwsza z tych dwóch kategorii może przybierać różne formy, a mianowicie: formy usług regularnych, szczególnych usług regularnych i usług okazjonalnych.

46

Usługi na potrzeby własne mogą także przybierać formę szczególnych usług regularnych lub usług okazjonalnych, jeżeli spełniają przesłanki określone w rozporządzeniu nr 1073/2009. Natomiast są z nich wyłączone usługi regularne, które z definicji są dostępne dla wszystkich osób.

47

Wykładnię tę potwierdza fakt, że zarówno rozporządzenie nr 684/92, jak i rozporządzenie nr 1073/2009 obejmują bowiem zakresem stosowania szczególnych usług regularnych, jak stwierdzono już w pkt 35 niniejszego wyroku, przewóz pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania. Co więcej, w definicji zawartej w art. 2 pkt 1.2 rozporządzenia nr 684/92 sprecyzowano, że usługi te polegają na przewozie określonych kategorii pasażerów 'bez względu na to, przez kogo są organizowane'.

48

Ponadto taką wykładnię potwierdza również fakt, że działalność transportowa prowadzona na potrzeby własne, w rozporządzeniu nr 1073/2009 w sprawie wspólnych zasad dostępu do międzynarodowego rynku usług autokarowych i autobusowych, podlega mniej rygorystycznym zwykle uregulowaniom niż uregulowania mające zastosowanie do usług regularnych, w tym do szczególnych usług regularnych. Szczególne usługi regularne mogą bowiem być wykonywane tylko na podstawie zezwolenia, podczas gdy działalność transportowa prowadzona na potrzeby własne podlega wyłącznie systemowi zaświadczeń i nie wymaga zezwoleń. W konsekwencji uzyskanie zaświadczenia w zależności od sposobów wykonywania usług transportowych nie jest konieczne, ponieważ zaświadczenie dotyczące działalności transportowej prowadzonej na potrzeby własne obejmuje wszystkie sposoby wykonywania usługi, bez konieczności dokonywania szczegółowego określenia przez daną kategorię usług transportowych.

49

Jedyna różnica pomiędzy szczególnymi usługami regularnymi przeznaczonymi dla osób trzecich i takimi samymi usługami świadczonymi w ramach przewozu na potrzeby własne wynika zatem ze statusu organizatora usług. Różnica ta nie może zaś uzasadniać wyłączenia szczególnych usług regularnych świadczonych w ramach przewozu na potrzeby własne z zakresu stosowania odstępstwa określonego w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006.

50

Wykładnia ta nie zagraża również celom realizowanym przez rozporządzenie nr 561/2006. Rozporządzenie to ma na celu, jak wskazano w pkt 28 niniejszego wyroku, ujednolicenie warunków konkurencji pomiędzy poszczególnymi rodzajami transportu lądowego, zwłaszcza w odniesieniu do sektora transportu drogowego, i poprawę warunków pracy pracowników tego sektora, a także bezpieczeństwa drogowego. Tymczasem szczególne usługi regularne świadczone na potrzeby własne nie stanowią nieuczciwej konkurencji ze szkodą dla innych rodzajów przewozu proponowanych osobom trzecim, ponieważ tylko pracownicy przedsiębiorstwa, które oferuje te usługi, mogą z nich korzystać. Jeśli chodzi zresztą o poprawę warunków pracy i bezpieczeństwa drogowego, nic nie uzasadniałoby, aby rozróżnienie było dokonywane pomiędzy kierowcą, który świadczy szczególne usługi regularne dla osób trzecich na trasach nieprzekraczających 50 km, a kierowcą, który świadczy szczególne usługi regularne w ramach przewozu na potrzeby własne na takich samych trasach.

51

Z całości powyższych rozważań wynika, że art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 oraz art. 2 pkt 3 rozporządzenia nr 1073/2009 należy interpretować w ten sposób, że usługi przewozu pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania organizowane przez ich pracodawcę, których trasa nie przekracza 50 km, wchodzą w zakres stosowania określonego w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 odstępstwa, zgodnie z którym rozporządzenie to nie ma zastosowania do takich usług transportowych.

W przedmiocie kosztów

52

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Sentencja

Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 3 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) nr 2135/98, jak również uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 oraz art. 2 pkt 3 rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2009 r. w sprawie wspólnych zasad dostępu do międzynarodowego rynku usług autokarowych i autobusowych i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006, należy interpretować w ten sposób, że usługi przewozu pracowników na trasie między miejscem pracy a miejscem zamieszkania organizowane przez ich pracodawcę, których trasa nie przekracza 50 km, wchodzą w zakres stosowania określonego w art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 561/2006 odstępstwa, zgodnie z którym rozporządzenie to nie ma zastosowania do takich usług transportowych.

© Unia Europejska, http://eur-lex.europa.eu/