Orzeczenia sądów
Opublikowano: ZOTSiS 2009/7B/I-6933

Wyrok
Trybunału Sprawiedliwości
z dnia 16 lipca 2009 r.
C-202/08 P

UZASADNIENIE

Streszczenie

Streszczenie wyroku

1. Wspólnotowy znak towarowy - Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego - Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji - Znaki towarowe, których rejestracji należy odmówić na podstawie konwencji paryskiej - Ochrona godeł państwowych i symboli organizacji międzynarodowych

(rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 7 ust. 1 lit. h))

2. Wspólnotowy znak towarowy - Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego - Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji - Znaki towarowe, których rejestracji należy odmówić na podstawie konwencji paryskiej - Ochrona godeł państwowych i symboli organizacji międzynarodowych

(rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 7 ust. 1 lit. h))

1. Zakaz naśladownictwa godła ustanowiony w art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej dotyczy wyłącznie jego imitacji z punktu widzenia heraldycznego, tj. takich, które zawierają konotacje heraldyczne pozwalające na odróżnienie tego godła od innych oznaczeń. Przedmiotem ochrony przed naśladownictwem z punktu widzenia heraldycznego nie jest zatem obraz jako taki, lecz jego heraldyczny wyraz. W rezultacie, aby ustalić, czy dany znak zawiera naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego, należy poddać analizie opis heraldyczny rozpatrywanego godła.

Znak towary, który nie stanowi dokładnego odtworzenia godła państwowego, może niemniej zostać objęty zakresem art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, jeżeli jest on postrzegany przez dany krąg odbiorców jako naśladownictwo takiego godła. W tym względzie wszystkie różnice między znakiem towarowym, o którego rejestrację wniesiono, a godłem państwowym ustalone przez specjalistę z zakresu heraldyki, niekoniecznie muszą być dostrzegalne dla przeciętnego konsumenta, który mimo pewnych różnic na poziomie określonych detali heraldycznych będzie widział w znaku towarowym imitację danego godła.

Ponadto opis heraldyczny godła, który winien posłużyć jako podstawa ustalenia, czy mamy do czynienia z jego naśladownictwem z punktu widzenia heraldycznego w rozumieniu wspomnianego postanowienia, zawiera zwykle jedynie elementy opisowe, niekoniecznie wchodząc w detale interpretacji artystycznej.

(por. pkt 48, 50-52)

2. Konwencja paryska przewiduje minimalny poziom ochrony przedmiotów objętych jej zakresem stosowania, pozostawiając państwom będącym jej stronami swobodę rozszerzenia zakresu tej ochrony. W konsekwencji, nawet jeśli konwencja paryska nie nakazuje państwom będącym jej stronami dokonywania rejestracji znaków usługowych, a postanowienia tej konwencji nie stosują się do tych znaków, tymże państwom wciąż przysługuje swoboda, by jednostronnie przewidzieć, że będzie ona miała takie zastosowanie.

Żaden z właściwych przepisów prawa wspólnotowego nie wprowadza co do zasady rozróżnienia między znakami towarowymi a znakami usługowymi. Ponadto sama okoliczność, że niektóre przepisy rozporządzenia nr 40/94 zawierają ograniczenie zakresu ich stosowania, jak na przykład art. 7 ust. 1 lit. e), j) i k) w odniesieniu do podstaw odmowy rejestracji, które to ograniczenie dotyczy wyłącznie niektórych rodzajów towarów, nie może wystarczyć do podważenia oceny, zgodnie z którą przepisy wspomnianego rozporządzenia jako całość znajdują zastosowanie do znaków towarowych i usługowych bez rozróżnienia.

Takie stwierdzenie musi również odnosić się do art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, który nie zawiera żadnego wyraźnego ograniczenia, jeżeli chodzi o rodzaj znaków, do których się stosuje. Takiej wykładni nie może podważać fakt, że omawiany przepis odsyła do konwencji paryskiej. Odesłanie to ma bowiem jedynie na celu określenie rodzaju oznaczeń, których rejestracji należy odmówić, a nie ograniczenie zakresu stosowania tego przepisu. W konsekwencji, jak ma to miejsce w przypadku większości bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji ustanowionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94, znaku nie rejestruje się wówczas, gdy istnieje jedna z podstaw odmowy rejestracji określona w art. 6 ter konwencji paryskiej, niezależnie od tego, czy został on zgłoszony dla towarów, czy dla usług.

Taka wykładnia art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 znajduje ponadto potwierdzenie w art. 7 ust. 1 lit. i) tego rozporządzenia, ponieważ ten ostatni przepis dotyczy zagadnienia analogicznego do tego uregulowanego w art. 7 ust. 1 lit. h), a mianowicie znaków zawierających odznaki, godła lub herby inne niż określone w art. 6 ter konwencji paryskiej.

W istocie art. 7 ust. 1 lit. i) rozporządzenia nr 40/94 znajduje zastosowanie do znaków towarowych i znaków usługowych bez rozróżnienia, w związku z czym odmowa rejestracji mogłaby na przykład dotyczyć znaku usługowego zawierającego jakąś odznakę. Trudno dopatrzyć się przyczyn, dla których należałoby odmówić rejestracji znaku usługowego zawierającego taką odznakę, a nie znaku usługowego zawierającego flagę państwową. Jeżeli zatem wolą prawodawcy wspólnotowego było przyznanie takiej ochrony odznakom i herbom, to należy założyć, że jego zamiarem - i to z bardziej ważkich powodów - było objęcie ochroną, przynajmniej w takim samym zakresie, herbów, flag i innych godeł państwowych lub herbów, flag i innych godeł międzynarodowych organizacji rządowych. W związku z powyższym wydaje się mało prawdopodobne, by prawodawca wspólnotowy pragnął zezwolić usługodawcom na używanie znaków towarowych zawierających flagi krajowe, zakazując jednoczenie używania znaków zawierających odznaki, na przykład tego rodzaju co odznaki klubów sportowych.

(por. pkt 72, 75-80)

Wstęp

W sprawach połączonych C-202/08 P i C-208/08 P

mających za przedmiot dwa odwołania w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione odpowiednio w dniach 8 i 16 maja 2008 r.,

American Clothing Associates NV, z siedzibą w Evergem (Belgia), reprezentowana przez P. Maeyaerta, advocaat, oraz adwokatów N. Clarembeaux i C. De Keersmaeker,

strona skarżąca,

w której drugą stroną jest:

Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowany przez A. Folliarda-Monguirala, działającego w charakterze pełnomocnika,

strona pozwana w pierwszej instancji (C-202/08 P),

Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowany przez A. Folliarda-Monguirala, ,ającego w charakterze pełnomocnika,

strona skarżąca,

w której drugą stroną jest:

American Clothing Associates NV, z siedzibą w Evergem (Belgia), reprezentowana przez P. Maeyaerta, advocaat, oraz adwokatów N. Clarembeaux i C. De Keersmaeker,

strona skarżąca w pierwszej instancji (C-208/08 P),

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: P. Jann, prezes izby, A. Tizzano, A. Borg Barthet (sprawozdawca), E. Levits i J.J. Kasel, sędziowie,

rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,

sekretarz: C. Strömholm, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 marca 2009 r.,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 maja 2009 r.,

wydaje następujący

Uzasadnienie

Wyrok

1

W swych odwołaniach American Clothing Associates NV (zwana dalej 'American Clothing') i Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie T-215/06 American Clothing Associates przeciwko OHIM (Przedstawienie liścia klonu), Zb.Orz. s. II-303 (zwanego dalej 'zaskarżonym wyrokiem'), na mocy którego stwierdzono częściową nieważność decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 4 maja 2006 r. (sprawa R 1463/2005-1), odmawiającej rejestracji oznaczenia przedstawiającego liść klonu jako wspólnotowego znaku towarowego (zwanej dalej 'sporną decyzją').

Ramy prawne

2

Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 3288/94 z dnia 22 grudnia 1994 r. (Dz.U. L 349, s. 83) (zwanego dalej 'rozporządzeniem nr 40/94'), zatytułowany 'Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji', stanowi:

'Nie są rejestrowane:

[...]

h) znaki towarowe, na które właściwe władze nie wydały zezwolenia, których odmowa rejestracji następuje na podstawie art. 6 ter konwencji paryskiej;

i) znaki towarowe, które zawierają odznaki, godła lub herby, inne niż określone w art. 6 ter konwencji paryskiej i które są przedmiotem szczególnego interesu publicznego, chyba że na ich rejestrację uzyskano zezwolenie właściwych władz.

[...].'

3

Artykuł 29 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 przewiduje, że '[o]soba, która należycie złożyła wniosek o znak towarowy w lub dla jakiegokolwiek państwa będącego stroną konwencji paryskiej lub Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu, lub jej następcy prawni, korzysta do celów związanych ze złożeniem wniosku o rejestrację wspólnotowego znaku towarowego dla tego samego znaku towarowego w odniesieniu do towarów lub usług identycznych lub zawierających się w tych, dla których wniosek został złożony, z prawa pierwszeństwa przez okres sześciu miesięcy od daty złożenia pierwszego wniosku [osoba, która prawidłowo dokonała zgłoszenia znaku towarowego w jednym z państw będących stroną konwencji paryskiej lub Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu czy też w odniesieniu do takiego państwa - tudzież jej następcy prawni - korzysta do celów rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, mającej za przedmiot ten sam znak towarowy oraz towary lub usługi identyczne z towarami lub usługami, dla których znak ten został zgłoszony, lub zawierające się w nich, z pierwszeństwa przez okres sześciu miesięcy od daty dokonania pierwszego zgłoszenia]'.

4

Zgodnie z art. 38 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia 'w przypadku gdy znak towarowy zawiera element, który nie jest odróżniający, i jeżeli włączenie tego elementu do znaku towarowego może stwarzać wątpliwości co do zakresu ochrony znaku towarowego, Urząd może żądać jako warunku rejestracji znaku towarowego, aby zgłaszający oświadczył, że nie będzie rościł wyłącznego prawa do tego elementu [...]'.

5

Artykuły 1, 6, 6 ter, 6 sexies i 7 Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 r., ostatnio zrewidowanej w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. i zmienionej dnia 28 września 1979 r. (Recueil des traités des Nations unies, vol. 828, nr 11847, s. 108; zwanej dalej 'konwencją paryską') stanowią:

'Artykuł 1

[...]

2. Przedmiotem ochrony własności przemysłowej są patenty na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługowe, nazwa handlowa i oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji.

[...]

Artykuł 6

1. Warunki zgłoszenia i rejestracji znaków towarowych będą określane w każdym państwie będącym członkiem Związku [zrzeszającym państwa, do których stosuje się konwencja paryska] w jego ustawodawstwie wewnętrznym.

[...]

Artykuł 6 ter

1. a) Państwa będące członkami Związku zgadzają się, w wypadku braku zezwolenia właściwych organów, odmawiać rejestracji lub unieważniać rejestrację i na podstawie odpowiednich zarządzeń zakazać używania jako znaku towarowego lub jako części takiego znaku: herbów, flag i innych godeł państwowych państw będących członkami Związku, przyjętych przez nie urzędowych oznaczeń i stempli kontrolnych i gwarancyjnych, a także wszystkiego, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem.

b) Postanowienia zawarte w punkcie a) stosuje się również do herbów, flag i innych godeł, skrótów nazw lub nazw międzynarodowych organizacji rządowych, których członkami są jedno lub więcej państw będących członkami Związku, z wyjątkiem herbów, flag i innych godeł, skrótów nazw lub nazw, które były już przedmiotem obowiązujących umów międzynarodowych, mających na celu zabezpieczenie ich ochrony.

c) Żadne państwo będące członkiem Związku nie będzie zobowiązane do stosowania postanowień zawartych w punkcie b), ze szkodą dla uprawnionych z praw nabytych w dobrej wierze przed wejściem w życie niniejszej konwencji w tym państwie. Państwa będące członkami Związku nie są zobowiązane do stosowania wymienionych postanowień, jeżeli używanie lub rejestracja, o której mowa w punkcie a), nie wywołuje w przekonaniu odbiorców wrażenia istnienia związku między daną organizacją a herbami, flagami, godłami, skrótami nazw lub nazwami albo jeżeli to używanie lub rejestracja nie wprowadzałyby odbiorców w błąd co do istnienia związku między użytkownikiem a organizacją.

[...]

3. a) W celu stosowania tych postanowień państwa będące członkami Związku zgadzają się przekazywać sobie wzajemnie, za pośrednictwem Biura Międzynarodowego, listę godeł państwowych, urzędowych oznaczeń i stempli kontrolnych i gwarancyjnych, które chcą lub będą chciały w przyszłości poddać ochronie przewidzianej w niniejszym artykule w sposób nieograniczony lub w pewnych granicach, a także przekazywać wszelkie zmiany, wprowadzone później do tej listy. Każde państwo będące członkiem Związku udostępni notyfikowane przez siebie listy do wiadomości powszechnej we właściwym czasie.

Jednakże notyfikacja nie jest obowiązkowa w stosunku do flag państwowych.

[...]

Artykuł 6 sexies

Państwa będące członkami Związku zobowiązują się chronić znaki usługowe. Nie są one zobowiązane przewidzieć rejestracji tych znaków.

Artykuł 7

Rodzaj produktu, na którym ma być umieszczony znak towarowy, nie może w żadnym razie stanowić przeszkody do zarejestrowania znaku.'

6

Artykuł 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. przewiduje, że 'Umawiające się Strony rejestrują znaki usługowe, przy czym do takich znaków mają zastosowanie postanowienia konwencji paryskiej dotyczące znaków towarowych'.

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

7

W dniu 23 lipca 2002 r. American Clothing dokonała w OHIM zgłoszenia wspólnotowego znaku towarowego na podstawie rozporządzenia nr 40/94.

8

Znak towarowy, o którego rejestrację wniesiono, składający się z motywu liścia klonu i umieszczonej pod tym motywem grupy liter 'RW', został odtworzony poniżej:

[grafikę pominięto]

9

Towary i usługi, dla których wniesiono o rejestrację, należą do klas 18, 25 i 40 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami (zwanego dalej 'porozumieniem nicejskim'), i odpowiadają następującemu opisowi:

- 'skóra i imitacje skóry, wyroby z tych materiałów, nieujęte w innych klasach; skóry zwierzęce; kufry i walizki; parasole, parasole przeciwsłoneczne i laski; bicze i wyroby rymarskie' (klasa 18);

- 'odzież, obuwie, nakrycia głowy' (klasa 25);

- 'usługi krawieckie, preparowanie zwierząt; usługi introligatorskie; prace garbarskie, obróbka i wykańczanie skór, futer i materiałów tekstylnych; wywoływanie klisz fotograficznych i sporządzanie odbitek fotograficznych; obróbka drewna; wytłaczanie owoców; młynarstwo; obróbka, hartowanie i wykańczanie powierzchniowe metali' (klasa 40).

10

Decyzją z dnia 7 października 2005 r. ekspert odmówił rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla wszystkich towarów i usług, dla których został on zgłoszony, na podstawie art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 z uwagi na to, że wspomniany znak mógł wywoływać w odczuciu odbiorców wrażenie istnienia związku między tym znakiem a Kanadą, ponieważ liść klonu przedstawiony w zgłoszonym znaku towarowym stanowi naśladownictwo godła państwowego Kanady.

11

Godło to, jak wynika z powiadomienia z dnia 1 lutego 1967 r. skierowanego przez Biuro Międzynarodowe Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) do państw będących stronami konwencji paryskiej oraz z bazy danych WIPO, wygląda następująco:

[grafikę pominięto]

12

W dniu 6 grudnia 2005 r. American Clothing odwołała się od decyzji eksperta na podstawie art. 57-62 rozporządzenia nr 40/94.

13

Sporną decyzją Pierwsza Izba Odwoławcza OHIM oddaliła odwołanie spółki American Clothing i utrzymała w mocy decyzję eksperta.

Skarga do Sądu i zaskarżony wyrok

14

Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 8 sierpnia 2006 r. American Clothing wniosła skargę na sporną decyzję, podnosząc tylko jeden zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94.

15

Sąd na mocy zaskarżonego wyroku stwierdził nieważność spornej decyzji w części dotyczącej rejestracji zgłoszonego znaku dla usług należących do klasy 40 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, uzasadniając to tym, że art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, do którego bezpośrednio odsyła art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, nie ma zastosowania do znaków usługowych.

16

Sąd opowiedział się bowiem przeciwko dokonywaniu rozszerzającej wykładni art. 6 ter konwencji paryskiej i w rezultacie przeciwko możliwości przywołania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 jako podstawy prawnej odmowy rejestracji znaku usługowego jako wspólnotowego znaku towarowego. W tym zakresie w pkt 31 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył w szczególności, że to właśnie w celu rozszerzenia na znaki usługowe ochrony przyznanej znakom towarowym na mocy konwencji paryskiej wprowadzono szczególne uregulowanie w art. 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. Traktat ten nie został jednak ratyfikowany przez Wspólnotę Europejską.

17

Sąd uznał ponadto w pkt 32 zaskarżonego wyroku, że w chwili, stosunkowo niedawnego, przyjęcia rozporządzenia nr 40/94 w jego pierwotnej wersji prawodawca wspólnotowy był świadomy znaczenia we współczesnym handlu znaków usługowych i mógł w związku z tym rozciągnąć ochronę przyznaną godłom państwowym przez art. 6 ter konwencji paryskiej również na tę kategorię znaków. Ponieważ jednak prawodawca nie uznał za stosowne dokonania takiego rozszerzenia zakresu stosowania właściwych przepisów, Sąd stwierdził, że jego rola nie polega na tym, by go w tym zastąpić i dokonać wykładni contra legem przepisów, których znaczenie w żadnym razie nie jest dwuznaczne.

18

W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę, uznając, że Izba Odwoławcza słusznie odmówiła rejestracji zgłoszonego znaku dla towarów należących do klas 18 i 25 w rozumieniu porozumienia nicejskiego.

19

Takie rozstrzygnięcie Sądu zostało uzasadnione zawartym w pkt 65 zaskarżonego wyroku stwierdzeniem, że przy dokonywaniu oceny złożonego znaku towarowego pod kątem art. 6 ter konwencji paryskiej trzeba mieć na względzie wszystkie elementy wspomnianego znaku i wystarczy, by jeden z nich stanowił godło państwowe lub jego naśladownictwo 'z punktu widzenia heraldycznego', aby należało odmówić jego rejestracji, niezależnie od tego, w jaki sposób znak ten może być postrzegany jako całość.

20

Jeżeli chodzi o motyw liścia klonu widniejący w zgłoszonym znaku towarowym, Sąd stwierdził następnie w pkt 72 zaskarżonego wyroku, że przy przeprowadzaniu porównania między oznaczeniem zawartym we wspomnianym znaku a godłem państwowym 'z punktu widzenia heraldycznego' w rozumieniu art. 6 ter konwencji paryskiej należy odnieść się do heraldycznego opisu danego godła, a nie do jego ewentualnego opisu geometrycznego, który z natury rzeczy będzie dużo bardziej szczegółowy. Wywiódł on z tego w pkt 75 wspomnianego wyroku, że mimo niewielkich różnic dany krąg odbiorców we Wspólnocie, składający się z przeciętnych konsumentów, do których kierowane są dobra bieżącej konsumpcji oznaczone zgłoszonym znakiem towarowym, będzie postrzegać ten znak głównie jako imitację godła kanadyjskiego.

21

Sąd wskazał ponadto w pkt 77 zaskarżonego wyroku, że stosowanie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej nie zależy od warunku istnienia możliwości wprowadzenia danego kręgu odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów oznaczonych zgłoszonym znakiem lub co do istnienia związku między właścicielem tego znaku a państwem, którego godło zostało w nim wykorzystane. Nadto Sąd uznał w pkt 81 tego wyroku, że również renoma zgłoszonego znaku towarowego, na którą powoływała się American Clothing, jest w tym zakresie pozbawiona jakiegokolwiek znaczenia.

22

Odnosząc się do kwestii uwzględnienia wcześniejszych międzynarodowych rejestracji znaków identycznych ze znakiem, o którego rejestrację wniesiono, lub doń podobnych, Sąd przypomniał w pkt 84 zaskarżonego wyroku, że OHIM i, w danym przypadku, sąd wspólnotowy nie są związani decyzją wydaną na poziomie państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, na mocy której uznano zdolność tego oznaczenia lub oznaczeń podobnych do bycia zarejestrowanym jako krajowy znak towarowy. Co się tyczy mniej restrykcyjnej praktyki kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej, na którą powoływała się American Clothing, Sąd stwierdził w pkt 85 zaskarżonego wyroku, że skarżąca ani nie dowiodła, ani nawet nie utrzymywała w sposób pozbawiony dwuznaczności, iż otrzymała zezwolenie właściwych władz kanadyjskich na zarejestrowanie przez nią znaku identycznego ze zgłoszonym znakiem.

Żądania stron w postępowaniu odwoławczym

23

W sprawie C-202/08 P American Clothing wnosi do Trybunału o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej Sąd orzekł, że Pierwsza Izba Odwoławcza OHIM nie naruszyła art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, wydając sporną decyzję w zakresie dotyczącym rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla towarów z klasy 18 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, a mianowicie dla towarów: 'skóra i imitacje skóry, wyroby z tych materiałów, nieujęte w innych klasach; skóry zwierzęce; kufry i walizki; parasole, parasole przeciwsłoneczne i laski; bicze i wyroby rymarskie', oraz z klasy 25 w rozumieniu wspomnianego porozumienia, a mianowicie dla towarów: 'odzież, obuwie, nakrycia głowy'; i

- obciążenie OHIM kosztami postępowania.

24

OHIM wnosi do Trybunału w wyżej wskazanej sprawie o:

- oddalenie odwołania; i

- obciążenie American Clothing kosztami postępowania.

25

W sprawie C-208/08 P OHIM wnosi do Trybunału o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej Sąd orzekł, że art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 nie ma zastosowania do znaków usługowych; i

- obciążenie American Clothing kosztami postępowania.

26

American Clothing wnosi do Trybunału w wyżej wskazanej sprawie o:

- utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku w części, w jakiej Sąd orzekł, że art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i art. 6 ter konwencji paryskiej nie mają zastosowania do znaków usługowych; i

- obciążenie OHIM kosztami postępowania.

W przedmiocie odwołania

27

Po wysłuchaniu stron i rzecznika generalnego w tej kwestii sprawy C-202/08 P i C-208/08 P, ze względu na istniejące między nimi powiązanie, zostały połączone postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 11 lutego 2009 r. do łącznego rozpoznania w procedurze pisemnej i ustnej oraz do wydania wyroku, zgodnie z art. 43 regulaminu.

W przedmiocie sprawy C-202/08 P

Argumentacja stron

28

American Clothing zarzuca Sądowi naruszenie prawa w zakresie stosowania podstaw odmowy rejestracji znaku towarowego na podstawie art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i na podstawie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej.

29

Spółka ta twierdzi, że oceniając zakres ochrony godła państwowego, Sąd nie uwzględnił we właściwym zakresie skutków związanych z jego podstawową funkcją. Przyznana takiemu godłu ochrona powinna bowiem być zastrzeżona jedynie dla przypadków, gdy zagrożone mogą zostać jego podstawowe funkcje. Odmowa rejestracji takiego godła jako znaku towarowego lub elementu znaku towarowego może być uzasadniona tylko wtedy, gdy używanie znaku towarowego lub jego elementu jest w stanie działać na szkodę symboli tożsamości i suwerenności państwa, do którego takie godło nawiązuje. Godła państwowe stanowią zatem oznaczenia chronione, podobnie jak znaki towarowe i nazwy pochodzenia, do których na zasadach analogii znajdują zastosowanie te same kryteria ochrony.

30

American Clothing podnosi, że ochrona godeł państwowych na podstawie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej ma na celu ochronę tych godeł przed podobieństwem, jakie mogą wykazywać do nich inne oznaczenia, pod ściśle określonymi względami, a mianowicie przed ich naśladownictwem 'z punktu widzenia heraldycznego'. Wbrew stanowisku zajętemu przez Sąd w pkt 71 zaskarżonego wyroku to pojęcie naśladownictwa z punktu widzenia heraldycznego nie służy ochronie danego godła jako takiego, ale ściśle określonej artystycznej interpretacji, konkretnej postaci graficznej, która stanowi rezultat zastosowania zasad przyjętych w sztuce heraldycznej. Jeżeli dane godło nie ma cech heraldycznych lub gdy są one nieliczne, to nie może ono być przedmiotem naśladownictwa w rozumieniu wspomnianego postanowienia.

31

Konsekwencją dokonanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku wykładni jest ustanowienie prawie całkowitego monopolu państw w zakresie oznaczeń, które wykazują jedynie nieliczne cechy heraldyczne, uniemożliwiając wykorzystanie tych oznaczeń jako elementów znaków towarowych. Tymczasem w rzeczywistości duża część zarejestrowanych znaków towarowych zawiera oznaczenia notyfikowane jako godła państwowe, w tym na przykład irlandzki liść koniczyny.

32

American Clothing podnosi wreszcie, że Sąd nie docenił istotności niektórych okoliczności rozpatrywanej sprawy. I tak w pkt 64 i 65 zaskarżonego wyroku pominął on całościowe wrażenie wywierane przez omawiany znak towarowy, uznając, że jest ono całkowicie pozbawione znaczenia w przypadku rozpatrywania rejestracji znaku towarowego stanowiącego godło państwowe lub jego naśladownictwo z heraldycznego punktu widzenia. American Clothing zwraca również uwagę na fakt, że art. 6 ter konwencji paryskiej nie wydaje się stać na przeszkodzie dokonaniu rejestracji złożonego znaku towarowego zawierającego dane godło, jeżeli towarzyszy mu oświadczenie o zrzeczeniu się wyłącznego prawa ('disclaimer'), takie jak przewidziane w art. 38 rozporządzenia nr 40/94, w drodze którego zgłaszający oświadcza, że nie będzie rościł sobie wyłącznego prawa do danego elementu znaku towarowego. Odpowiadałoby to poza tym praktyce kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej, który dopuścił do rejestracji znaki towarowe zawierające liść klonu z jedenastoma wierzchołkami, pod warunkiem wyrażenia zgody na zrzeczenie się względem nich prawa wyłącznego ('disclaimer'). W niniejszej sprawie Sąd dopuścił się przeinaczenia okoliczności faktycznych, negując tę praktykę wspomnianego urzędu, zwłaszcza w zakresie zobowiązania do zrzeczenia się prawa wyłącznego ('disclaimer') względem znaku stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania, podczas gdy z jego rejestracji zrezygnowano następnie z innych przyczyn.

33

American Clothing dodaje, że w związku z powyższym OHIM nie może chronić godeł państwowych w sposób bardziej restrykcyjny, niż czynią to same zainteresowane państwa. Sąd powinien był ponadto wziąć pod uwagę istniejącą w tym zakresie praktykę OHIM oraz innych urzędów krajowych. American Clothing utrzymuje, że w warunkach normalnego używania mało charakterystyczne cechy heraldyczne nie są dostrzegane przez odbiorców, którzy mogą je postrzegać raczej jako element ornamentowy niż odniesienie do godła państwowego. Tego rodzaju cechy heraldyczne można odnaleźć zresztą w innych oznaczeniach, często używanych jako znaki towarowe.

34

OHIM przypomina na wstępie, że w postępowaniu odwoławczym Trybunał jest ograniczony do rozpatrzenia kwestii prawnych, w związku z czym ustalenie o charakterze faktycznym dotyczące tego, czy przedstawienie liścia klonu w zgłoszeniu rozpatrywanego znaku towarowego stanowi z heraldycznego punktu widzenia naśladownictwo godła państwowego Kanady, nie podlega kontroli Trybunału.

35

OHIM odrzuca całość argumentacji spółki American Clothing dotyczącej wymogu działania na szkodę podstawowej funkcji godła państwowego. W przeciwieństwie do konfliktów istniejących między oznaczeniami odróżniającymi odmowa rejestracji rozpatrywanego znaku towarowego nie wymaga jego zdaniem wykazania 'związku' między właścicielem znaku towarowego a państwem, którego godło jest imitowane, ponieważ podstawowa funkcja godła państwowego nie polega na zapewnieniu określenia handlowego pochodzenia towarów i usług. Ochrona przyznana godłom państwowym jest absolutna w tym sensie, że nie zależy od okoliczności, czy imitowane w danym znaku towarowym godło jest postrzegane przez odbiorców jako element odróżniający, czy jako element ornamentowy.

36

Z tego samego względu dokonanie oceny zgłoszonego znaku towarowego jako całości, czego domaga się American Clothing, byłoby bezużyteczne. Co się tyczy możliwości zrzeczenia się prawa wyłącznego ('disclaimer') takiej jak przewidziana w art. 38 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94, nie ma ona zastosowania, jeżeli element znaku towarowego jest kwestionowany z innego powodu niż brak charakteru odróżniającego.

37

Ponadto Sąd prawidłowo, w opinii OHIM, uznał, że naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego winno być raczej oceniane pod kątem opisu heraldycznego danego godła aniżeli zgodnie z jego opisem geometrycznym lub graficznym. Opis heraldyczny danego godła jest bowiem czymś więcej niż zwykły opis geometryczny lub graficzny, ponieważ dane godło może być przedstawiane graficznie w różny sposób, co nie musi mieć jednak wpływu na jego cechy heraldyczne. Artykuł 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej potwierdza zdaniem OHIM, że przyznana godłom ochrona nie ogranicza się do ich przedstawienia graficznego, ponieważ zgodnie z tym postanowieniem rozciąga się ona również na wszelkie naśladownictwo 'z punktu widzenia heraldycznego'. Zakres ochrony przysługującej godłom nie zależy zatem również od tego, czy ich cechy heraldyczne są bardziej, czy mniej charakterystyczne, ponieważ godło państwowe Japonii, na przykład, korzysta z tej samej ochrony co dużo bardziej wyrafinowane godła. OHIM podkreśla, że sporządzony przez Sąd opis heraldyczny godła państwowego Kanady stanowi część oceny o charakterze czysto faktycznym, która nie podlega kontroli Trybunału.

38

Odnosząc się do okoliczności stanu faktycznego, OHIM twierdzi, że Sąd nie dopuścił się ich przeinaczenia, odmawiając uwzględnienia praktyki kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej, a jedynie ograniczył się do wskazania, że fakty, na które się powoływano, nie zostały dowiedzione. Ani OHIM, ani sąd wspólnotowy nie jest zobowiązany do brania pod uwagę krajowej praktyki wynikającej z przepisów prawnych, które nie mają swych odpowiedników w rozporządzeniu nr 40/94, a ponadto art. 6 ter konwencji paryskiej nie odsyła do prawa lub praktyki państwa pochodzenia chronionego godła. Nawet jeżeli podobne znaki towarowe zostały już wcześniej pomyłkowo zarejestrowane przez OHIM, zasada zgodności z prawem winna przeważać nad zasadą równego traktowania. W odniesieniu do warunków używania OHIM wskazuje, że pomijając już fakt, iż są one zmienne, warunki te nie powinny być brane pod uwagę z tego względu, że przedmiotem oceny jest to, czy zgłoszony znak towarowy zawiera naśladownictwo godła państwowego niezależnie od okoliczności, w jakich jest on używany.

Ocena Trybunału

39

Odnosząc się do twierdzenia, zgodnie z którym Sąd, oceniając zakres ochrony godła państwowego, nie uwzględnił we właściwym zakresie skutków związanych z jego podstawową funkcją, należy rozpatrzyć, na czym polega ta podstawowa funkcja, oraz poddać analizie uregulowania wspólnotowe i międzynarodowe znajdujące zastosowanie do godeł państwowych, porównując je z uregulowaniami dotyczącymi znaków towarowych.

40

W pkt 59-63 opinii rzecznik generalny skupił się na niektórych z podstawowych funkcji, jakie mogą zostać przypisane godłu państwowemu. Wśród nich należy między innymi wyróżnić funkcję identyfikacji z państwem oraz funkcję prezentowania jego suwerenności i jedności. Natomiast podstawową funkcją znaku towarowego jest zagwarantowanie konsumentowi czy końcowemu odbiorcy, że oznaczone nim towar lub usługa pochodzą z określonego przedsiębiorstwa, umożliwiając mu - bez ryzyka wprowadzenia w błąd - odróżnienie tego towaru lub tej usługi od towarów lub usług pochodzących z innych przedsiębiorstw (zob. w szczególności wyroki: z dnia 29 grudnia 1998 r. w sprawie C-39/97 Canon, Rec. s. I-5507, pkt 28; z dnia 6 października 2005 r. w sprawie C-120/04 Medion, Zb.Orz. s. I-8551, pkt 23).

41

Aby znak towarowy mógł bowiem pełnić swoją rolę podstawowego elementu systemu niezakłóconej konkurencji, którego wprowadzenie i zachowanie jest jednym z celów traktatu WE, musi on stanowić gwarancję, że wszystkie oznaczone nim towary lub usługi zostały wyprodukowane lub są świadczone pod kontrolą jednego przedsiębiorstwa, któremu można przypisać odpowiedzialność za ich jakość (zob. w szczególności wyroki: z dnia 23 maja 1978 r. w sprawie 102/77 Hoffmann-La Roche, Rec. s. 1139, pkt 7; z dnia 18 czerwca 2002 r. w sprawie C-299/99 Philips, Rec. s. I-5475, pkt 30).

42

Ta rozbieżność między podstawowymi funkcjami pełnionymi przez znaki towarowe i godła państwowe znajduje również swoje odbicie w sposobie, w jaki zostały one uregulowane zarówno w prawie wspólnotowym, jak i w prawie międzynarodowym.

43

Artykuł 6 rozporządzenia nr 40/94 ustanawia zasadę uzyskania znaku towarowego poprzez rejestrację, podczas gdy na mocy art. 6 ter ust. 3 pkt a) konwencji paryskiej państwa przekazują sobie po prostu za pośrednictwem Biura Międzynarodowego WIPO listę godeł państwowych, przy czym taka notyfikacja nie jest obowiązkowa w stosunku do flag państwowych. W przypadku znaków towarowych obowiązuje zasada, że podlegają one ochronie jedynie w odniesieniu do danych, określonych klas towarów i usług, podczas gdy godła korzystają z ochrony ogólnej, niezależnie od zamierzonego sposobu ich używania. Ponadto w przeciwieństwie do znaków towarowych godła nie mogą zostać unieważnione, a ich właściciel nie może zostać pozbawiony swych praw. Co więcej, ich ochrona nie jest ograniczona w czasie. Liczne cechy ochrony znaków towarowych nie znajdują zatem swych odpowiedników w ramach ochrony godeł państwowych.

44

Dotyczy to również prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, które - chociaż stanowi szczególny warunek udzielenia ochrony w związku z rejestracją znaku towarowego w przypadku wystąpienia podobieństwa między znakiem towarowym a oznaczeniem oraz między danymi towarami lub usługami (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Medion, pkt 24; wyroki: z dnia 10 kwietnia 2008 r. w sprawie C-102/07 adidas i adidas Benelux, Zb.Orz. s. I-2439, pkt 28; z dnia 12 czerwca 2008 r. w sprawie C-533/06 O2 Holdings & O2 (UK), Zb.Orz. s. I-4231, pkt 47) - nie jest wymagane do objęcia ochroną godła, gdyż art. 6 ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej w żaden sposób się do niego nie odnosi.

45

Warto również wskazać, że z art. 6 ter ust. 1 pkt c) zdanie drugie konwencji paryskiej wynika, iż ochrona godeł państwowych nie jest uzależniona od istnienia w przekonaniu odbiorców związku między znakiem towarowym, o którego rejestrację wniesiono, a godłem. W przypadku symboli organizacji międzynarodowych wspomniany przepis dopuszcza bowiem rejestrację i używanie znaku towarowego, jeżeli nie są one w stanie wprowadzić odbiorców w błąd co do istnienia związku między użytkownikiem znaku a daną organizacją. Wynika stąd, że w innych przypadkach, a mianowicie tych dotyczących godeł państwowych, taka możliwość nie istnieje i nie ma zatem potrzeby dociekania istnienia takiego związku.

46

W rezultacie nie można się zgodzić z twierdzeniami spółki American Clothing odnoszącymi się do wpływu podstawowej funkcji godła państwowego na zakres przysługującej mu ochrony oraz stosowania przez analogię takich samych kryteriów ochrony jak w przypadku znaków towarowych.

47

W odniesieniu do argumentów wysuniętych przez spółkę American Clothing w przedmiocie wykładni wyrażenia 'wszystko, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem', którym posłużono się w art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, należy przede wszystkim zauważyć, że wspomniane postanowienie zakazuje dokonywania rejestracji i używania godła państwowego nie tylko jako znaku towarowego, ale również jako części takiego znaku. A zatem przyznana godłom ochrona jest również w tym zakresie bardzo szeroka. Ponadto ostatnia część tego postanowienia także przyczynia się do zapewnienia godłom państwowym szerokiej ochrony, jako że oprócz zakazu dokładnego odtworzenia danego godła zawiera również zakaz jego naśladownictwa.

48

Zakaz naśladownictwa godła dotyczy jednak wyłącznie jego imitacji z punktu widzenia heraldycznego, tj. takich, które zawierają konotacje heraldyczne pozwalające na odróżnienie tego godła od innych oznaczeń. Przedmiotem ochrony przed naśladownictwem z punktu widzenia heraldycznego nie jest zatem obraz jako taki, lecz jego heraldyczny wyraz. W rezultacie, aby ustalić, czy dany znak zawiera naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego, należy poddać analizie opis heraldyczny rozpatrywanego godła.

49

Z powyższego wynika, że wysunięta przez spółkę American Clothing teza, zgodnie z którą przy takiej ocenie należy wziąć pod uwagę geometryczny opis godła, nie może zostać podtrzymana. Po pierwsze, taka wykładnia byłaby sprzeczna z podejściem przyjętym w pkt 47 niniejszego wyroku, gwarantującym godłom szeroką ochronę, ponieważ charakter opisu geometrycznego, ze swej natury bardzo szczegółowego, prowadziłby do odmowy udzielenia ochrony przysługującej godłom na podstawie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej już w przypadku wystąpienia choćby najmniejszej różnicy między dwoma rozpatrywanymi opisami. Po drugie, przypadek zgodności pod względem graficznym z wykorzystanym w danym znaku towarowym godłem został już uregulowany w pierwszej części tego postanowienia, w związku z czym wyrażeniu 'wszystko, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem' należy przypisać znaczenie wykraczające poza to, co zostało uregulowane w pierwszej części tego postanowienia.

50

Tak więc znak towary, który nie stanowi dokładnego odtworzenia godła państwowego, może niemniej zostać objęty zakresem art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, jeżeli jest on postrzegany przez dany krąg odbiorców, w tym przypadku przeciętnych konsumentów, jako naśladownictwo takiego godła.

51

Co się tyczy wyrażenia 'wszystko, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem' zawartego w tym postanowieniu, należy jednak sprecyzować, że wszystkie różnice między znakiem, o którego rejestrację wniesiono, a godłem państwowym ustalone przez specjalistę z zakresu heraldyki, niekoniecznie muszą być dostrzegalne dla przeciętnego konsumenta, który mimo pewnych różnic na poziomie określonych detali heraldycznych, będzie widział w znaku towarowym imitację danego godła.

52

Ponadto opis heraldyczny godła, który winien posłużyć jako podstawa ustalenia, czy mamy do czynienia z jego naśladownictwem z punktu widzenia heraldycznego w rozumieniu art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, zawiera zwykle jedynie elementy opisowe, niekoniecznie wchodząc w detale interpretacji artystycznej. Sąd nie naruszył zatem prawa, przyjmując, że na podstawie tego samego opisu heraldycznego można stworzyć kilka artystycznych interpretacji danego godła.

53

Opis heraldyczny rozpatrywanego godła sporządzony przez Sąd w niniejszej sprawie oraz ocena kwestii, czy zgłoszony znak towarowy stanowił jego naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego, nie podlegają jednak jako takie kontroli Trybunału. Zgodnie z art. 225 ust. 1 WE i art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych. A zatem jedynie Sąd jest właściwy do ustalenia istotnych okoliczności faktycznych i oceny dowodów. Ustalenie tych okoliczności faktycznych i ocena dowodów nie stanowią zatem - z zastrzeżeniem przypadków ich przeinaczenia - kwestii prawnej, podlegającej jako taka kontroli Trybunału w postępowaniu odwoławczym (zob. w szczególności wyroki: z dnia 19 września 2002 r. w sprawie C-104/00 P DKV przeciwko OHIM, Rec. s. I-7561, pkt 22; z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawie C-25/05 P Storck przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-5719, pkt 40).

54

Tymczasem argumenty wysunięte przez spółkę American Clothing w przedmiocie istotności niektórych okoliczności sprawy, odnoszące się w szczególności do tego, że w warunkach normalnego używania znaku towarowego odbiorcy będą postrzegać motyw liścia klonu jako element ozdobny, oraz utrzymywanego przez nią dopuszczenia do rejestracji przez kanadyjski urząd ds. własności intelektualnej znaku towarowego identycznego z rozpatrywanym znakiem, której towarzyszyło zrzeczenie się wyłącznego prawa do tego znaku ('disclaimer'), nie dotyczą kwestii prawnych i w konsekwencji Trybunał nie jest właściwy do ich rozpatrzenia.

55

Wprawdzie American Clothing podnosi w tym zakresie zarzut przeinaczenia przez Sąd okoliczności faktycznych, niemniej nie wykazała ona, na czym to przeinaczenie miałoby polegać, i ograniczyła się wyłącznie do twierdzenia, że Sąd zanegował istnienie takiej praktyki kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej. W pkt 85 zaskarżonego wyroku Sąd nie neguje jednak tej praktyki, a jedynie stwierdza, że American Clothing nie dowiodła, że przy rozpatrywaniu zgłoszenia znaku identycznego ze zgłoszonym znakiem towarowym wspomniany urząd nie miał żadnych obiekcji co do obecności w nim motywu liścia klonu.

56

W konsekwencji wszystkie przedstawione powyżej argumenty, które mają na celu podważenie dokonanych przez Sąd ustaleń i oceny stanu faktycznego, winny zostać uznane za niedopuszczalne.

57

Odnosząc się do argumentów dotyczących nieuwzględnienia przez Sąd praktyki, jaką przyjęły OHIM i inne urzędy krajowe w kwestii godeł, należy zauważyć, że po pierwsze, jeśli chodzi o OHIM, wydawanie przez izby odwoławcze na mocy rozporządzenia nr 40/94 decyzji dotyczących rejestracji oznaczenia jako wspólnotowego znaku towarowego wchodzi w zakres kompetencji ograniczonej, a nie uprawnień dyskrecjonalnych. Tak więc zgodność z prawem tych decyzji powinna być oceniana wyłącznie na podstawie tego rozporządzenia, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sąd wspólnotowy, a nie na podstawie wcześniejszej praktyki decyzyjnej izb odwoławczych (wyroki: z dnia 15 września 2005 r. w sprawie C-37/03 P BioID przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-7975, pkt 47; z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawie C-173/04 P Deutsche SiSi-Werke przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-551, pkt 48).

58

Po drugie, co się tyczy wcześniejszych rejestracji krajowych, na które powoływała się American Clothing, należy przypomnieć, że wspólnotowy system znaków towarowych jest systemem autonomicznym, na który składa się zbiór norm, zmierzającym do osiągnięcia szczególnych dla niego celów, a jego stosowanie jest niezależne od wszystkich systemów krajowych. W konsekwencji zdolność oznaczenia do bycia zarejestrowanym jako wspólnotowy znak towarowy powinna być oceniana jedynie na podstawie właściwych przepisów prawa wspólnotowego, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sąd wspólnotowy (zob. podobnie wyrok z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C-488/06 P L & D przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-5725, pkt 58). A zatem OHIM i, w danym przypadku, sąd wspólnotowy nie są związani decyzją wydaną na poziomie państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, na mocy której uznano zdolność tego oznaczenia do bycia zarejestrowanym jako krajowy znak towarowy. Te same rozważania odnoszą się a fortiori do rejestracji innych znaków niż ten zgłoszony w rozpatrywanym przypadku.

59

Wreszcie, jak to zostało przypomniane w pkt 47 niniejszego wyroku, art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej znajduje zastosowanie nie tylko w stosunku do samego znaku towarowego, ale również do części znaków towarowych stanowiących dokładne odtworzenie lub naśladownictwo godła państwowego. W konsekwencji wystarczy, że choć jeden element zgłoszonego znaku towarowego przedstawia takie godło lub jego imitację, aby odmówić jego rejestracji jako wspólnotowego znaku towarowego. Sąd, dokonawszy stwierdzenia, że motyw liścia klonu zawarty w zgłoszonym znaku towarowym stanowił naśladownictwo godła państwowego Kanady z punktu widzenia heraldycznego, nie był zatem zobowiązany do dalszego badania całościowego wrażenia wywieranego przez ten znak, ponieważ art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej nie wymaga rozpatrywania danego znaku jako całości.

60

Z ogółu powyższych rozważań wynika, że Sąd nie naruszył postanowień art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, oddalając skargę wniesioną na sporną decyzję w zakresie, w jakim odmówiono w niej rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla towarów należących do klas 18 i 25 w rozumieniu porozumienia nicejskiego.

61

W konsekwencji odwołanie wniesione przez spółkę American Clothing w sprawie C-202/08 P należy oddalić.

W przedmiocie sprawy C-208/08 P

Argumentacja stron

62

OHIM wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odmowy stosowania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i art. 6 ter konwencji paryskiej do znaków usługowych.

63

Zdaniem OHIM prawidłowa wykładnia art. 6 ter konwencji paryskiej wymaga uwzględnienia ducha tej konwencji jako pewnej całości. Przyjmując literalną wykładnię art. 6 ter konwencji paryskiej, abstrahującą od kontekstu, w którym postanowienie to występuje, Sąd błędnie uznał, że ani to postanowienie, ani art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 nie mają zastosowania do zgłoszeń do rejestracji znaków odnoszących się do usług.

64

OHIM podnosi, że wbrew temu, co uznał Sąd, intencją prawodawcy wspólnotowego nie było to, by konwencja paryska wprowadzała odmienne traktowanie znaków towarowych i znaków usługowych, co wynika zresztą z art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94.

65

Ponadto art. 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. należy zdaniem OHIM interpretować w ten sposób, że objaśnia on art. 6 ter konwencji paryskiej, nie rozszerzając jednak zakresu jego stosowania.

66

OHIM twierdzi, że na mocy wyroku z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie C-328/06 Nieto Nuño, Zb.Orz. s. I-10093, Trybunał przyznał, przynajmniej w sposób dorozumiany, że konwencja paryska traktuje znaki usługowe na równi ze znakami towarowymi.

67

American Clothing zwraca uwagę na absolutnie jasny i niedwuznaczny charakter art. 6 ter konwencji paryskiej w zakresie, w jakim postanowienie to odnosi się wyłącznie do znaków fabrycznych lub handlowych, a nie do znaków usługowych. Taka wykładnia znajduje zresztą potwierdzenie w doktrynie oraz w sprawozdaniach Stałego komitetu ds. prawa znaków towarowych, wzorów przemysłowych i oznaczeń geograficznych WIPO.

68

Okoliczność, że znaki usługowe mogą być 'powszechnie znane' w rozumieniu art. 6 bis konwencji paryskiej w żadnym razie nie oznacza zdaniem spółki American Clothing, że tekst tego postanowienia obejmuje również znaki usługowe. Ponadto pytanie zadane w sprawie Nieto Nuño, w której wydano ww. wyrok, dotyczyło zasięgu geograficznego powszechnej znajomości wcześniejszego znaku towarowego, a nie wykładni art. 6 bis konwencji paryskiej w odniesieniu do znaków usługowych. Sąd wskazał już zresztą, że wspomniany art. 6 bis konwencji paryskiej dotyczy wyłącznie znaków towarowych (wyroki z dnia 11 lipca 2007 r.: w sprawie T-263/03 Mühlens przeciwko OHIM, pkt 54; w sprawie T-28/04 Mühlens przeciwko OHIM, pkt 59).

69

Odnosząc się do wprowadzenia w roku 1958 do konwencji paryskiej art. 6 sexies, American Clothing stwierdza, że postanowienie to jest całkowicie nieistotne w niniejszej sprawie, ponieważ w żaden sposób nie oddziałuje na art. 6 ter tej konwencji. Brzmienie i historia Aktu lizbońskiego zmieniającego konwencję paryską, sporządzonego dnia 31 października 1958 r., potwierdzają, że bardziej ambitne podejście zalecające ogólne zrównanie znaków usługowych ze znakami fabrycznymi lub handlowymi w całej konwencji nie zostało przyjęte.

70

W odniesieniu do art. 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. American Clothing utrzymuje, że traktat ten nie został jeszcze ratyfikowany przez Wspólnotę oraz że wbrew twierdzeniom OHIM celem tego postanowienia nie jest objaśnienie art. 6 ter konwencji paryskiej, ale jego uzupełnienie poprzez rozciągnięcie na znaki usługowe ochrony przyznanej znakom towarowym. Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w doktrynie i pracach przygotowawczych nad wspomnianym traktatem.

Ocena Trybunału

71

Jeżeli chodzi o stwierdzony przez Sąd brak zastosowania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 do znaków usługowych, należy rozpocząć od analizy konwencji paryskiej w świetle jej art. 6 ter, do którego odsyła art. 7 rozporządzenia nr 40/94.

72

Jak to podkreślał rzecznik generalny w pkt 104 i 107 opinii, konwencja paryska przewiduje minimalny poziom ochrony przedmiotów objętych jej zakresem stosowania, pozostawiając państwom będącym jej stronami swobodę rozszerzenia zakresu tej ochrony. W konsekwencji, nawet jeśli - jak utrzymuje American Clothing - konwencja paryska nie nakazuje państwom będącym jej stronami dokonywania rejestracji znaków usługowych, a postanowienia tej konwencji nie stosują się do tych znaków, tymże państwom wciąż przysługuje swoboda, by jednostronnie przewidzieć, że będzie ona miała takie zastosowanie. Zgodnie z tym, co wynika z dokumentu WIPO, do którego Sąd odniósł się w pkt 31 zaskarżonego wyroku, art. 6 ter konwencji paryskiej 'nie zobowiązuje państw będących stronami konwencji paryskiej do odmowy lub unieważnienia rejestracji jako znaków usługowych lub elementów znaków usługowych oznaczeń zawierających lub naśladujących godła państwowe lub inne urzędowe oznaczenia, jednak państwom tym przysługuje swoboda, by tego dokonać [...]'.

73

W rezultacie wspomniane powyżej postanowienie pozostawia kwestię rozszerzenia na znaki usługowe ochrony przyznanej znakom towarowym do swobodnego uznania państw będących stronami konwencji. W ten sposób konwencja paryska nie narzuca tym państwom wprowadzenia rozróżnienia między tymi dwoma rodzajami znaków.

74

A zatem należy rozważyć, czy prawodawca wspólnotowy pragnął skorzystać z tej możliwości i rozciągnąć ochronę przyznaną znakom towarowym na mocy konwencji paryskiej również na znaki usługowe.

75

W tym względzie należy zauważyć, co uczynił również rzecznik generalny w pkt 111 opinii, że żaden z właściwych przepisów prawa wspólnotowego nie wprowadza co do zasady rozróżnienia między znakami towarowymi a znakami usługowymi.

76

Ponadto sama okoliczność, że niektóre przepisy rozporządzenia nr 40/94 zawierają ograniczenie zakresu ich stosowania, jak na przykład art. 7 ust. 1 lit. e), j) i k) w odniesieniu do podstaw odmowy rejestracji, które to ograniczenie dotyczy wyłącznie niektórych rodzajów towarów, nie może wystarczyć do podważenia oceny, zgodnie z którą przepisy wspomnianego rozporządzenia jako całość znajdują zastosowanie do znaków towarowych i usługowych bez rozróżnienia.

77

Takie stwierdzenie musi również odnosić się do art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, który nie zawiera żadnego wyraźnego ograniczenia, jeżeli chodzi o rodzaj znaków, do których się stosuje. Takiej wykładni nie może podważać fakt, że omawiany przepis odsyła do konwencji paryskiej. Odesłanie to ma bowiem jedynie na celu określenie rodzaju oznaczeń, których rejestracji należy odmówić, a nie ograniczenie zakresu stosowania tego przepisu.

78

W konsekwencji, jak ma to miejsce w przypadku większości bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji ustanowionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94, znaku nie rejestruje się wówczas, gdy istnieje jedna z podstaw odmowy rejestracji określona w art. 6 ter konwencji paryskiej, niezależnie od tego, czy został on zgłoszony dla towarów, czy dla usług.

79

Taka wykładnia art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 znajduje ponadto potwierdzenie w art. 7 ust. 1 lit. i) tego rozporządzenia, ponieważ ten ostatni przepis dotyczy zagadnienia analogicznego do tego uregulowanego w art. 7 ust. 1 lit. h), a mianowicie znaków zawierających odznaki, godła lub herby inne niż określone w art. 6 ter konwencji paryskiej.

80

Artykuł 7 ust. 1 lit. i) rozporządzenia nr 40/94 znajduje bowiem zastosowanie do znaków towarowych i znaków usługowych bez rozróżnienia, w związku z czym odmowa rejestracji mogłaby na przykład dotyczyć znaku usługowego zawierającego jakąś odznakę. Trudno dopatrzyć się przyczyn, dla których należałoby odmówić rejestracji znaku usługowego zawierającego taką odznakę, a nie znaku usługowego zawierającego flagę państwową. Jeżeli zatem wolą prawodawcy wspólnotowego było przyznanie takiej ochrony odznakom i herbom, to należy założyć, że jego zamiarem - i to z bardziej ważkich powodów - było objęcie ochroną, przynajmniej w takim samym zakresie, herbów, flag i innych godeł państwowych lub herbów, flag i innych godeł międzynarodowych organizacji rządowych. W związku z powyższym wydaje się mało prawdopodobne, by prawodawca wspólnotowy pragnął zezwolić usługodawcom na używanie znaków towarowych zawierających flagi krajowe, zakazując jednoczenie używania znaków zawierających odznaki, na przykład tego rodzaju co odznaki klubów sportowych.

81

Wynika stąd, że Sąd błędnie uznał, iż Izba Odwoławcza, odmawiając rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla usług należących do klasy 40 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, naruszyła art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94.

82

Mając powyższe na uwadze, należy uwzględnić odwołanie wniesione przez OHIM w sprawie C-208/08 P i uchylić zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim stwierdzono nieważność spornej decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej w części dotyczącej rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla usług należących do klasy 40 w rozumieniu porozumienia nicejskiego.

83

Zgodnie z art. 61 statutu Trybunału Sprawiedliwości w przypadku uchylenia wyroku Sądu może on wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd.

84

W niniejszym przypadku Trybunał uważa, że dysponuje wszelkimi danymi koniecznymi do wydania orzeczenia co do istoty sprawy.

85

Ponieważ wprowadzone przez Sąd w ramach stosowania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 rozróżnienie między znakami towarowymi a znakami usługowymi jest bezzasadne, należy stwierdzić, że z przedstawionych w pkt 39-61 niniejszego wyroku względów, dotyczących towarów należących do klas 18 i 25 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, istniały podstawy, by odmówić rejestracji rozpatrywanego znaku towarowego również w odniesieniu do usług należących do klasy 40 rzeczonego porozumienia.

86

W tych okolicznościach skarga wniesiona do Trybunału przez spółkę American Clothing winna zostać uznana za bezzasadną w zakresie dotyczącym odmowy rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla usług należących do wspomnianej klasy 40.

W przedmiocie kosztów

87

Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ OHIM wniósł o obciążenie spółki American Clothing kosztami postępowania zarówno w sprawie C-202/08 P, jak i w sprawie C-208/08 P, a ta ostatnia przegrała obie te sprawy, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

Sentencja

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) Odwołanie wniesione przez American Clothing Associates w sprawie C-202/08 P zostaje oddalone.

2) Wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie T-215/06 American Clothing Associates przeciwko OHIM zostaje uchylony w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) z dnia 4 maja 2006 r. (sprawa R 1463/2005-1), odmawiającej rejestracji oznaczenia przedstawiającego liść klonu jako wspólnotowego znaku towarowego.

3) Skarga wniesiona przez American Clothing Associates NV w sprawie T-215/06 zostaje oddalona.

4) American Clothing Associates NV zostaje obciążona kosztami postępowania w sprawach C-202/08 P i C-208/08 P.

Opinia Rzecznika Generalnego

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

DÁMASA RUIZA-JARABA COLOMERA

przedstawiona w dniu 12 maja 2009 r. 1

I - Wprowadzenie

1. Niniejsze postępowanie w przedmiocie odwołania wniesionego przez obydwie strony od wyroku Sądu Pierwszej Instancji z dnia 28 lutego 2008 r. 2 stwarza Trybunałowi okazję do zbadania zakresu ochrony przyznanego godłom państwowym na podstawie art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (zwanego dalej 'rozporządzeniem nr 40/94') 3 w związku z art. 6 ter konwencji paryskiej 4 .

2. W odwołaniu wniesionym w sprawie C-202/08 P przedsiębiorstwo produkujące odzież, American Clothing Associates SA (zwane dalej 'American Clothing') zarzuca z różnych względów zaskarżonemu wyrokowi, że przyznaje on zbyt daleko idącą ochronę godłom państwowym. Natomiast w sprawie C-208/08 P Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (zwany dalej 'OHIM') odwołuje się od tego orzeczenia Sądu, uznając, że dokonał on błędnej wykładni konwencji paryskiej w sposób, który wyłącza ochronę symboli państwowych w odniesieniu do znaków usługowych.

3. Analiza tych zagadnień wiąże się z koniecznością wyjaśnienia konstrukcji, na którą składają się prawo międzynarodowe i prawo wspólnotowe, a jednocześnie zagłębienia się w kwestie heraldyki, co pozwoli na określenie granic ochrony symboli państwowych przed próbami przywłaszczenia ich w celach handlowych.

4. Wiedza heraldyczna kojarzy się z potyczkami i przygodami z dawnych czasów 5 , takimi jak ta, która przytrafiła się Don Kichotowi z Rycerzem Białego Miesiąca, nazywanym tak z uwagi na jego tarczę, na której znajdowało się to błyszczące ciało niebieskie. Na szczęście nie chodzi tu o rozstrzyganie sporów w przedmiocie 'pierwszeństwa urody' między dwiema damami 6 , ale o wykorzystanie sztuki heraldycznej dla wyznaczenia granic ochrony godła państwowego.

II - Ramy prawne

A - Prawo międzynarodowe

5. W odwołaniach tych podnosi się kwestię wykładni artykułów 1, 6, 6 ter, 6 sexies i 7 konwencji paryskiej, które zostaną omówione w dalszej części opinii.

6. Zgodnie z art. 1:

'[...]

2) Przedmiotem ochrony własności przemysłowej są patenty na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługowe, nazwa handlowa i oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji.

[...].'

7. Stosownie do art. 6:

'1) Warunki zgłoszenia i rejestracji znaków towarowych będą określane w każdym państwie będącym członkiem Związku [zrzeszającym państwa, do których stosuje się konwencja paryska] w jego ustawodawstwie wewnętrznym.

[...].'

8. Szczególne znaczenie w niniejszym postępowaniu mają niektóre postanowienia art. 6 ter ust. 1 i 3, a w szczególności:

'1.a) Państwa będące członkami Związku zgadzają się, w wypadku braku zezwolenia właściwych organów, odmawiać rejestracji lub unieważniać rejestrację i na podstawie odpowiednich zarządzeń zakazać używania jako znaku towarowego lub jako części takiego znaku: herbów, flag i innych godeł państwowych państw będących członkami Związku, przyjętych przez nie urzędowych oznaczeń i stempli kontrolnych i gwarancyjnych, a także wszystkiego, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem.

[...]

c) [...] Państwa będące członkami Związku nie są zobowiązane do stosowania wymienionych postanowień, jeżeli używanie lub rejestracja, o której mowa w punkcie a), nie wywołuje w przekonaniu odbiorców wrażenia istnienia związku między daną organizacją a herbami, flagami, godłami, skrótami nazw lub nazwami albo jeżeli to używanie lub rejestracja nie wprowadzałyby odbiorców w błąd co do istnienia związku między użytkownikiem a organizacją.

[...]'

9. Pewne znaczenie ma również art. 6 sexies przywołanej konwencji:

'Państwa będące członkami Związku zobowiązują się chronić znaki usługowe. Nie są one zobowiązane przewidzieć rejestracji tych znaków.'

B - Prawo wspólnotowe

10. Kwestie związane ze wspólnotowym znakiem towarowym regulowane są zasadniczo przez rozporządzenie nr 40/94, na mocy którego ustanowiono ten tytuł własności przemysłowej o zasięgu europejskim.

11. Motyw siódmy tego rozporządzenia odnosi się do ochrony przyznanej przez wspólnotowy znak towarowy, którego podstawowym celem jest zapewnienie pełnienia przez znak towarowy funkcji wskazania pochodzenia, podkreślając bezwzględny charakter tej ochrony w przypadku identyczności między znakiem towarowym a oznaczeniem oraz między towarami lub usługami; w motywie tym dodano, że ochrona obejmuje również przypadki podobieństwa między znakiem a oznaczeniem oraz między towarami lub usługami.

12. W motywie dziewiątym tego rozporządzenia dodano, że wspólnotowy znak towarowy należy traktować jako przedmiot właśności niezależnie od przedsiębiorstwa, którego towary lub usługi są nim oznaczone.

13. W rozporządzeniu nr 40/94 należy podkreślić art. 1:

'1. Znak towarowy dla towarów lub usług, zarejestrowany na warunkach i w sposób przewidziany w niniejszym rozporządzeniu, zwany jest dalej »wspólnotowym znakiem towarowym«.'

14. Artykuł 7 rozporządzenia nr 40/94 przewiduje, że:

'1. Nie są rejestrowane:

[...]

h) znaki towarowe, na które właściwe władze nie wydały zezwolenia, [w przypadku] których odmowa rejestracji następuje na podstawie art. 6 ter konwencji paryskiej;

[...].'

III - Stan faktyczny sprawy

15. W dniu 23 lipca 2002 r. American Clothing dokonała w OHIM zgłoszenia do rejestracji przedstawionego poniżej wspólnotowego znaku towarowego składającego się z motywu liścia klonu i umieszczonej pod tym motywem grupy liter 'rw', zapisanych wersalikami:

[grafikę pominięto]

16. Towary i usługi, dla których wniesiono o rejestrację, należą do klas 18, 25 i 40 w rozumieniu porozumienia nicejskiego 7 , mianowicie:

- 'skóra i imitacje skóry, wyroby z tych materiałów nieujęte w innych klasach; skóry zwierzęce; kufry i walizki; parasole, parasole przeciwsłoneczne, laski; bicze i wyroby rymarskie' (klasa 18);

- 'odzież, obuwie, nakrycia głowy' (klasa 25);

- 'usługi krawieckie, preparowanie zwierząt; usługi introligatorskie; prace garbarskie, obróbka i wykańczanie skór, futer i materiałów tekstylnych; wywoływanie klisz fotograficznych i sporządzanie odbitek fotograficznych; obróbka drewna; wytłaczanie owoców; młynarstwo; obróbka, hartowanie i wykańczanie powierzchniowe metali' (klasa 40).

17. Decyzją z dnia 7 października 2005 r. ekspert OHIM odmówił rejestracji dla wszystkich towarów i usług, dla których znak ten został zgłoszony, na podstawie art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94. Ekspert uzasadnił swą decyzję tym, że wspomniany znak mógł wywoływać w przekonaniu odbiorców wrażenie istnienia związku między tym znakiem a Kanadą, ponieważ liść klonu przedstawiony w tym znaku stanowił naśladownictwo godła tego państwa, które - jak wynika z powiadomienia z dnia 1 lutego 1967 r. skierowanego przez Biuro Międzynarodowe Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) do państw będących stronami konwencji paryskiej oraz z bazy danych WIPO - wygląda następująco (w kolorze czerwonym):

[grafikę pominięto]

18. Decyzją z dnia 4 maja 2006 r. Pierwsza Izba Odwoławcza OHIM oddaliła odwołanie 8 wniesione przez American Clothing od decyzji eksperta i utrzymała ją w mocy.

19. Izba Odwoławcza stwierdziła, że liść klonu koloru czerwonego stanowi godło Kanady i, opierając się na wyroku Sądu 9 , zbadała, czy z punktu widzenia heraldycznego sporny znak zawiera jakikolwiek element identyczny z godłem tego północnoamerykańskiego państwa lub je naśladujący. Zdaniem Izby Odwoławczej występowanie elementu słownego 'RW' nie stało na przeszkodzie zastosowaniu art. 6 ter ust. 1 lit. a) konwencji paryskiej.

20. Izba Odwoławcza odrzuciła argument dotyczący różnicy w kolorze między liściem klonu przedstawionym w znaku a liściem klonu stanowiącym godło Kanady, ponieważ wobec braku wskazania w zgłoszeniu konkretnego koloru, znak ten mógł być przedstawiany w każdej kombinacji kolorystycznej, w tym również w jaskrawoczerwonym kolorze godła kanadyjskiego.

21. Izba Odwoławcza potwierdziła tym samym, że w tych dwóch przypadkach chodzi o ten sam liść z jedenastoma wierzchołkami, w kształcie gwiazdy, umieszczony na łodydze, z wyraźnie widocznym odstępem między wierzchołkami. Wywiodła z tego, że zainteresowani odbiorcy postrzegaliby ten znak graficzny jako naśladownictwo godła kanadyjskiego, zatem rejestracja tego znaku towarowego mogłaby wprowadzić konsumentów w błąd co do pochodzenia towarów i usług nim oznaczonych, również z uwagi na ogromną różnorodność towarów i usług, jakie może oferować i promować Kanada.

22. Izba Odwoławcza nie uznała również podnoszonej przez American Clothing renomy znaku RIVER WOODS w Belgii, twierdząc, iż używanie go w sposób sprzeczny z art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 uniemożliwia uzyskanie charakteru odróżniającego w następstwie takiego używania.

23. Wreszcie Izba Odwoławcza odrzuciła również pozostałe argumenty American Clothing, która zapewniała, że posiada kilka podobnych zarejestrowanych krajowych znaków towarowych, w tym również w Kanadzie, i powoływała się na wcześniejszą praktykę decyzyjną OHIM w zakresie znaków zawierających flagę lub godło państwowe.

IV - Postępowanie przez Sądem Pierwszej Instancji i zaskarżony wyrok

24. W dniu 8 sierpnia 2006 r. American Clothing wystąpiła do Sądu o stwierdzenie nieważności decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 4 maja 2006 r., podnosząc jedynie zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94.

25. Sąd zbadał zarzuty dotyczące nieważności w odniesieniu do usług należących do klasy 40 oraz towarów należących do klas 18 i 25.

W przedmiocie znaków usługowych i art. 6 ter konwencji paryskiej

26. Jako kwestię wstępną Sąd rozpatrzył zastosowanie art. 6 ter ust. 1 lit. a) konwencji paryskiej do znaków usługowych w celu stwierdzenia, czy rejestracja zgłoszonego znaku w odniesieniu do określonych usług jest niezgodna z tym przepisem. Gdyby rejestracja ta nie była niezgodna z tym przepisem, odmowa przez OHIM zarejestrowania tego znaku dla usług stanowiłaby naruszenie art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 10 . Sąd uzasadnił również swój zamiar wypowiedzenia się w kwestii, która nie była związana z żądaniami stron, w celu uniknięcia wydania orzeczenia na podstawie błędnych rozważań prawnych 11 .

27. Sąd stwierdził nieważność decyzji Izby Odwoławczej w zakresie dotyczącym rejestracji zgłoszonego znaku dla usług należących do klasy 40, uznając, że art. 6 ter ust. 1 lit. a) konwencji paryskiej, do którego odsyła art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, nie ma zastosowania do usług jako takich.

28. W tym zakresie Sąd zbadał 12 brzmienie tego przepisu przywołanej konwencji, kładąc nacisk na to, że odnosi się on jedynie do 'znaków towarowych' [fabrycznych lub handlowych]. Dodał on również, że z art. 1 ust. 2, art. 6 ust. 1, jak również z art. 6 sexies konwencji paryskiej jasno wynika rozróżnienie między, z jednej strony, 'znakami towarowymi', a z drugiej strony, 'znakami usługowymi'. Powołując się na fakt, że art. 6 ter odnosi się jedynie do znaków towarowych, a zatem do znaków stosowanych do oznaczania towarów, Sąd wywiódł, iż zakaz rejestracji i używania zawarty w ostatnim z przywołanych przepisów nie odnosi się do znaków, którymi oznaczane są usługi.

29. Ponadto w zaskarżonym wyroku podkreślono, że art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 odsyła jedynie do art. 6 ter konwencji paryskiej, precyzując, że 'nie są rejestrowane znaki towarowe, [których to dotyczy] na podstawie art. 6 ter konwencji paryskiej'. Ponieważ art. 6 ter tej konwencji nie odnosi się do znaków usługowych, nie mogą one zostać objęte bezwzględną podstawą odmowy rejestracji, o której mowa w przepisie prawa wspólnotowego. W tym zakresie Sąd odrzucił argument OHIM, że art. 7 rozporządzenia nr 40/94 nie wprowadza rozróżnienia między znakami towarowymi a znakami usługowymi, ponieważ zdaniem Sądu przeważające znaczenie ma rozróżnienie wynikające z art. 6 ter konwencji paryskiej, zgodnie z odwołaniem zawartym w przywołanym przepisie rozporządzenia nr 40/94.

30. Z łącznej lektury tych dwóch przepisów Sąd wywiódł, iż wolą prawodawcy wspólnotowego było nierozszerzanie zakazu zawartego w art. 6 ter konwencji paryskiej na usługi, bowiem w przeciwnym przypadku zawarłby w tekście art. 7 rozporządzenia nr 40/94 podobny zakaz, unikając w ten sposób rozróżnienia, które domyślnie powstało między znakami towarowymi a znakami usługowymi wskutek samego tylko odwołania do art. 6 ter konwencji paryskiej.

31. Kontynuując, Sąd odrzucił argument, że w niniejszej sprawie można było powoływać się na ww. wyrok w sprawie ECA, ponieważ w wyroku tym Sąd nie wypowiadał się w przedmiocie stosowania art. 6 ter konwencji paryskiej do znaków usługowych lub niezbędnej wykładni rozszerzającej art. 6 ter konwencji paryskiej. W rzeczywistości ani przedstawiony przez OHIM dokument WIPO 13 , ani art. 16 Traktatu o prawie znaków towarowych (zwanego dalej 'TLT') 14 nie przemawiają za tego typu wykładnią art. 6 ter konwencji. Ponadto aczkolwiek Wspólnota Europejska podpisała ten traktat w dniu 30 czerwca 1995 r., to jednak go nie ratyfikowała.

32. Wreszcie Sąd założył, że mając w chwili przyjęcia rozporządzenia nr 40/94 świadomość znaczenia znaków usługowych we współczesnym handlu, prawodawca wspólnotowy rozciągnąłby ochronę przyznaną godłom państwowym przez art. 6 ter konwencji paryskiej również na tę kategorię znaków. Oceniając, iż prawodawca europejski nie uznał za stosowne postąpić w ten sposób, Sąd orzekł, że zadaniem sądu wspólnotowego nie jest zastępowanie prawodawcy wspólnotowego ani dokonywanie wykładni contra legem spornych przepisów.

W przedmiocie towarów należących do klas 18 i 25 15

33. Wykluczywszy możliwość stosowania rozważanego przepisu wspólnotowego do usług, Sąd zbadał go w odniesieniu do towarów, wychodząc z założenia, że aby rejestracji złożonego znaku towarowego można było odmówić na podstawie przywołanego art. 7 ust. 1 lit. h) wystarczy, by jeden z jego elementów stanowił kopię godła państwowego lub jego naśladownictwo 'z punktu widzenia heraldycznego', niezależnie od postrzegania tego znaku w całości.

34. W tym kontekście Sąd rozpatrzył argumenty, w oparciu o które American Clothing zaprzecza temu, aby sporny rysunek był odbierany jako godło Kanady lub jego naśladownictwo 'z punktu widzenia heraldycznego', odrzucając ostatecznie zasadnicze tezy postawione przez tę spółkę.

35. Sąd uznał zatem, iż wobec niewskazania w zgłoszeniu żadnego koloru, zarejestrowanie tego znaku w kolorach czarnym i białym uprawniałoby to przedsiębiorstwo do przedstawiania go w dowolnej gamie kolorów, a zatem również z liściem klonu w kolorze czerwonym. W rezultacie Sąd uznał, że czerwień godła kanadyjskiego nie ma w niniejszej sprawie znaczenia, ponieważ prawdopodobnie godło tego kraju przedstawiane jest również na czarno-białych reprodukcjach 16 .

36. Sąd odrzucił również argumenty dotyczące istniejących zdaniem American Clothing różnic graficznych pomiędzy łodygami i przeprowadził między zgłoszonym znakiem a godłem tego północnoamerykańskiego państwa porównanie 'z punktu widzenia heraldycznego'. Przez porównanie 'z punktu widzenia heraldycznego' w rozumieniu art. 6 ter konwencji paryskiej Sąd rozumiał opis heraldyczny godła, a nie jego ewentualny opis geometryczny, który z natury rzeczy będzie dużo bardziej szczegółowy 17 .

37. Sąd doszukał się pewnych różnic w przedstawieniu łodyg tych dwóch liści, w szczególności dwóch wcięć z jednej i z drugiej strony w centralnej części liścia, które wydały mu się głębsze w godle kanadyjskim, jednak uznał, że taki szczegół nigdy nie zostałby uwzględniony w opisie heraldycznym, a jedynie, w razie potrzeby, w opisie geometrycznym, który pozbawiony jest znaczenia w ramach porównania 'z punktu widzenia heraldycznego'.

38. Sąd potwierdził rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Izby Odwoławczej OHIM, zgodnie z którym ogół odbiorców składający się z przeciętnych konsumentów, właściwie poinformowanych oraz dostatecznie uważnych i rozsądnych, nie zwraca uwagi na szczegóły godeł i znaków towarowych, takie jak różnica w długości łodygi liści klonu.

39. Ponadto Sąd odrzucił argument podniesiony przez American Clothing przeciwko stwierdzeniu Izby Odwoławczej, że rejestracja znaku RW wprowadzałaby odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów i usług 18 . Zwrócił on uwagę, iż stosowanie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej nie zależy od warunku wprowadzenia w błąd zainteresowanych odbiorców co do pochodzenia towarów oznaczonych zgłoszonym znakiem ani co do istnienia związku między właścicielem tego znaku a państwem, którego godło próbował on sobie przywłaszczyć. Sąd nie uwzględnił również podnoszonej przez American Clothing powszechnej znajomości jej znaku towarowego RIVER WOODS 19 .

40. Wreszcie Sąd odrzucił także argumenty American Clothing oparte na rejestracji innych krajowych i wspólnotowych znaków towarowych, które są identyczne lub porównywalne ze zgłoszonym znakiem, albo - bardziej ogólnie - zawierają przedstawienie flag lub innych godeł państwowych. Sąd przypomniał o istnieniu autonomii systemów rejestracji znaków towarowych, krajowego i wspólnotowego, w których ocena dopuszczalności zarejestrowania znaków towarowych dokonywana jest w ramach kompetencji ograniczonej, a nie uprawnień dyskrecjonalnych. W rezultacie kwestia rejestracji danego oznaczenia jako wspólnotowego znaku towarowego może być oceniana jedynie na podstawie rozporządzenia nr 40/94, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sąd wspólnotowy, a nie na podstawie wcześniejszej praktyki izb odwoławczych 20 .

V - Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron w obu postępowaniach

41. W sprawie C-202/08 P (American Clothing Associates przeciwko OHIM) odwołanie wpłynęło do sekretariatu Trybunału Sprawiedliwości w dniu 16 maja 2008 r. 21 , podczas gdy odwołanie w sprawie C-208/08 P (OHIM przeciwko American Clothing Associates) wpłynęło w dniu 20 maja 2008 r.

42. W pierwszej z tych spraw wnosząca odwołanie wnosi do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu w zakresie, w jakim stwierdzono w nim, że Pierwsza Izba Odwoławcza OHIM nie naruszyła art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, wydając swoją decyzję z dnia 4 maja 2006 r. W odpowiedzi OHIM wnosi o oddalenie tego odwołania.

43. W drugiej z tych spraw OHIM wnosi o uchylenie wyroku Sądu w zakresie, w jakim orzeczono, że wspomniany przepis rozporządzenia w sprawie wspólnotowego znaku towarowego nie ma zastosowania do znaków usługowych. Z kolei American Clothing wnosi o utrzymanie w mocy tego wyroku.

44. W każdej z tych spraw wnoszący odwołanie wniósł o obciążenie kosztami postępowania drugiej strony.

45. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2009 r. Prezes Trybunału Sprawiedliwości, po otrzymaniu uwag stron i wysłuchaniu rzecznika generalnego, zdecydował o połączeniu tych dwóch spraw do celów procedury ustnej i wydania wyroku.

46. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 26 marca 2009 r., stawili się pełnomocnicy American Clothing i OHIM, którzy przedstawili swoje stanowiska i udzielili odpowiedzi na pytania zadane przez członków izby.

VI - Analiza odwołań

47. Aczkolwiek obiektywny związek pomiędzy tymi dwiema sprawami wydaje się oczywisty, ponieważ w obu zaskarżono ten sam wyrok, podobieństwa na tym się kończą. Te dwa odwołania są tak odmienne, iż poza tożsamością zaskarżonego wyroku nie można odnaleźć pomiędzy nimi więcej punktów zbieżnych. Z tego względu należy rozpoznać każde z tych odwołań oddzielnie.

A - W przedmiocie odwołania w sprawie C-202/08 P

1. Argumenty stron

48. Wnosząca odwołanie w tej sprawie powołuje jako jedyny zarzut odwołania naruszenie przez Sąd art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i art. 6 ter konwencji paryskiej, opierając go na trzech argumentach, które przedstawię poniżej.

49. Przede wszystkim podnosi ona, że w zaskarżonym wyroku Sąd błędnie ocenił podstawową funkcję godeł państwowych, ponieważ nie ograniczył zakresu ich ochrony do przypadków, w których ta podstawowa funkcja może zostać naruszona, co byłoby logiczne, bowiem godła państwowe są oznaczeniami chronionymi, tak jak znaki towarowe i oznaczenia pochodzenia, do których mają zastosowanie, poprzez analogię, takie same kryteria ochrony jak to dotyczące wpływu na jego podstawową funkcję. Jeżeli chodzi o godła państwowe, odmowa rejestracji znaku towarowego jest, zdaniem wnoszącej odwołanie, uzasadniona jedynie wówczas, gdy znak ten wpływa na nawiązanie do tożsamości i suwerenności państwa zawarte w każdym znaku towarowym.

50. Po drugie, American Clothing zarzuca Sądowi, że w zaskarżonym wyroku przyznał pierwszeństwo opisowi heraldycznemu przed opisem geometrycznym, podczas gdy art. 6 ter konwencji paryskiej nie chroni samego symbolu, a jego interpretację artystyczną, taką jak konkretna praca graficzna. Z tego względu oznaczenia, które nie mają wielu cech heraldycznych, można łatwiej naśladować, ponieważ niewielkie odrębności będą powodować niemożność stwierdzenia naśladownictwa z punktu widzenia heraldycznego. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku przyznawałoby państwom prawie absolutny monopol w zakresie oznaczeń nieposiadających typowych cech heraldycznych.

51. Po trzecie, American Clothing zarzuca Sądowi, że nie zbadał pewnych szczególnych okoliczności dotyczących zgłoszonego oznaczenia, takich jak całościowe wrażenie wywierane przez złożone znaki towarowe, w których rozmieszczenie ich składników ma olbrzymie znaczenie. W rezultacie, nie doceniając tego całościowego wrażenia, zaskarżony wyrok ustanowiłby absolutny dogmat ochrony godeł państwowych zawartych w innych znakach towarowych 'jako ich elementy' w rozumieniu art. 6 ter ust. 1 lit. a) konwencji paryskiej.

52. W tym kontekście wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że nie dopuścił do rejestracji spornego oznaczenia przy dołączeniu oświadczenia o zrzeczeniu się wyłącznego prawa (disclaimer), jak przewiduje art. 38 rozporządzenia nr 40/94, jak to uczynił kanadyjskie urząd ds. znaków towarowych. American Clothing uważa, że nie uwzględniając praktyki urzędu kanadyjskiego, Sąd wypaczył stan faktyczny, bowiem okoliczności te zostały ustalone w sposób dostateczny i wiarygodny. Ponadto OHIM nie powinien chronić godeł państwowych bardziej rygorystycznie niż czynią to urzędy krajowe.

53. Wreszcie wnosząca odwołanie w sprawie C-202/08 P zarzuca Sądowi pominięcie wszelkich odniesień do warunków normalnego używania tego znaku, bowiem sposób, w który zamierzała go używać, nie wprowadzałby w błąd, ponieważ odbiorcy postrzegaliby go jako ozdobę nieposiadającą żadnego związku z godłem państwowym.

54. Natomiast OHIM odrzuca wszystkie te zarzuty i utrzymuje, że Sąd właściwie ocenił wysunięte argumenty. OHIM opowiada się za bezwzględną ochroną godła państwowego na trzech płaszczyznach: 1) ochrona niezależna od wyrządzenia szkody podstawowej funkcji oznaczenia, 2) nie jest konieczne zbadanie postrzegania danego oznaczenia przez odbiorców jako elementu odróżniającego lub czysto dekoracyjnego oraz 3) zakres ochrony nie zależy od tego, czy cechy heraldyczne są mniej lub bardziej znaczące.

55. OHIM nie zgadza się zatem z tym, że zaskarżony wyrok zawiera jakiekolwiek błędy prawne wynikające z zastosowania opisu heraldycznego w celu ustalenia ewentualnego naśladownictwa z heraldycznego punktu widzenia. OHIM odrzuca stanowisko wnoszącej odwołanie dotyczące oświadczenia o zrzeczeniu się wyłącznego prawa (disclaimer), wskazując, że art. 38 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94 ma zastosowanie jedynie w przypadku zakwestionowania zdolności odróżniającej składnika znaku towarowego. Ponadto odrzuca pogląd, że OHIM powinien kierować się doświadczeniem innych urzędów rejestrujących tytuły własności przemysłowej, takich jak urząd kanadyjski.

56. OHIM odpiera zarzut wypaczenia stanu faktycznego, twierdzi bowiem, że Sąd ograniczył się do stwierdzenia braku dowodów w przedmiocie praktyki urządu kanadyjskiego, niezależnie od tego, że art. 6 ter konwencji paryskiej nie wspomina o obowiązku brania pod uwagę zwyczajów przyjętych przez organy własności przemysłowej państw, których godeł dotyczy spór. Podsumowując, brzmienie tego przepisu, nakazujące 'odmawiać rejestracji lub unieważniać rejestrację' znaku, który zawiera godło państwowe, nie zezwala na branie pod uwagę jakichkolwiek okoliczności, w których znak towarowy mógłby wpłynąć na podyktowany przez prawo urzędom zajmującym się znakami towarowymi wybór między tymi dwiema możliwościami

2. Analiza jedynego zarzutu odwołania

a) W przedmiocie błędu polegającego na pominięciu podstawowych funkcji godeł państwowych

57. Na wstępie wnosząca odwołanie w postępowaniu w sprawie C-202/08 P zarzuca zaskarżonemu wyrokowi, iż nie potraktowano w nim godła kanadyjskiego w sposób analogiczny do znaku towarowego. Gdyby bowiem miało to miejsce, zastosowano by podobne kryteria ochrony i zwrócono by uwagę na to, że w celu skorzystania z ochrony prawnej należy wykazać naruszenie podstawowej funkcji zarejestrowanego oznaczenia.

58. Analiza tych twierdzeń wymaga zbadania istoty godeł państwowych, zarówno w ramach prawa znaków towarowych, jak i poza nim. W ramach takiego badania należy zagłębić się w znaczenie zawarcia godeł państwowych w treści art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, który do chwili obecnej nie był przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości.

i) Zarejestrowany znak towarowy a godło: odrębność zadań

59. Co do zasady przez godło rozumie się jakikolwiek hieroglif, symbol lub oznakę przedstawiające emblemat, z naciskiem na motyw graficzny 22 . Z kolei w sferze prawa słowniki specjalistyczne łączą niemal jednomyślnie to słowo z oznakami suwerenności państwowej, takimi jak flagi i herby 23 , przypisując mu nawet właściwość przywoływania skojarzeń z państwem, innymi związkami terytorialnymi, partiami politycznymi lub innymi podmiotami publicznymi 24 .

60. Prawo międzynarodowe dostarcza klasycznego przykładu flagi jako wyrazu podlegania zwierzchnictwu; istnieje zwyczaj, który przyznaje państwom uprawnienie do rozciągania swego zwierzchnictwa na statki 25 i zezwala im na wywieszanie bandery tego państwa, którego uregulowania prawne obowiązują na danym statku. Zwyczaj ten został skodyfikowany w konwencji z Montego Bay 26 .

61. Jednakże, z punktu widzenia socjologicznego, identyfikowanie oznaki lub godła z określonym państwem nie dotyczy jedynie statków lub samolotów, lecz każdego z jego obywateli. Aby zobrazować to stwierdzenie, odwołam się do widoku tysięcy osób powiewających chorągiewkami Star Banner 27 w trakcie niedawnej ceremonii zaprzysiężenia Baracka Obamy jako czterdziestego czwartego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Nie mam najmniejszych wątpliwości, że każdy człowiek zachowuje w pamięci jakieś wspomnienie podobnych demonstracji wierności w swoim kraju pochodzenia lub sportowca, mistrza olimpijskiego stojącego na podium i płaczącego z emocji, kiedy wciąga się na maszt flagę jego państwa przy dźwiękach hymnu narodowego, albo też kiedy oddziały jego wojska składają hołd sztandarowi.

62. Powyższe stwierdzenia uwidaczniają, że związki pomiędzy godłami państwowymi a obywatelami danego państwa mają swe korzenie w historii, kulturze, tradycji, ojczyźnie, relacjach międzynarodowych, a także w charakterystycznym temperamencie narodowym. Ogólnie rzecz biorąc, godła te są symbolami narodu, z którego osoby je noszące są w większym lub mniejszym stopniu dumne, a nawet jeśli tak nie jest, każdy członek danej grupy wyróżni swoją flagę spośród miliona innych, ponieważ rozpoznaje ją jego podświadomość niezależnie od jego woli.

63. Jeśli założyć, jak podnosi wnosząca odwołanie, że głodła państwowe mają 'podstawowe funkcje', należy podkreślić funkcję identyfikowania z państwem i funkcję prezentowania jego zwierzchnictwa. W ramach państwa godła pełnią również funkcję jednoczenia jego mieszkańców, natomiast na gruncie międzynarodowym godła ułatwiają rozróżnianie między narodowościami.

64. Zatem znaki towarowe pełnią w sferze handlowej inną rolę niż godła. Trybunał wielokrotnie wypowiadał się w przedmiocie misji ideogramów wpisanych do rejestrów znaków towarowych.

65. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo znaków towarowych stanowi zasadniczy element systemu niezakłóconej konkurencji, którego wprowadzenie i zachowanie jest jednym z celów traktatu WE. W systemie tym przedsiębiorstwa powinny mieć możliwość przywiązania do siebie klientów dzięki wysokiej jakości ich towarów lub usług, co jest uzależnione od istnienia oznaczeń odróżniających, pozwalających na ich zidentyfikowanie 28 .

66. Zgodnie z tym założeniem podstawową funkcją znaku towarowego jest zagwarantowanie konsumentowi lub końcowemu odbiorcy możliwości określenia pochodzenia towaru lub usługi oznaczonych znakiem towarowym, pozwalając mu na odróżnienie, bez możliwości wprowadzenia w błąd, tego towaru lub usługi od towarów lub usług mających inne pochodzenie 29 i zapewnienie, że wszystkie oznaczone nim towary lub usługi zostały wyprodukowane lub są świadczone pod kontrolą jednego przedsiębiorstwa, któremu można przypisać odpowiedzialność za ich jakość 30 .

67. Nie ma potrzeby głębszego omawiania różnic między tak zwanymi 'podstawowymi funkcjami' znaków towarowych i godeł państwowych. Różnica między obiema tymi kategoriami oznaczeń jest jednak tylko jednym z argumentów przemawiających za niejednolitym ich traktowaniem na gruncie przepisów prawa, konieczne jest bowiem jeszcze zbadanie, czy prawodawca wspólnotowy zamierzał traktować je w taki sam sposób na gruncie prawa własności przemysłowej.

ii) Zarejestrowane znaki towarowe i godła: niejednolita ochrona

68. Orzecznictwo wypracowało już kryteria ochrony zarejestrowanych znaków towarowych. Zatem w oparciu o motyw dziesiąty dyrektywy 89/104/EWG 31 , który odpowiada motywowi siódmemu rozporządzenia nr 40/94, podkreśla się w orzecznictwie, że ochrona udzielana zarejestrowanemu znakowi towarowemu ma mu w szczególności zapewnić funkcję wskazania pochodzenia i że w przypadku podobieństwa między znakiem towarowym a oznaczeniem oraz między towarami lub usługami prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd stanowi szczególny warunek udzielenia ochrony 32 .

69. Ponadto zdaniem Trybunału na uprawnienia właściciela znaku towarowego wymienione w art. 5 ust. 1 lit. b) dyrektywy 89/104, tożsamym z art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, można powoływać się jedynie wtedy, gdy z powodu identyczności lub podobieństwa znaków albo towarów lub usług w odczuciu odbiorców istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd 33 .

70. W przepisach tych przez prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd rozumie się niebezpieczeństwo, że odbiorcy uznają, iż dane towary lub usługi pochodzą z tego samego przedsiębiorstwa lub z przedsiębiorstw powiązanych gospodarczo 34 .

71. Wreszcie prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd należy oceniać całościowo, przy uwzględnieniu wszystkich czynników mających znaczenie w danej sprawie, a w szczególności ich elementów odróżniających i dominujących, lub postrzegania przez przeciętnego konsumenta znaku towarowego jako całości bez dokonywania analizy jego poszczególnych detali 35 . W celu oceny stopnia podobieństwa występującego pomiędzy danymi znakami towarowymi należy określić stopień ich podobieństwa wizualnego, brzmieniowego lub koncepcyjnego oraz ocenić te elementy z uwzględnieniem kategorii danych towarów lub usług i warunków, w jakich są one sprzedawane 36 .

72. Tym samym nie trudno jest zrozumieć, że ochrona godeł państwowych kieruje się całkowicie odmiennymi kryteriami niż te mające zastosowanie w przypadku znaków towarowych. Jednakże wobec braku zasad wypracowanych w orzecznictwie wspólnotowym wskazówek należy szukać we właściwych przepisach prawa oraz w doktrynie.

73. Początkowo konwencja paryska łaczyła ochronę godeł państwowych z kwestią porządku publicznego 37 , być może z uwagi na okoliczność, że symbole te należą do ogółu obywateli, a zatem nie można przyznać żadnych wyłącznych praw tylko jednemu przedsiębiorstwu 38 .

74. W obecnie obowiązujacej wersji, będącej wynikiem zmian dokonanych w Lizbonie, art. 6 ter tej konwencji międzynarodowej ustanawia bezwzględną ochronę godeł na dwóch płaszczyznach: z jednej strony rozszerza ją na wszystkie towary oraz, jeżeli przewiduje to prawo krajowe, na wszystkie usługi 39 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, a z drugiej strony nie uzależnia jej od istnienia związku pomiędzy zgłoszonym znakiem towarowym a danym godłem. W rezultacie art. 6 ter ust. 1 lit. c) zdanie drugie tej konwencji 40 zezwala na zarejestrowanie lub używanie znaku towarowego, o ile nie wprowadza on odbiorców w błąd co do istnienia związku pomiędzy przedsiębiorstwem, które się nim posługuje, a organizacją międzyrządową będącą właścicielem danego godła. Dlatego też a contrario sensu można wywieść, że nie wymaga się istnienia takiego związku w przypadku godeł państwowych, a jedynie w przypadku godeł organizacji międzynarodowych 41 .

75. W konsekwencji wystarczy zatem dokładna kopia lub imitacja 42 danego godła, aby objęła je ochrona, jaką godłom państwowym przyznaje art. 6 ter, to jest nie tylko odmowa rejestracji lub unieważnienie rejestracji oznaczeń, które próbują je sobie przywłaszczyć, lecz także zakaz ich używania w wypadku braku zezwolenia właściwych organów. Zwracam uwagę, że przy bezwzględnej podstawie odmowy rejestracji 43 urzędy ds. znaków towarowych związane konwencją paryską działają z urzędu, podczas gdy ochrona znaków handlowych zawsze przyznawana jest na wniosek strony.

76. Wreszcie wydaje się oczywiste, że instytucje prawne unieważnienia oraz wygaśnięcia praw do znaku towarowego, typowe dla znaków handlowych, nie mają zastosowania w przypadku godeł państwowych.

77. Przedstawiony powyżej zarys odrębności między podstawową funkcją znaków towarowych i godeł państwowych oraz przyznaną im ochroną pozwala odrzucić tezę wnoszącej odwołanie w sprawie C-202/08 P, zgodnie z którą w przypadku obu tych typów oznaczeń można stosować, w drodze analogii, te same kryteria ochrony.

78. W konsekwencji w zaskarżonym wyroku słusznie nie uwzględniono żądań American Clothing, której argumenty zostały odrzucone.

b) W przedmiocie błędu w wykładni sformułowania "naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego"

79. Wnosząca odwołanie w sprawie C-202/08 P zarzuca Sądowi, że w zaskarżonym wyroku dokonał nieprawidłowej wykładni terminu 'naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego', w szczególności poprzez przyznanie pierwszeństwa opisowi heraldycznemu przed opisem geometrycznym, co jest sprzeczne z art. 6 ter konwencji paryskiej.

80. Podstawą tej krytyki jest rozbieżność zdań w zakresie znaczenia sformułowania zawartego we wspomnianym przepisie. Wobec braku właściwego orzecznictwa, na którym mógłbym oprzeć moje uwagi, muszę ponownie odwołać się do doktryny oraz podstawowych zasad wykładni prawa.

81. Po pierwsze, na mocy wspomnianej bezwzględnej ochrony przyznanej godłom państwowym, państwa posiadają monopol rejestracji, ale nie używania 44 , tych symboli, aczkolwiek podlega on pewnym ograniczeniom, ponieważ nie obejmuje alegorii, którą zawiera godło, lecz jedynie jej wyrażenie heraldyczne, zważywszy, że w wielu przypadkach te oficjalne oznaczenia zawierają ideogramy o zastosowaniu ogólnym, takie jak zwierzę, roślina, gwiazdy lub inne podobne symbole 45 . Ponadto pojęcie godła państwowego wymaga wykładni ścisłej 46 .

82. Po drugie, heraldyczny punkt widzenia nie oznacza stosowania opisu dokonanego przez znawcę tej nauki. Mimo że spuścizna heraldyki jest niezaprzeczalna, zarówno z uwagi na jej wpływ na sztuki plastyczne, jak i jej bogaty słownik techniczny nie można przypuszczać, że przeciętny konsument opanował to słownictwo, które jest bardzo skomplikowane dla osób niewtajemniczonych.

83. Również opis geometryczny nie odpowiadałby wymaganiom przywołanego art. 6 ter. Drobiazgowość, z jaką wiąże się dokonanie takiego opisu, pozbawiłaby istoty ochronę, ktorą przepis ten przyznaje godłom państwowym, ponieważ już sam niuans wystarczyłby do stwierdzenia braku identyczności dwóch opisów.

84. Sąd miał zatem rację, opierając się na opisie godła kanadyjskiego przedstawionym w powiadomieniu skierowanym przez Kanadę do Biura Międzynarodowego WIPO, ponieważ opis ten pozwalał ujawnić ewentualne podobieństwa i różnice pomiędzy zgłoszonym znakiem towarowym a godłem tego państwa. Z uwagi na to, że powiadomienie dotyczyło jedynie flagi z tym symbolem, bez bardziej szczegółowego opisu, przyjęcie w zaskarżonym wyroku najbardziej prostego opisu tego godła - liść klonu koloru czerwonego 47 - nie jest błędem, ponieważ American Clothing nie zarzuciła tu żadnego błędu ani co do prawa, ani co do okoliczności faktycznych.

85. Po trzecie, jeżeli chodzi o 'naśladownictwo', porównanie nie pomaga ustalić prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd. Dana kopia musi łączyć w sobie cechy heraldyczne, które odróżniają dane godło od innych oznaczeń 48 . Te cechy szczególne wymienione są zwykle w opisie, który państwa będace stronami konwencji paryskiej przesyłają do Biura WIPO.

86. W rezultacie zgodnie z powyższymi wyjaśnieniami w zaskarżonym wyroku nie można dostrzec żadnego błędu w wykładni wyrażenia 'naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego'. W konsekwencji nie można uwzględnić dotyczących go twierdzeń wnoszącej odwołanie.

c) W przedmiocie błędów związanych z pominięciem pewnych odrębności oznaczenia zgłoszonego do rejestracji jako znak towarowy

87. American Clothing zarzuca Sądowi, że nie uwzględnił 'całościowego wrażenia', jakie wywierają złożone znaki towarowe. Zarzuca także Sądowi, iż nie opowiedział się za rejestracją przez OHIM przy dołączeniu oświadczenia o zrzeczeniu się wyłącznego prawa (disclaimer), w którym spółka ta zrzekłaby się wszelkiej ochrony w odniesieniu do spornego godła, podążając za praktyką kanadyjskiego urzędu ds. znaków towarowych. Nie biorąc pod uwagę takiego rozwiązania, Sąd wypaczył dowody, które American Clothing przedstawiła w przedmiocie praktyki dotyczącej oświadczeń o zrzeczeniu się wyłącznego prawa (disclaimera) w Kanadzie. Spółka ta czuje się zatem dyskryminowana, ponieważ sam OHIM interpretował odmiennie w podobnych przypadkach art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i art. 6 ter konwencji paryskiej.

88. W przedmiocie całościowego wrażenia, jakie wywiera znak towarowy, wspomniana bezwzględna ochrona godeł państwowych obejmuje również, zgodnie z art. 6 ter konwencji paryskiej, przypadki, w których symbole te są jedynie częścią innego oznaczenia. Wspomnianemu przepisowi nie można przypisać innego znaczenia, skoro mówi on o godle m.in. 'jako części takiego znaku'. Gdyby przepisu tego nie należało rozumieć w ten sposób, ochrona, jaką przyznaje on godłom państwowym, byłaby zupełnie pozbawiona skuteczności, bowiem umieszczając w oznaczeniu więcej detali, omijano by tę przeszkodę w rejestracji znaku towarowego.

89. Przyjęcie oświadczenia o zrzeczeniu się wyłącznego prawa jest uprawnieniem OHIM służącym dokonaniu rejestracji w pewnych przypadkach, nie zaś jego obowiązkiem. Tak czy inaczej organ wspólnotowy nie wykonuje tego uprawnienia, ponieważ wyznaje zasadę, że w przypadku znaków towarowych zawierających różne składniki nie można żądać ochrony tylko w odniesieniu do jednego z tych składników 49 . Jeżeli wnosząca odwołanie wnosi do Trybunału, aby ten nakazał OHIM przyjęcie oświadczenia o zrzeczeniu się wyłącznego prawa (disclaimer), nie należy zapominać, że zgodnie z art. 63 ust. 6 rozporządzenia nr 40/94 urząd ten zobowiązany jest do podjęcia niezbędnych kroków w celu zastosowania się do wyroków wydawanych przez sądy wspólnotowe.

90. Jednakże w przeciwieństwie do tego, co twierdzi American Clothing, w zaskarżonym wyroku nie neguje się doświadczenia kanadyjskiego urzędu ds. znaków towarowych. W pkt 85 tego wyroku ograniczono się jedynie do przekonującego stwierdzenia, iż wspomniane przedsiębiorstwo nie udowodniło swoich twierdzeń w tym zakresie. Wnosząca odwołanie nie precyzuje sposobu, w jaki dokonano wypaczenia, zatem w odniesieniu do tego zarzutu, w oparciu o który kwestionuje ocenę okoliczności faktycznych dokonaną przez Sąd, liczy ona na korzystniejsze rozstrzygnięcie w wyniku rozpoznania odwołania. Artykuł 58 statutu zakazuje jednak Trybunałowi jakiejkolwiek ingerencji w ustalenia stanu faktycznego. W związku z nieprzedstawieniem dowodów dotyczących zarzutu wypaczenia okoliczności faktycznych, jedynego sposobu, w jaki Trybunał mógłby ingerować w ustalenia stanu faktycznego 50 , należy stwierdzić niedopuszczalność tego zarzutu.

91. Ponadto, nawet gdyby uwzględnić argument wnoszącej odwołanie poparty wcześniejszymi sprawami rozstrzyganymi przez OHIM, istnieje utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym decyzje wydawane przez izby odwoławcze na podstawie rozporządzenia nr 40/94 dotyczące rejestracji oznaczenia jako wspólnotowego znaku towarowego wchodzą w zakres kompetencji ograniczonej, a nie uprawnień dyskrecjonalnych. Dlatego też zgodność z prawem decyzji izb odwoławczych winna być oceniana na podstawie tego rozporządzenia, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sąd wspólnotowy, a nie na podstawie wcześniejszej praktyki decyzyjnej 51 . W konsekwencji nie można również uwzględnić argumentu dotyczącego dyskryminacyjnego charakteru zaskarżonego wyroku.

92. W przedmiocie praktyki innych krajowych urzędów ds. znaków towarowych Sąd w pkt 84 zaskarżonego wyroku przypomniał, że wspólnotowy sytem znaków towarowych jest systemem autonomicznym, na który składa się zbiór norm, zmierzającym do osiągnięcia szczególnych dla niego celów, a jego stosowanie jest niezależne od systemów krajowych. W rezultacie OHIM rozpatruje oznaczenia jedynie na podstawie przepisów wspólnotowych i nie jest związany decyzjami wydawanymi przez urzędy państw członkowskich, aczkolwiek bierze pod uwagę, jako elementy stanu faktycznego, znaki towarowe zarejestrowane już w państwach Unii Europejskiej 52 .

93. Wreszcie wnosząca odwołanie skarży pominięcie przez Sąd normalnych warunkow używania zgłoszonego znaku towarowego. Jej zdaniem sposób, w jaki zamierzała używać tego oznaczenia, nie wprowadzałby w błąd, bowiem odbiorcy odbieraliby je jako ozdobę, nie wiążąc go z kanadyjskim godłem.

94. Jednakże, jak wskazano w pkt 77 zaskarżonego wyroku, stosowanie art. 6 ter konwencji paryskiej nie zależy od warunku ewentualnego wprowadzenia w błąd zainteresowanych odbiorców co do pochodzenia towarów oznaczonych zgłoszonym znakiem lub co do istnienia związku między właścicielem tego znaku a państwem, którego godło zostało wykorzystane we wspomnianym znaku. Zdaniem części doktryny ratio art. 6 ter lit. a) tkwi w konieczności zapobieżenia temu, aby konsument myślał, że między znakiem towarowym a państwem istnieje 'oficjalny' związek już tylko z uwagi na sam fakt obecności godła państwowego w znaku towarowym 53 . Jednak chociaż przepis ten opiera się na interesie tkwiącym w zapobieżeniu ustalenia związku z godłem państwowym, to nie mamy tu do czynienia z przesłanką jego stosowania. Z tego względu również tego argumentu nie można uwzględnić.

95. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, po odrzuceniu argumentów wnoszącej odwołanie w sprawie C-202/08 P, należy oddalić jedyny zarzut odwołania podniesiony przez American Clothing, a w rezultacie również odwołanie w całości.

B - W przedmiocie odwołania w sprawie C-208/08 P

1. Argumenty stron

96. OHIM w swoim odwołaniu wnosi o uchylenie wyroku Sądu w części, w jakiej stwierdza on, że art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 w związku z art. 6 ter konwencji paryskiej nie ma zastosowania do znaków usługowych 54 .

97. Jego żądanie zostało poparte jedynym zarzutem dotyczącym naruszenia przez Sąd prawa przy dokonywaniu wykładni literalnej wspomnianego przepisu konwencji paryskiej z pominięciem jego ducha i systematyki. W rezultacie urząd ten zarzuca przyjęcie rozszerzającej wykładni tego przepisu konwencji paryskiej, opierając się na następujących argumentach:

1) zmiana konwencji przyjęta w Lizbonie w 1958 r. rozszerzyła ciążący na państwach będących jej stronami obowiązek ochrony znaków towarowych także na znaki usługowe, wprowadzając art. 6 sexies 55 , bowiem celem tej nowelizacji było zrównanie dwóch kategorii: towarów i usług;

2) jak wynika z art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94, znaki towarowe i znaki usługowe nie są traktowane odmiennie;

3) artykuł 16 TLT, w oparciu o który a contrario sensu Sąd uznał, że przywołany art. 6 ter nie ma zastosowania do znaków usługowych, precyzuje jedynie zakres stosowania tej konwencji, nie zmieniając jej; oraz

4) Trybunał opowiedział się, przynajmniej domyślnie, za równym traktowaniem tych dwóch klas oznaczeń, ponieważ w sprawie znanej jako "Fincas Tarragona" 56 , udzielając odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, w wydanym wyroku nie rozstrzygnął, wstępnie i z urzędu, wątpliwości dotyczącej stosowania art. 4 ust. 2 lit. d) dyrektywy 89/104 w związku z art. 6 bis konwencji paryskiej do znaków usługowych, który podobnie jak przywołany art. 6 ter wymienia jedynie znaki towarowe.

98. American Clothing z kolei podkreśla jasny i bezwarunkowy charakter art. 6 ter, który uniemożliwia jego zastosowanie do znaków usługowych.

99. Jej zdaniem we wspomnianym wyroku w sprawie Fincas Tarragona nie rozpatrywano art. 6 bis konwencji paryskiej, niezależnie od tego, że Sąd już wcześniej orzekł, iż przepis ten nie obejmuje znaków usługowych 57 .

100. Powołuje się także na to, że art. 6 sexies konwencji paryskiej nie ma wpływu na art. 6 ter, ponieważ z Aktu Lizbońskiego wynika, iż na tej konferencji nie przyjęto bardziej ambitnych projektów, które zmierzały do zrównania znaków usługowych ze znakami towarowymi.

101. Jej zdaniem art. 16 TLT nie zmienia spornego art. 6 ter konwencji paryskiej, lecz go uzupełnia, rozszerzając zakres jego stosowania na usługi.

2. Analiza odwołania

102. Chociaż podzielam stanowisko OHIM, kiedy podnosi zarzut błędu co do prawa przy dokonywaniu wykładni art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 w związku z art. 6 ter konwencji paryskiej, nie zgadzam się z nim, kiedy utrzymuje, że błąd ten wynika z literalnej wykładni tego ostatniego przepisu. Ponadto nie aprobuję również stosowania tego przepisu w sposób rozszerzający, z powołaniem się na art. 6 sexies i na TLT, ponieważ zmienia to nadmiernie sens wszystkich wymienionych postanowień.

103. Sąd błędnie zrozumiał cel konwencji paryskiej i odesłania do niej, które zawiera art. 7 rozporządzenia w sprawie wspólnotowego znaku towarowego. Zbadanie każdego z tych przepisów oddzielnie pomaga wyciągnąć użyteczne wnioski.

a) W przedmiocie prawidłowej wykładni art. 6 ter konwencji paryskiej

104. Zasadniczym celem tej konwencji jest utrzymanie zasady traktowania narodowego, uzupełniając ją o pewne reguły minimalnej ochrony przedmiotów własności przemysłowej, których ona dotyczy 58 .

105. Zasada traktowania narodowego oznacza, z jednej strony, zakaz dyskryminacji zagranicznych znaków towarowych poprzez przyznanie im ochrony prawnej takiej samej jak przyznana patentom, znakom towarowym i wzorom krajowym. Z drugiej strony stanowi ona normę kolizyjną, zgodnie z którą w państwach będących stronami konwencji paryskiej sprawy z zakresu własności przemysłowej należy rozstrzygać zgodnie z zasadą lex loci proteccionis, mianowicie na podstawie ustawodawstwa tego państwa, w którym dochodzi się ochrony prawnej wynalazku, znaku towarowego lub wzoru, zgodnie z właściwą tej konwencji zasadą terytorialności 59 .

106. W rezultacie strony konwencji paryskiej zobowiązały się stosować swoje ustawodawstwo dotyczące własności przemysłowej w ten sam sposób wobec znaków towarowych należących do ich obywateli oraz wobec znaków należących do obywateli pozostałych państw będących stronami konwencji, zezwalając tym ostatnim na powoływanie się, przynajmniej, na ochronę przyznaną przez tę konwencję.

107. A zatem Sąd myli się, negując częściowo ochronę godeł państwowych w oparciu o art. 6 ter, bowiem chociaż przepis ten nie obejmuje znaków usługowych, nie należy także z niego korzystać in extenso w odniesieniu do zakresu stosowania bezwzględnej ochrony godeł państwowych. Sporny przepis wymaga jedynie od państw będących stronami konwencji, aby nie rejestrowały znaków towarowych identycznych z godłem państwowym lub zawierających godło państwowe. Państwa będące stronami konwencji mogą jednak rozszerzyć zakres stosowania tego przepisu na znaki usługowe 60 . W tym znaczeniu OHIM trafnie podnosi 'minimalny charakter' uregulowań zawartych w konwencji, która nie stanowi 'jednolitego uregulowania'. W prawie wspólnotowym nie brakuje przykładów tego typu uregulowań, które upoważniają państwa członkowskie do przekraczania wymagań ustanowionych w drodze dyrektywy, odwołując się do metody zwanej 'harmonizacją minimalną'.

108. Natomiast przeciwnie do tego, co sądzi OHIM, art. 6 sexies konwencji paryskiej nie uzasadnia rozszerzającej wykładni art. 6 ter tej konwencji. Artykuł 6 sexies jedynie zachęca państwa będące stronami konwencji do ochrony znaków usługowych, nie wymagając ich rejestracji. A zatem wybór sposobu ochrony znaków pozostawiono każdemu z państw, które mogą zrównać je ze znakami towarowymi lub wprowadzić szczególny system ochrony. W każdym razie, z wyjątkiem zawartych w tej konwencji wyraźnych odniesień do usług, takich jak figurujące w art. 2 i 3 w związku z art. 5 61 , to do ustawodawcy krajowego należy określenie stopnia równoważności między znakami, którymi oznacza się usługi, a znakami, którymi opatrzone są towary konsumpcyjne 62 .

109. W konsekwencji rozszerzenie ochrony godeł państwowych na znaki usługowe nie wynika z konwencji paryskiej, lecz z uregulowania krajowego lub wspólnotowego.

b) W przedmiocie zakresu art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94

110. Rozstrzygnięcie dylematu, czy ta bezwzględna podstawa odmowy rejestracji ma zastosowanie także w stosunku do znaków usługowych, zależy zatem od rozporządzenia w sprawie wspólnotowego znaku towarowego i - moim zdaniem - wymaga odpowiedzi twierdzącej.

111. W pierwszym rzędzie dlatego, że motywy siódmy i dziewiąty tego rozporządzenia, podobnie jak jego art. 1 ust. 1, potwierdzają jego istotność, na takich samych warunkach, dla obu typów znaków: tych, którymi opatrzone są towary, i tych, którymi oznacza się usługi. Ponadto, z zastrzeżeniem błędu lub pomyłki, nie ma w rozporządzeniu żadnego przepisu, który by je rozróżniał, w szczególności w zakresie rejestracji lub praw właściciela znaku.

112. Następnie, ponieważ prawodawca europejski, działając w wykonaniu swych kompetencji, zrównał w rozporządzeniu nr 40/94 te dwa rodzaje znaków, nie ma podstaw do przypisywania mu woli ograniczenia ochrony godeł państwowych właśnie w odniesieniu do usług, które stanowią sektor działalności gospodarczej o największym znaczeniu dla produktu wewnętrznego brutto we wszystkich państwach członkowskich.

113. W tym kontekście jestem przekonany, że odesłanie zawarte w art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 należy interpretować jako odniesienie do podstawy odmowy rejestracji wskazanej w art. 6 ter konwencji paryskiej, a nie jako odniesienie do jego domniemanego zakresu stosowania.

114. Wreszcie nie podzielam wyjaśnień Sądu, że wydając przywołane rozporządzenie, prawodawca europejski był świadom tego, iż odesłanie zawarte w art. 7 ust. 1 lit. h) oznaczało ograniczenie możliwości przeciwstawienia godeł państwowych tylko do znaków towarowych i pozostawienie ich bez ochrony w przypadku znaków usługowych 63 . Podejrzewam raczej, iż państwa członkowskie były w pełni świadome, że konwencja paryska nie zakłada takiego ograniczenia oraz że nie były ograniczone w uprawnieniu do określenia rodzaju ochrony, jaką chciały zapewnić znakom usługowym na obszarze wspólnotowym.

115. Nie wydaje się prawdopodobne, aby, jak wynika z zaskarżonego wyroku, przy wydawaniu rozporządzenia nr 40/94 o charakterze tak nowatorskim, którego przyjęcie wymagało jednomyślności na podstawie art. 235 traktatu EWG (obecnie art. 308 WE), żadne z państw członkowskich nie zauważyło zmniejszenia ochrony godeł państwowych, do którego prowadziło przywołane odesłanie zawarte w art. 7 ust. 1 lit. h), zwłaszcza zważywszy na wrażliwość, jaką rządy wykazują w kwestii godeł.

116. W konsekwencji należy uwzględnić jedyny zarzut odwołania podniesiony przez OHIM w sprawie C-208/08 P, dotyczący błędu co do prawa przy zastosowaniu art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 w związku z art. 6 ter konwencji paryskiej, oraz uchylić wyrok będący przedmiotem odwołania wniesionego przez OHIM.

VII - Koszty

117. Rozwiązanie, które sugeruję, wymaga nałożenia na American Clothing obowiązku poniesienia kosztów powstałych w związku z wniesieniem skargi, zgodnie z art. 87 § 2 zdanie pierwsze regulaminu Sądu.

118. Z uwagi na to, że spółka ta przegrała w zakresie wszystkich swoich zarzutów w sprawach C-202/08 P i C-208/08 P, powinna ona ponieść koszty związane z obydwoma odwołaniami, zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 122 zdanie pierwsze w związku z art. 69 § 2 zdanie pierwsze regulaminu Trybunału.

VIII - Wnioski

119. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi, by:

1) oddalił odwołanie American Clothing Associates SA w sprawie C-202/08 P, wniesione od wyroku ogłoszonego w dniu 28 lutego 2008 r. przez piątą izbę Sądu Pierwszej Instancji w sprawie T-215/06;

2) uznał jedyny zarzut odwołania Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) w sprawie C-208/08 P, wniesionego od wyroku ogłoszonego w dniu 28 lutego 2008 r. przez piątą izbę Sądu Pierwszej Instancji w sprawie T-215/06, i uchylił ten wyrok w zakresie, w jakim orzeczono, że art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego w związku z art. 6 ter konwencji paryskiej nie ma zastosowania do znaków usługowych;

3) zobowiązał American Clothing Associates SA do pokrycia całości kosztów postępowania w obydwu instancjach, a w szczególności kosztów powstałych w postępowaniu odwoławczym wskutek wniesienia obydwu odwołań.

1

- Język oryginału: hiszpański.

2

- Wyrok w sprawie T-215/06 American Clothing Associates przeciwko OHIM (Przedstawienie liścia klonu), Zb.Orz. s. II-303, zwany dalej 'zaskarżonym wyrokiem'.

3

- Rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), zmienione przez rozporządzenie Rady (WE) nr 3288/94 z dnia 22 grudnia 1994 r. (Dz.U. L 349, s. 83), i wreszcie przez rozporządzenie Rady (WE) nr 422/2004 z dnia 19 lutego 2004 r. (Dz.U. L 70, s. 1, zwane dalej 'rozporządzeniem nr 40/94').

4

- Konwencja o ochronie własności przemysłowej podpisana w Paryżu dnia 20 marca 1883 r., zrewidowana i zmieniona (Compilation des traités des Nations unies, vol. 828, nr 11847, s. 108).

5

- Heraldyka, która pojawiła się w Europie na początku XII wieku w związku z potyczkami i turniejami, szybko straciła swoje pierwotne zadanie identyfikowania rycerza na rzecz przedstawiania koligacji rodów szlacheckich, jak również dekorowania pałaców i domów, co doprowadziło do zaniku wspomnianej funkcji z uwagi na merkantylizm heraldyków. L.F. Messía de la Cerda y Pita, Heráldica Española - El diseño heráldico, wyd. Edimat, Madrid 1998, s. 19-22.

6

- M. de Cervantes, Przedziwny hidalgo Don Kichot z Manczy, tłum. E. Boyé, Warszawa, Polskie Media Amer.Com 2002, część druga, kapitulum LXIV, s. 434.

7

- Porozumienie nicejskie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami.

8

- Sprawa R 1463/2005-1.

9

- Wyrok z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie T-127/02 Concept przeciwko OHIM (ECA), Rec. s. II-1113, pkt 40, zwany dalej 'wyrokiem w sprawie ECA'.

10

- Punkt 23 zaskarżonego wyroku.

11

- Punkty 24 i 25 zaskarżonego wyroku oparte na postanowieniach Trybunału: z dnia 27 września 2004 r. w sprawie C-470/02 P UER przeciwko M6 i in., pkt 69; z dnia 13 czerwca 2006 r. w sprawie C-172/05 P Mancini przeciwko Komisji, pkt 41.

12

- W pkt 26-32 zaskarżonego wyroku.

13

- Dokładnie rzecz biorąc, stosownie do pkt 19 zaskarżonego wyroku, paragraf 7 'Ogólnych informacji na temat art. 6 ter konwencji paryskiej', które dostępne są na stronie internetowej WIPO.

14

- Trademark Law Treaty (TLT), przyjęty w Genewie w dniu 27 października 1994 r. w celu rozszerzenia na znaki usługowe ochrony przyznanej znakom towarowym na mocy konwencji paryskiej, stosownie do pkt 31 zaskarżonego wyroku.

15

- Punkty 59 i nast. zaskarżonego wyroku.

16

- Sąd oparł się na pkt 45 i 46 ww. wyroku w sprawie ECA.

17

- Ponownie przywołując ww. wyrok w sprawie ECA, pkt 44.

18

- Punkty 76 i nast. zaskarżonego wyroku.

19

- Punkt 81 zaskarżonego wyroku.

20

- Punkty 82-85 zaskarżonego wyroku.

21

- Faks z dnia 8 maja 2008 r.

22

- Diccionario de la lengua española, Real Academia Española, 21ª ed., Espasa Calpe, Madrid 1992, s. 803. Zobacz również Le nouveau petit Robert,Dictionnaire de la langue française, Dictionnaires Le Robert, París 1993, s. 829.

23

- Black's Law Dictionary, 7th ed., Ed. West Group, St. Paul, Minneapolis (USA) 1999, s. 540; Creifelds Rechtswörterbuch, 16. Aufl., C.H. Beck, München 2000, s. 663 (wyraz 'Hoheitszeichen').

24

- Zobacz w szczególności G. Cornu, Vocabulaire juridique, 8e éd., Presses Universitaires de France 2000, s. 328.

25

- J.M. Dupuy, Droit international public, 4e éd., Dalloz, París 1998, s. 72.

26

- Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza, sporządzona w Montego Bay (Jamajka) dnia 10 grudnia 1982 r., obowiązuje od dnia 16 listopada 1994 r. Konwencja ta została przyjęta w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 98/392/WE z dnia 23 marca 1998 r. (Dz.U. L 179, s. 1).

27

- Nazywana również z afektem Stars and Stripes i Old Glory.

28

- Wyroki: z dnia 17 października 1990 r. w sprawie C-10/89 HAG GF, Rec. s. I-3711, pkt 13; z dnia 4 października 2001 r. w sprawie C-517/99 Merz & Krell, Rec. s. I-6959, pkt 21; z dnia 12 listopada 2002 r. w sprawie C-206/01 Arsenal Football Club, Rec. s. I-10273, pkt 47; z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie C-228/03 Gillette Company i Gillette Group Finland, Zb.Orz. s. I-2337, pkt 25.

29

- Wyroki: z dnia 29 września 1998 r. w sprawie C-39/97 Canon, Rec. s. I-5507, pkt 28; z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-371/02 Björnekulla Fruktindustrier, Rec. s. I-5791, pkt 20; z dnia 6 października 2005 r. w sprawie C-120/04 Medion, Zb.Orz. s. I-8551, pkt 23.

30

- Wyroki: z dnia 23 maja 1978 r. w sprawie 102/77 Hoffmann-La Roche, Rec. s. 1139, pkt 7; z dnia 18 czerwca 2002 r. w sprawie C-299/99 Philips, Rec. s. I-5475, pkt 30; ww. wyrok w sprawie Arsenal Football Club, pkt 48.

31

- Pierwsza dyrektywa Rady z dnia 21 grudnia 1988 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, s. 1).

32

- Wyroki: ww. w sprawie Medion, pkt 24; z dnia 10 kwietnia 2008 r. w sprawie C-102/07 adidas i adidas Benelux, Zb.Orz. s. I-2439, pkt 28; z dnia 12 czerwca 2008 r. w sprawie C-533/06 O2 Holdings i O2 (UK), Zb.Orz. s. I-4231, pkt 47.

33

- Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Medion, pkt 25.

34

- Wyroki: z dnia 22 czerwca 1999 r. w sprawie C-342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer, Rec. s. I-3819, pkt 17; ww. wyrok w sprawie Medion, pkt 26; z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie C-334/05 P OHIM przeciwko Shaker, Zb.Orz. s. I-4529, pkt 33.

35

- Wyroki: z dnia 11 listopada 1997 r. w sprawie C-251/95 SABEL, Rec. s. I-6191, pkt 22, 23; ww. wyrok w sprawie Lloyd Schuhfabrik Meyer, pkt 18, 25; z dnia 22 czerwca 2000 r. w sprawie C-425/98 Marca Mode, Rec. s. I-4861, pkt 40; z dnia 23 marca 2006 r. w sprawie C-206/04 P Mülhens przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-2717, pkt 18, 19; ww. wyrok w sprawie OHIM przeciwko Shaker, pkt 35. Zobacz także postanowienie z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie C-3/03 P Matratzen Concord przeciwko OHIM, Rec. s. I-3657, pkt 28.

36

- Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Lloyd Schuhfabrik Meyer, pkt 27; wyrok z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawie C-361/04 P Ruiz-Picasso i in. przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-643, pkt 37; ww. wyrok w sprawie OHIM przeciwko Shaker, pkt 36. Zobacz także postanowienie z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie C-235/05 P L'Oréal przeciwko OHIM, pkt 40.

37

- A. Bogsch, Les cents premières années de la Convention de Paris pour la protection de la propriété industrielle, La Propriété industrielle, OMPI, nº7/8 - lipiec/sierpień 1983, s. 224.

38

- C. Lema Devesa, Artículo 7 - Motivos de denegación absolutos, w: A. Casado Cerviño, M.L. Llobregat Hurtado (Coordinadores), Comentarios a los reglamentos sobre lamarca comunitaria, 2ª ed.,. La Ley, Madrid 2000, s. 100.

39

- C. Fernández-Nóvoa, Tratado sobre Derecho de Marcas, Marcial Pons, Madrid 2001, s. 170; pogląd ten zawarty jest w przypisie na stronie 82.

40

- Punkt 8 niniejszej opinii.

41

- G.H.C. Bodenhausen, Guide d'application de la Convention de Paris pour la protection de la propriété industrielle, BIRPI 1969, s. 101.

42

- Sięgam ponownie do C. Fernándeza-Nóvoy, op. cit., s. 170, przekładając jednakże na kontekst wspólnotowy jego trafny komentarz dotyczący prawa hiszpańskiego.

43

- C. Lema Devesa, op. cit., s. 100, zaprzecza istnieniu tego charakteru właśnie z uwagi na możliwość udzielenia zezwolenia.

44

- Doktryna jest jednomyślna w uznaniu swobody w obrocie godłami państwowymi w granicach określonych przez ustawodawstwo każdego z państw; zob. K.H. Fezer, Markenrecht, 2. Aufl., C.H. Beck, München 1999, s. 476.

45

- P. Ströbele, Absolute Schutzhindernisse, w: P. Ströbele, F. Hacker, Markengesetz, 8. Aufl., Heymanns, München 2006, s. 411.

46

- W ten sposób rozumiem stanowisko K.H. Fezera, op. cit., s. 473.

47

- Punkt 73 zaskarżonego wyroku.

48

- G.H.C. Bodenhausen, op. cit., s. 100; P. Ströbele, op.cit., s. 411.

49

- A. Bender, Der Ablauf des Anmeldeverfahrens, w: K.H. Fezer, Handbuch der Markenpraxis - Band I Markenverfahrensrecht, C.H. Beck, München 2007, s. 585.

50

- Zobacz w szczególności wyrok z dnia 19 września 2002 r. w sprawie C-104/00 P DKV przeciwko OHIM (Companyline), Rec. s. I-7561, pkt 21, 22; moja opinia wydana w tej sprawie, pkt 59, 60; wyrok z dnia 15 października 2002 r. w sprawach połączonych C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, od C-250/99 P do C-252/99 P i C-254/99 P Limburgse Vinyl Maatschappij, LVM i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-8375, pkt 330, 331; a także postanowienie z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie C-326/01 P Telefon & Buch przeciwko OHIM, Rec. s. I-1371, pkt 35.

51

- Zobacz wyroki: z dnia 15 września 2005 r. w sprawie C-37/03 P BioID przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-7975, pkt 47-51; z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawie C-173/04 P Deutsche SiSi-Werke przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I-551, pkt 48; postanowienia: z dnia 13 lutego 2008 r. w sprawie C-212/07 P Indorata-Serviços e Gestão przeciwko OHIM, pkt 43, 44; z dnia 12 lutego 2009 r. w sprawach połączonych C-39/08 i C-43/08 Bild digital, Zb.Orz. s. I-20*, pkt 13.

52

- W tym znaczeniu zob. wyroki z dnia 12 lutego 2004 r.: w sprawie C-363/99 Koninklijke KPN Nederland, Rec. s. I-1619, pkt 42-44; w sprawie C-218/01 Henkel, Rec. s. I-1725, pkt 61, 62; moja opinia przedstawiona w tej sprawie, pkt 23, 24; ww. postanowienie w sprawie Bild digital, pkt 14-16.

53

- G.H.C. Bodenhausen, op. cit., s. 99; w prawie angielskim: D. Kitchin, D. Llewelyn, J. Mellor, R. Meade, T. Moody Stuart, D. Keeling, Kerly's Law of Trade Marks and Trade Names, 14th ed., Sweet & Maxwell, London 2005, s. 219; w prawie hiszpańskim: L.A. Marco Arcalá, Artículo 5. Prohibiciones absolutas, w: A. Bercovitz Rodríguez-Cano, (red.), Comentarios a la Ley de Marcas, 2ª ed., Thomson-Aranzadi, Navarra 2008, tom I, s. 234.

54

- Punkty 22-33 zaskarżonego wyroku.

55

- Przytoczony w pkt 9 niniejszej opinii.

56

- Wyrok z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie C-328/06 Nieto Nuño, Zb.Orz. s. I-10093.

57

- Odwołuje się do wyroków Sądu z dnia 11 lipca 2007 r.: w sprawie T-263/03 Mülhens przeciwko OHIM - Conceria Toska (TOSKA), Zb.Orz. s. II-78, pkt 54; w sprawie T-150/04 Mülhens przeciwko OHIM - Minoronzoni (TOSCA BLU), Zb.Orz. s. II-2353, pkt 59.

58

- F.K. Beier, One Hundred Years of International Cooperation - The Role of the Paris Convention in the Past, Present and Future, w: International Review of Industrial Property and Copyright Law, volumen 15, n° 1/1984, s. 11; G.H.C. Bodenhausen, op. cit., s. 12 i 13.

59

- F.K. Beier, op. cit., s. 9 i 10. G.H.C. Bodenhausen, op. cit., s. 30.

60

- G.H.C. Bodenhausen, op. cit., s. 99.

61

- G.H.C. Bodenhausen, op. cit., s. 90.

62

- A. Bogsch, op. cit., s. 229.

63

- Punkt 32 zaskarżonego wyroku.

© Unia Europejska, http://eur-lex.europa.eu/