Wzorce osobowe w prawie karnym - OpenLEX

Lipiński Konrad, Wzorce osobowe w prawie karnym

Monografie
Opublikowano: WKP 2020
Rodzaj: monografia
Autor monografii:

Wzorce osobowe w prawie karnym

Autor fragmentu:

WPROWADZENIE

W rozważaniach prawnokarnych trudno doszukiwać się poważnych luk, które można by – dokonując jakiegoś przełomowego „odkrycia” – szczelnie uzupełnić. Część jednak z frapujących dogmatyków zagadnień podejmowana jest relatywnie często, stając się podstawą do sformułowania wielu konkurencyjnych, a zarazem rozbudowanych koncepcji rozwiązania problemu. Niektóre zaś – jako analizowane nieco rzadziej – w znacznej mierze rozstrzygane są poprzez odwołanie do pewnej, niejednokrotnie zresztą dość dobrze podbudowanej, intuicji. W tym drugim zakresie poszukiwać można jednak ewentualnego pola dla próby doprecyzowania kształtu i obrazu używanych przez nas – nierzadko bez pogłębionej refleksji – konstrukcji dogmatycznych. Nie obawiając się popełnienia większego błędu, do kategorii tej zaliczyć można – nadzwyczaj rzadko poddawane uogólnionej refleksji – spersonifikowane postaci porównawcze. Dlatego założeniem niniejszego opracowania jest przedstawienie zagadnienia wzorców osobowych z perspektywy problemów o charakterze węzłowym – nie tylko dających się odnieść do poszczególnych, drobiazgowo wyselekcjonowanych zagadnień teoretycznych czy praktycznych, ale także pozwalających na sformułowanie nieco ogólniejszych wniosków i ewentualnych zastrzeżeń.

Podstawowe zagadnienia poruszone w niniejszej rozprawie dałoby się zatem sprowadzić do pytań:

1.

Co należy rozumieć pod pojęciem wzorca osobowego i czy treść tego pojęcia ma charakter homogeniczny, czy też może da się dokonać możliwie ostrego podziału na poszczególne odmiany lub rodzaje wzorców?

2.

W jaki sposób – używając wzorca osobowego – wyznaczyć można treść powinnego zachowania?

3.

Czy wzorzec osobowy da się zastosować do wyznaczenia standardu zachowania w stosunku do wszystkich sprawców czynów zabronionych, czy też może pojawiają się niekiedy tacy sprawcy, w odniesieniu do których kryterium to okaże się bezużyteczne?

4.

Jaka jest podstawowa funkcja, którą – oceniając z perspektywy dogmatycznej struktury przestępstwa – pełnić mogą wzorce osobowe?

Pierwsze z zagadnień opracowane zostało w drugim rozdziale pracy, obejmującym również próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie o „budulec” wzorców osobowych – określony sposób rozumowania lub ideę, której doszukiwać można się u podstaw konstruowania i aplikowania osobowych postaci porównawczych do konkretnych przypadków. Zagadnienie drugie, obejmujące próby poszukiwania kryteriów wyznaczających treść powinnego zachowania za pomocą wzorców osobowych, opracowane zostało w rozdziale piątym – poprzedzonym analizą argumentów przemawiających przeciwko posługiwaniu się figurami, o których mowa, oraz propozycją spojrzenia na nie z perspektywy uwzględniającej podlegający nieustannym modyfikacjom kontekst społeczno-polityczny. Problem trzeci, odnoszący się do kryteriów przypisania odpowiedzialności karnej sprawcy czynu zabronionego, który charakteryzuje się szczególną wiedzą lub umiejętnościami, znajduje odzwierciedlenie w rozważaniach zawartych w rozdziale szóstym.

Ostatnie z zagadnień – z uwagi na jego kluczowy charakter – poruszane jest w wielu miejscach pracy, ze szczególnym jednak uwzględnieniem rozdziału siódmego. Głębsze zastanowienie się nad problematyką zasadniczych funkcji wzorców osobowych pomóc ma również w udzieleniu możliwie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o celowość posługiwania się w prawie karnym osobowymi postaciami porównawczymi.

***

Podstawą niniejszej pracy jest rozprawa doktorska obroniona w czerwcu 2018 r. na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Chciałbym wyrazić wielką wdzięczność Promotorowi pracy doktorskiej – Panu Profesorowi Jackowi Giezkowi, który podczas przygotowywania rozprawy służył mi radą i inspiracją, a przede wszystkim kierował mnie ku problemom, których bez wielogodzinnych z Nim rozmów na temat wzorców osobowych z pewnością nie dostrzegłbym. Pragnę również podziękować recenzentom rozprawy – Panu prof. dr. hab. Piotrowi Kardasowi oraz Panu prof. dr. hab. Jarosławowi Majewskiemu, których celne uwagi oraz wypowiedzi w trakcie publicznej obrony pozwoliły mi na ponowne przemyślenie niektórych z postawionych przeze mnie tez. Dziękuję dr Dagmarze Gruszeckiej, która pełniła rolę promotora pomocniczego w przewodzie doktorskim. Za trafne spostrzeżenia i merytoryczną polemikę dziękuję dr. Grzegorzowi Łabudzie oraz dr. Szymonowi Tarapacie. Wyrazy wdzięczności za motywację i wsparcie pragnę również skierować ku mgr Alicji Limburskiej.

Wrocław, marzec 2020 r.

Konrad Lipiński

Autor fragmentu:

Rozdział1
UWAGI WSTĘPNE

Ludzkie zachowanie daje się na wiele sposobów interpretować oraz powiązać z różnego rodzaju zmianami w świecie zewnętrznym – również tymi ocenianymi negatywnie. Tendencja do korygowania zakresu odpowiedzialności za tego rodzaju zmiany nie stanowi – jak mogłoby się wydawać – wyłącznie domeny prawa, w tym zwłaszcza prawa karnego . Sięgając do dorobku psychologii społecznej dostrzeżemy bowiem – co wydaje się zresztą zbieżne z karnistycznymi intuicjami – że również w tej dziedzinie dostrzega się, iż im wyższe jest stadium rozwoju poznawczego „obserwatora” (czyli podmiotu wnioskującego o możliwości przypisania odpowiedzialności innej osobie), tym mniej jest on skłonny do wnioskowania o tym, że „wykonawca” – osoba wywołująca zmianę w świecie zewnętrznym – w istocie odpowiedzialność taką ponosić powinien . Okazuje się, że z im bardziej zaawansowanym stopniem rozwoju obserwatora mamy do czynienia, tym mniejszy zakres okoliczności wywołanych zachowaniem wykonawcy obserwator będzie skłonny...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX