Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych - OpenLEX

Cholewa-Klimek Magdalena, Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

Monografie
Opublikowano: LexisNexis 2010
Rodzaj: monografia
Autor monografii:

Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

Autor fragmentu:

Wstęp

I. Przedmiotem opracowania jest postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wybór tej właśnie problematyki nie był przypadkowy. W ciągu ostatnich dwudziestu lat nie doczekała się ona kompleksowego opracowania. W tym okresie zarówno przepisy prawa materialnego ubezpieczeń społecznych, jak i Kodeksu postępowania cywilnego ulegały licznym zmianom o charakterze fundamentalnym, co miało istotny wpływ na kształt postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Głęboko sięgająca reforma systemu ubezpieczeń społecznych była konsekwencją zmiany ustroju gospodarczego i społecznego, poprzedzoną dokonaną w 1989 r. zmianą ustroju politycznego . Od tej daty, prawo ubezpieczeń społecznych podlegało nieustannym przeobrażeniom, z których za najistotniejsze należy uznać te, które zostały zapoczątkowane 1 stycznia 1999 r. Z tym dniem weszły z życie ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), kładąc zręby nowego prawa ubezpieczeń społecznych. Kolejne etapy reformy dotyczyły ubezpieczenia chorobowego , wypadkowego oraz rodzinnego . To ostatnie utraciło obecnie charakter ubezpieczeniowy i jest przedmiotem regulacji prawnej w ramach pomocy społecznej.

Także Kodeks postępowania cywilnego podlegał po roku 1989 licznym nowelizacjom, wśród których - jako najistotniejsze - należy wskazać te z lat 1996, 2000 i 2004. Dokonując kolejnych zmian, prawodawca nie tylko konsekwentnie dążył do wprowadzenia i umocnienia fundamentalnych zasad współczesnego postępowania cywilnego, jakimi są zasady kontradyktoryjności, dyspozytywności, prawdy formalnej i ograniczenia działania sądu z urzędu do niezbędnego minimum. Zasadniczej przebudowie został poddany także system środków odwoławczych - rewizja została zastąpiona apelacją, rewizja nadzwyczajna początkowo kasacją, a następnie skargą kasacyjną.

Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowi ponadto niezwykle ciekawe powiązanie postępowania administracyjnego z postępowaniem sądowym cywilnym. Dlatego też celem opracowania jest, między innymi, ukazanie skutków prawnych przeniesienia niektórych instytucji pierwszego z wymienionych postępowań do procesu cywilnego.

Potrzeba całościowego opracowania tematyki postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wynika również z tego, że występuje w nim wiele skomplikowanych problemów jurydycznych, obcych zarówno przepisom ogólnym o procesie, jak również innym postępowaniom odrębnym. Zagadnienia te wywołują wątpliwości w doktrynie i rozbieżności w orzecznictwie sądów. Oznacza to, że w omawianym postępowaniu, obok ważkich kwestii teoretycznych, występuje również problematyka o istotnym znaczeniu praktycznym. Zagadnienia te stanowią dodatkowo element życia społecznego o fundamentalnym znaczeniu z punktu widzenia interesów jednostek.

W opracowaniu zostały wskazane przede wszystkim swoiste cechy i instytucje postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz jego odrębności od przepisów ogólnych Kodeksu postępowania cywilnego.

II. W opracowaniu posłużono się szerokim pojęciem ubezpieczeń społecznych, odpowiadającym jego ujęciu w ustawie procesowej cywilnej. W doktrynie prawa materialnego pojęcie „ubezpieczenie społeczne” rozumiane jest jako jedna z technik zabezpieczenia społecznego, zapewniająca osobom ubezpieczonym otrzymywanie środków na zaspokojenie życiowych potrzeb w razie powstania zdarzeń losowych . W myśl art. 1 ustawy systemowej, system ubezpieczeń społecznych tworzą ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, w razie choroby i macierzyństwa (ubezpieczenie chorobowe) oraz z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (ubezpieczenie wypadkowe). Ujęcie to jest zbyt wąskie w stosunku do regulacji zawartej w art. 476 § 2 i 3 k.p.c., formułujących definicję sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z powołanymi przepisami przedmiotem postępowania są zarówno roszczenia o charakterze ubezpieczeniowym, jak i z dziedziny szerzej pojmowanego zabezpieczenia społecznego.

III. Układ pracy odpowiada dostrzeżonym problemom występującym w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, którym poświęcone są poszczególne jej rozdziały. Główną jej część stanowią rozważania dotyczące definicji strony, przedmiotu oraz kształtu samego postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jest to problematyka najistotniejsza z punktu widzenia konstrukcji tego postępowania. Wywód w tej części opracowania uwzględnia zagadnienia zarówno z zakresu prawa procesowego, jak i materialnego.

Zagadnieniem uzupełniającym, dającym pogląd na kształt postępowania z punktu widzenia regulacji o charakterze ogólnym, jest problematyka dotycząca niezwykle zróżnicowanych źródeł prawa.

W opracowaniu została podjęta również próba sformułowania oraz uzasadnienia konieczności wyodrębniania swoistych zasad procesowych rządzących tym postępowaniem. Celem rozważań jest w tym przypadku wskazanie reguł, które pozwolą na wyjaśnianie pojawiających się wątpliwości, a w konsekwencji zapewnienie jednolitości stosowania prawa. Ponadto w rozważaniach traktujących o sądowym dochodzeniu roszczeń nie można pominąć zagadnień dotyczących ustroju sądownictwa, stanowiącego - w założeniu - gwarancję szybkiego, skutecznego i prawidłowego rozstrzygania sporów. Dlatego też odrębny rozdział został poświęcony sądom ubezpieczeń społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki dotyczącej jurysdykcji krajowej, właściwości tych sądów oraz ich składu. W rozdziale tym została również dokonana próba oceny nowych rozwiązań legislacyjnych w tym zakresie.

IV. Opracowanie ma na celu ukazanie odrębnych cech postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w stosunku do generalnych reguł rządzących procesem cywilnym. Praca zatem uwzględnia tylko niektóre uregulowania oraz pewne elementy instytucji ogólnych postępowania cywilnego. Ich wybór został uzasadniony zamiarem zaprezentowania mechanizmów rządzących postępowaniem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w płaszczyźnie porównawczej. To okazjonalne tylko wykorzystywanie dorobku doktryny prawa postępowania cywilnego wynika z faktu, że omawianie w ramach pracy poświęconej obszernemu w istocie tematowi - postępowaniu odrębnemu - wszystkich typowych rozwiązań procesowych, musiałoby się skończyć niepowodzeniem polegającym na spłyceniu tematu.

V. Książka uwzględnia zwyczajne i nadzwyczajne środki odwoławcze w kontekście postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Rezygnacja z bardziej szczegółowych rozważań w tym przedmiocie podyktowana jest przekonaniem, że tematyka ta jest w istocie zbyt obszerna i wykracza poza ramy niniejszego opracowania. Dlatego, omawiając zarówno zwyczajne, jak i nadzwyczajne środki zaskarżenia, przede wszystkim zwrócono uwagę na odrębności omawianego postępowania, więcej miejsca poświęcając tym regulacjom, które zostały ostatnio wprowadzone do Kodeksu postępowania cywilnego (skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia) bądź w istotny sposób znowelizowane (skarga kasacyjna).

VI. Opracowanie uwzględnia liczne akty prawne z dziedziny ubezpieczeń społecznych, postępowania cywilnego, procedury administracyjnej oraz ustroju sądownictwa, według stanu prawnego obowiązującego na dzień 1 stycznia 2010 r. Ich ujęcie w pracy było konieczne ze względu na przedmiot rozważań znajdujący się na pograniczu kilku dyscyplin prawa. Z tego samego względu, w możliwie najszerszym zakresie, zostały ujęte poglądy przedstawicieli doktryny prawa oraz dorobek orzecznictwa. Zarówno nauka prawa, jak i judykatura wypracowały wiele oryginalnych rozwiązań problemów i zagadnień prawnych powstałych w ramach tego postępowania.

VII. Niniejsza praca, ukazując różne aspekty postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych na tle porównawczym, ma na celu nie tylko przedstawienie obowiązującego stanu prawnego i dokonanie jego oceny, ale także przedstawienie propozycji rozwiązań, które służyłyby jak najlepiej idei skutecznego i szybkiego dochodzenia roszczeń z ubezpieczenia społecznego.

* * *

Pragnę złożyć wyrazy podziękowania wszystkim osobom, bez których ta praca nigdy by nie powstała. Szczególne wyrazy wdzięczności należą się Pani prof. dr hab. Barbarze Wagner za życzliwą opiekę i cenne wskazówki udzielane mi podczas pisania niniejszej rozprawy. Dziękuję również mojemu mężowi Rafałowi oraz Rodzicom za cierpliwość i wsparcie.

Autor fragmentu:

Rozdział1
EWOLUCJA POSTĘPOWANIA W SPRAWACH Z ZAKRESU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH W POLSCE

1.1.Okresmiędzywojenny (1918-1939)

I. Po odzyskaniu niepodległości w roku 1918 Rzeczpospolita odziedziczyła ustawodawstwa ubezpieczeniowe państw rozbiorowych. Były one odmienne na ziemiach zaboru pruskiego, austriackiego i rosyjskiego. Ustawodawstwo zaboru rosyjskiego cechował różny stopień rozwoju, czego wynikiem były odrębne regulacje na obszarze tak zwanego Królestwa Polskiego oraz na ziemiach bezpośrednio włączonych do cesarstwa rosyjskiego. Ustawodawstwo ubezpieczeniowe obowiązujące na Górnym Śląsku zostało w latach rządów Komisji Rządzącej i Plebiscytowej nieco zmodyfikowane i tym samym różniło się w wielu szczegółach od ustawodawstwa obowiązującego w dawnym zaborze pruskim . Z kolei w zaborze austriackim ustawodawstwo ubezpieczeniowe miało względnie homogeniczny charakter, odróżniało się jednak od ustawodawstwa pozostałych państw zaborczych. Ogólnie można stwierdzić, że ustawodawstwo ubezpieczeniowe było najlepiej rozwinięte w zaborze pruskim, słabiej w Galicji, a najsłabiej w dawnym zaborze rosyjskim. Miało to...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX