Monografie
Opublikowano: Zakamycze 2003
Rodzaj: monografia
Autor monografii:

Policja. Organizacja i funkcjonowanie

Autor fragmentu:

Wprowadzenie

Zagadnienia związane z funkcjonowaniem policji w państwie zawsze były przedmiotem zainteresowania społeczeństwa, a mimo to długo nie znajdowały pełnego odzwierciedlenia w doktrynie. Wpływ na to miały niewątpliwie określone warunki ustrojowe. Społeczeństwo zainteresowane było przecież głównie zasięgiem uprawnień władczych, a nie rozwiązaniami organizacyjno-prawnymi, a te właśnie w dużym zakresie były niejawne. To utrudniało również teoretykom prawa dostęp do materiałów.

Pozycja policji w systemie organów administracji publicznej różnie kształtowała się na przestrzeni lat. Bez względu na nazwę, struktury i podporządkowanie zawsze była to formacja uzbrojona, służąca państwu, celem której była ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zmiany ustrojowo-gospodarcze, zapoczątkowane w 1990 r., wpłynęły też na przekształcenia prawne w strukturze i zakresie działania tej formacji. Uchwalona została nowa ustawa, nawiązująca w pewnym zakresie do rozwiązań międzywojennych. Mimo że w pierwotnym brzmieniu był to akt niedoskonały, zawierający wiele niejasności i luk, to stał się podstawą do nowego określenia pozycji prawnej policji jako formacji służącej nie tylko państwu, ale i społeczeństwu.

Zamiarem autora jest ukazanie zasad organizacji i funkcjonowania policji w nowych warunkach ustrojowych, a przede wszystkim w okresie od 1 stycznia 1999 r. Jest to możliwe poprzez dokonanie analizy instytucji administracyjnoprawnych i wskazanie zakresu zmian organizacyjno-prawnych w policji od chwili jej utworzenia.

Zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego należy do wielu organów określanych w doktrynie mianem policji administracyjnych. W systemie tych policji znajdują się formacje uzbrojone i umundurowane na wzór wojskowy (np. Policja, Straż Graniczna), jak i cywilne organy administracji publicznej wyspecjalizowane w sprawach zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego (inspekcje). Oprócz tego należy wymienić i inne podmioty, którym ustawodawca powierzył zadania w tej dziedzinie. Do nich należą firmy ochrony osób i mienia czy służby porządkowe organizatora imprez masowych. W całym jednak tym systemie policja spełnia rolę szczególną, ponosząc największą odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i porządku publicznego w państwie. Pozostałe natomiast podmioty stanowią uzupełnienie, także wzmocnienie ochrony tego stanu.

Trwające przemiany społeczne, gospodarcze i polityczne w państwie powodują konieczność poszukiwania coraz to nowych prawnych form i metod działania organów funkcjonujących w państwie. Zmiany takie następują również w zakresie prawnych form działania policji, a celem ich jest zapewnienie skuteczności realizacji podejmowanych działań w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Znacznie został rozszerzony zakres czynności operacyjno-rozpoznawczych przy zapewnieniu kontroli sądowej tych działań.

Rozważania zawarte w książce w swym podstawowym wymiarze skupiać się będą na określeniu wzajemnych zależności Policji i wojewody oraz jednostek samorządu terytorialnego, a także zakresu decentralizacji i dekoncentracji zadań i kompetencji Policji. W tym kontekście nie można też pominąć zjawiska, które dotyczy całej administracji publicznej, a mianowicie prywatyzacji zadań Policji. Dla właściwego przedstawienia tych zagadnień niezbędne jest wyodrębnienie dwóch okresów w funkcjonowaniu Policji: lata 1990-1998 i okres od 1 stycznia 1999 r., ze zwróceniem uwagi na to, że pierwszy nie był jednolity głównie co do struktur organizacyjnych Policji. Istotne zmiany nastąpiły w 1995 r. w wyniku zmiany ustawy o Policji.

Od 1 stycznia 1999 r. organy Policji weszły w struktury zespolonej administracji rządowej - z wojewodą jako jej zwierzchnikiem na stopniu wojewódzkim i starostą na stopniu powiatu. W ten sposób znacznie została umocniona pozycja wojewody w stosunku do tych organów. Już ten fakt wpływa na istotną zmianę prawnoustrojową Policji.

W książce analizie poddane zostały przepisy prawne zawarte w ustawach ustrojowych dotyczących funkcjonowania administracji rządowej w województwie i jednostek samorządu terytorialnego oraz w ustawie o Policji, a także w wielu aktach prawa materialnego, odnoszących się do zagadnień ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego i przyznających określone zadania i uprawnienia dla Policji. Wykorzystana została też literatura przedmiotu, a zawarte tam poglądy teoretyczne konfrontowane są z praktyką działania Policji. Uwzględnione nadto zostało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W końcowej części przedstawiono podstawowe rozwiązania prawne w wybranych państwach Europy Zachodniej, a także w Stanach Zjednoczonych Ameryki nie w celu porównawczym, a jedynie dającym możliwość ogólnego przeglądu funkcjonujących w tych państwach modeli policji. Ukazanie modelu amerykańskiego pozwoli zwrócić uwagę na to, jak różnice ustrojowe i kulturowe państwa wpływają na strukturę organów policji, a nadto za celowe uznano tu przedstawienie roli FBI i jej rozszerzonych uprawnień po zamachach terrorystycznych dnia 11 września 2001 r.

Książka stanowi zmodyfikowaną i uaktualnioną wersję rozprawy doktorskiej przygotowanej na Wydziale Prawa i Administracji UMCS w Lublinie, pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Elżbiety Ury, której w tym miejscu pragnę złożyć serdeczne podziękowania i wyrazić swą wdzięczność za cenne uwagi.

Pragnę również podziękować recenzentom pracy: prof. zw. dr. hab. Janowi Szreniawskiemu z UMCS i prof. zw. dr. hab. Markowi Wierzbowskiemu z Uniwersytetu Warszawskiego za ich życzliwe i wnikliwe uwagi i zalecenia, a ponadto tym wszystkim osobom, które w jakikolwiek sposób przyczyniły się do wydania tej książki.

Autor fragmentu:

RozdziałI
Utworzenie i organizacja Policji

1.Kształtowanie się organów Policji

Termin "policja" pochodzi od greckiego słowa politeja, co oznacza zarządzanie miastem. Następnie zostało przejęte przez język łaciński jako politia. Zakres znaczeniowy tego określenia był bardzo rozległy, wyrażał w sumie ogół funkcji państwowych. Tak szerokie rozumienie tego terminu utrzymywało się w zasadzie do wieku XIX, kiedy to z policją zaczęto wiązać tylko zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego.

W wieku XIV i XV słowo "policja" zawierało treści o wzmocnieniu władzy państwowej, a tworzone wówczas prawo policyjne stało się generalną normą, na której opierała się działalność panującego. W tym znaczeniu policja rozwijała się, a okres największego "rozkwitu" przypadł na XVII i XVIII wiek. Podstawowymi cechami państwa stały się wówczas: silna władza panującego i bezwzględne posłuszeństwo poddanych. Prawo policyjne (ius politiae) nie stanowiło nic innego jak zbiór oświadczeń woli panującego, które miały moc prawa. Celem państwa policyjnego była "szczęśliwość" ogółu...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX

Zaloguj się do LEX | Nie korzystasz jeszcze z programów LEX?