Monografie
Opublikowano: WKP 2020
Rodzaj: monografia
Autor monografii:

Ochrona środowiska w praktyce gminy

Autor fragmentu:

Wstęp

Problematyka ochrony środowiska w powiązaniu z kwestiami dotyczącymi funkcjonowania gminy nie jest zagadnieniem naukowo nowatorskim. W piśmiennictwie były już podejmowane znakomite i udane próby dokonania analizy tej problematyki. Wystarczy przywołać obszerne i kompleksowo analizujące problem monografie autorstwa Anny Barczak, Marka Górskiego czy Diany Trzcińskiej . Autorzy szczegółowo omawiali zagadnienia wskazywane w tytułach swoich prac. Publikacje te koncentrują się na analizie problematyki wykonywania przez gminę jej zadań własnych w zakresie ochrony środowiska. Prezentowane w nich ujęcie bardzo rzetelnie pokazuje, jakie zadania w zakresie ochrony środowiska gmina wykonuje. Kolejne opracowanie przyjmujące taki właśnie punkt widzenia do stanu badań niewiele by wnosiło. Mogłoby ono bowiem jedynie aktualizować problematykę, uwzględniając zmiany stanu prawnego.

Brakuje natomiast w doktrynie opracowania, które problem relacji gmina – ochrona środowiska ujmowałoby w nieco innym kontekście. W tej publikacji przyjąłem zatem kilka teoretycznych założeń. Po pierwsze: gmina jest jednostką samorządu terytorialnego wykonującą zadania publiczne w zakresie ochrony środowiska. Kontekst ten stanowi kontynuację dorobku, o którym wcześniej wspomniano. Po drugie: gmina równolegle wykonuje także inne zadania publiczne niż tylko z zakresu ochrony środowiska. Po trzecie: wykonywanie innych zadań publicznych niż zadania z zakresu ochrony środowiska wymaga ingerencji w to środowisko lub oddziaływania na nie. W konsekwencji, po czwarte: gmina w określonych sytuacjach staje się również podmiotem korzystającym ze środowiska. Po piąte: gmina w celu wykonywania zadań własnych musi być podmiotem korzystającym ze środowiska. Po szóste zatem: gmina występuje w specyficznym dualizmie, będąc z jednej strony podmiotem zobowiązanym do wykonywania zadań publicznych z zakresu ochrony środowiska, z drugiej zaś – podmiotem korzystającym ze środowiska w zakresie niezbędnym do wykonywania innych zadań własnych.

Te założenia metodologiczne pozwalają na sformułowanie celu badawczego oraz tezy badawczej, a także determinują systematykę i układ książki.

Celem tej publikacji jest wykazanie, że pozycja gminy w kontekście ochrony środowiska jest pozycją dualistyczną, co w istocie powoduje wewnętrzny konflikt, czasami wręcz normatywnie nierozwiązywalny. Przyjęta teza badawcza brzmi zatem, że gmina występuje w dwóch rolach wobec ochrony środowiska: niekiedy jako podmiot odpowiedzialny za jego ochronę, a niekiedy jako podmiot na środowisko oddziałujący.

Zgodnie z przyjętymi założeniami w rozdziale 1 analizuję zagadnienia wprowadzające, które będą się koncentrowały na wyjaśnieniu znaczenia pojęć „ochrona środowiska” oraz „gmina” w omawianym kontekście. Przeanalizowane zostaną tu również kwestie konstytucyjnej pozycji gminy, ze szczególnym zaakcentowaniem wykonywania przez nią zadań publicznych, w tym zadań w zakresie ochrony środowiska.

Należy zaznaczyć, że to opracowanie nie ma roszczeń do wyczerpującej analizy podstawowych zagadnień i pojęć, a podjęte rozważania dotyczą wyłącznie tych aspektów, które są istotne z punktu widzenia celów badawczych. Mogą one przybierać postać ogólnych stwierdzeń lub będą ograniczone tylko do podstawowych kwestii. W zakresie tym istnieje bowiem bogata literatura, której dokładna analiza jest zbędna.

W rozdziale 2 podejmuję rozważania dotyczące problematyki prawa do korzystania ze środowiska oraz podmiotu korzystającego ze środowiska. Rozdział ten zawiera analizę zakresów tych zagadnień – ze szczególnym uwypukleniem sytuacji gminy jako podmiotu korzystającego ze środowiska.

Rozdział 3 zawiera omówienie problematyki wykonywania przez gminę poszczególnych zadań publicznych, przy czym dotyczy on tylko takich zadań, których wykonanie powoduje konieczność lub możliwość oddziaływania na środowisko.

Również w tym przypadku należy podkreślić, że rozdział ten nie aspiruje do wyczerpującego przeanalizowania zakresu i sposobu wykonywania poszczególnych zadań publicznych przez gminę – ma on jedynie wskazać takie zadania oraz wskazać ich styk z aspektami oddziaływania na środowisko.

W rozdziale 4 dokonałem analizy zakresu pojęć „organ ochrony środowiska” oraz „instytucja ochrony środowiska”. Nie omówiłem wyczerpująco tych zagadnień, gdyż rozdział ten ma jedynie wykazać, że organy gminy – w osobach rady gminy oraz wójta, burmistrza lub prezydenta miasta – są organami ochrony środowiska. Istotne są tutaj zakresy ich kompetencji, biorąc pod uwagę wewnątrzorganizacyjną strukturę gminy. Z kolei przedstawienie problematyki instytucji ochrony środowiska ma wskazać, z jakiej pomocy – głównie o charakterze finansowym – może korzystać gmina przy wykonywaniu zadań w zakresie ochrony środowiska, a także zadań własnych in genere.

Wreszcie w rozdziale 5, który również nie aspiruje do miana opracowania wyczerpującego kompleksowo całość problematyki, wskazuję na kompetencje organów gminy w zakresie ochrony środowiska w odniesieniu do poszczególnych obszarów prawa ochrony środowiska.

Należy zaznaczyć, że rozdziały ujęte są w dwie części: pierwsza dotyczy sytuacji gminy jako podmiotu korzystającego ze środowiska, druga zaś – sytuacji gminy i jej organów jako organów ochrony środowiska. Jak już wskazano, zagadnienie, które jest przedmiotem tej publikacji, w zaproponowanym tu ujęciu nie było przedmiotem zainteresowania piśmiennictwa. Nie oznacza to oczywiście, że problem gminy w kontekście ochrony środowiska nie był przedmiotem dociekań naukowych, czego dowodem są przywoływane wcześniej monografie.

W książce zostaną wykorzystane podstawowe opracowania z zakresu zarówno prawa samorządu terytorialnego, jak i prawa ochrony środowiska, w tym komentarze do stosownych aktów prawnych. Szerokie prezentowanie całości dorobku naukowego w zakresie prawa samorządu terytorialnego czy prawa ochrony środowiska jest z punktu widzenia problemu badawczego, który został postawiony, niecelowe. Podstawowymi aktami prawnymi, w których analizowana materia normatywna jest zawarta, są akty ustrojowe – jeżeli chodzi o gminę, oraz ustawy regulujące poszczególne zagadnienia z zakresu ochrony środowiska. Bez wątpienia istotną rolę odgrywają uregulowania ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym. Nie bez znaczenia w kontekście ustrojowym i związanym z ochroną środowiska są przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r., przy czym jeżeli chodzi o problematykę ochrony środowiska, to podstawowym aktem prawnym jest ustawa z 27.04.2001 r. – Prawo ochrony środowiska, a z punktu widzenia praktyki gminy – ustawa z 16.04.2004 r. o ochronie przyrody. W tym ostatnim przypadku istotną rolę odgrywa również ustawa z 13.09.1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

W pracy zostanie wykorzystana przede wszystkim metoda formalno-dogmatyczna. Determinuje ją tytuł publikacji, który wskazuje również na wątek praktyczny. Należy więc odpowiedzieć na pytanie, jak dualizm gminy przekłada się na praktykę jej funkcjonowania. To z kolei wymaga dokonywania wykładni norm prawnych.

Niektórych zagadnień nie można jednoznacznie zaliczyć do jednego lub drugiego zakresu problematyki, gdyż sam ustawodawca nie ma pomysłu na gminę w kontekście ochrony środowiska. Najlepszym dowodem są represyjne wobec gminy rozwiązania przyjęte chociażby w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Stąd też niektóre zagadnienia tej pracy omawiane są dwukrotnie, ale zawsze w dwóch ujęciach, np. problem wykonywania zadań publicznych z zakresu ochrony środowiska ma znaczenie z punktu widzenia zarówno pozycji ustrojowej gminy, jak i organizacji ochrony środowiska.

W publikacji został przyjęty stan prawny na dzień 15.12.2019 r.

Autor fragmentu:

Rozdział1
Zagadnienia wprowadzające

1.1.Pojęcie ochrony środowiska. Ochrona środowiska jako zadanie publiczne

Pojęcie „ochrona środowiska” nie przynależy do nauk prawnych w sposób naturalny, gdyż jest ono przede wszystkim ulokowane w naukach przyrodniczych. Tam też należy poszukiwać jego definicji. Nie oznacza to jednak, że dla współczesnego prawodawcy zagadnienie ochrony środowiska jest obojętne. Nie tylko nie zachowuje on takiej postawy, ale wręcz wykazuje żywe zainteresowanie tą problematyką, czego dowodem jest dynamiczny rozwój prawa ochrony środowiska .

Pojęcie ochrony środowiska, choć naturalnie przynależy do nauk przyrodniczych, ma swój wymiar normatywny. Wobec tego pojęcia, stanowiącego jeden z centralnych punktów ustawy – Prawo ochrony środowiska , legislator może przyjąć dwie postawy: albo posługiwać się nim bez jednoczesnego jego zdefiniowania w akcie prawnym, albo zdecydować się na przyjęcie definicji legalnej. W tym drugim przypadku legislator staje przy tym wobec dylematu, jaką definicję przyjąć: czy taką, którą posługują się nauki przyrodnicze, czy może inną. Jak trafnie...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX

Zaloguj się do LEX | Nie korzystasz jeszcze z programów LEX?