Metodyka pracy sędziego cywilisty - OpenLEX

Bladowski Bogdan, Metodyka pracy sędziego cywilisty

Monografie
Opublikowano: LEX 2013
Rodzaj: monografia
Autor monografii:

Metodyka pracy sędziego cywilisty

Autor fragmentu:

Wprowadzenie

Sądowe postępowanie cywilne ma na celu urzeczywistnienie obowiązujących w zakresie stosunków cywilnoprawnych norm prawnych zgodnie z ich treścią społeczną oraz zaprowadzenie stanu pewności prawa i praworządności w zakresie tych stosunków. Na postępowanie cywilne składa się wiele czynności stron i sądu, które podejmowane są dla rozpoznania i rozstrzygnięcia konkretnej sprawy cywilnej. Pojęcie „sprawa cywilna” obejmuje zaś sprawy wynikające ze stosunków unormowanych zarówno przepisami prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, jak i innymi jeszcze przepisami szczególnymi.

Postępowanie sądowe w sprawach cywilnych spełnia doniosłą rolę społeczną, stwarza bowiem przesłanki do uporządkowania życia społecznego i gospodarczego, a jednocześnie sprzyja ugruntowaniu w społeczeństwie poszanowania prawa. Funkcja tego postępowania, obejmującego znaczną część wymiaru sprawiedliwości, wchodzi w zakres zasadniczych funkcji państwa.

Ze względu na przedmiot spraw cywilnych (poszukiwanie ochrony praw osobistych i majątkowych) oraz rozległość i złożoność występującej w nich problematyki prawnej – praca sędziego przy rozpoznawaniu tych spraw jest zarazem trudna i odpowiedzialna, wykonywanie jej wymaga zatem szczególnych predyspozycji.

Istotę działalności sędziego stanowi stosowanie prawa, przy czym całokształt jego wysiłku i umiejętności w rozpoznawaniu spraw cywilnych rozkłada się na zbieranie materiału procesowego (czynności przygotowawcze) oraz na rozstrzygnięcie sprawy, polegające na zastosowaniu obowiązujących przepisów prawnych do ustalonego stanu faktycznego i określeniu mających stąd wynikać skutków prawnych (czynności orzekania). Pomiędzy obu rodzajami tych czynności istnieje korelacja – prawidłowość bowiem i skuteczność pierwszych czynności implikuje z reguły prawidłowość (trafność) tych drugich.

Podstawowym warunkiem sprawności i efektywności postępowania cywilnego jest, aby decydująca w głównej mierze o jego przebiegu i zakończeniu praca sędziego wykonywana była metodycznie, a więc planowo i systematycznie oraz racjonalnie i skutecznie – według ogólnej zasady sprawnego działania. Dodać zaś w tym miejscu trzeba, że dla harmonijnego współdziałania wszystkich podmiotów postępowania cywilnego, dążących do wspólnego celu, jakim jest rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z prawem i prawdą obiektywną, konieczne jest, aby również czynności innych – poza sądem – podmiotów podejmowane były zgodnie z regułami sprawnego działania.

Swoistość działalności sędziego jako organu sądu wyraża się w tym, że jego praca składa się na czynności procesowe sądu, podejmowane we współdziałaniu z pozostałymi podmiotami postępowania cywilnego, dlatego treść książki obejmuje zespolone w całość wszystkie elementy pracy sędziego w aspekcie czynności sądu (z reguły decyzyjnych) i w aspekcie czynności sędziowskich o charakterze techniczno-procesowym czy nawet tylko techniczno-organizacyjnym, przedstawione z jednoczesnym naświetleniem – w podstawowym zakresie, nieodzownym jednak dla zrozumienia funkcji tych czynności – istoty poszczególnych instytucji procesowych.

Zakres opracowania obejmuje przede wszystkim czynności sędziowskie polegające na prowadzeniu postępowania i orzekaniu w sprawach cywilnych rozpoznawanych w procesie – jako zasadniczym i najbardziej powszechnym trybie postępowania rozpoznawczego. Pominięto w zasadzie czynności w postępowaniach odrębnych, ograniczając się do przedstawienia – w odpowiednich miejscach publikacji – odmiennego uregulowania podstawowych czynności przy rozpoznawaniu spraw rodzinnych, spraw pracowniczych, ubezpieczeniowych oraz spraw gospodarczych. Te ostatnio wymienione są obecnie rozpoznawane przez organizacyjnie wyodrębnione w sądach wydziały gospodarcze, lecz według ogólnych reguł postępowania (postępowanie odrębne zostało zniesione z dniem 5 maja 2012 r.). Omówione zostały w podstawowym zakresie czynności z zakresu zabezpieczenia roszczeń, a także – w szerszym zakresie – czynności w sprawach egzekucyjnych. Zaznaczono tylko w odpowiednich rozdziałach odmienne uregulowania z zakresu czynności dotyczących spraw rozpoznawanych w trybie postępowania nieprocesowego. Nie zostały omówione szczególne, a nader rzadkie w praktyce sądowej, czynności sędziego państwowego w związku z rozpoznawaniem sprawy cywilnej przez sąd polubowny oraz czynności z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego. Pominięto czynności wstępne sądów drugiej, a wyjątkowo pierwszej instancji w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń, ze względu na przewidywane rzadkie w praktyce tego rodzaju sprawy, do których przy tym stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu ze skargi kasacyjnej (omówione w rozdziale ósmym, pkt 11).

Z myślą o przeznaczeniu książki rozmieszczono i usystematyzowano jej materię w zasadzie chronologicznie. Natomiast niektóre swoiste czynności (np. dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych, zabezpieczenia powództwa) oraz podejmowane na tle odchyleń czy zahamowań typowego przebiegu procesu (np. przekształcenia przedmiotowe i podmiotowe procesu, zawieszenie i umorzenie postępowania) omówiono bądź w rozdziale czwartym, jako dalsze czynności po wszczęciu procesu, bądź w innych rozdziałach – zależnie od tego, w jakim stadium postępowania są one w praktyce sądowej zazwyczaj podejmowane.

Na treść pracy składają się przede wszystkim procesowe reguły metodyczne zawarte w kodeksie postępowania cywilnego oraz w przepisach o kosztach sądowych, regulaminowych, instrukcyjnych, jak również ogólne reguły prakseologiczne. Wykorzystano w niej aktualny dorobek nauki oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej. Zawiera ona poza tym uogólnienie praktycznego doświadczenia własnego autora oraz innych sędziów cywilistów.

Ze względu na charakter i przeznaczenie książki autor preferuje w niej pragmatyczne ujęcie tematyki, nie zawiera ona teoretycznego rozwinięcia istoty, zasad i poszczególnych instytucji postępowania cywilnego ani też polemiki z niektórymi kontrowersyjnymi poglądami nauki i judykatury. Przyjęte w niej zostały poglądy już ustalone oraz te, które w ocenie autora nie budzą uzasadnionych zastrzeżeń. Rezygnując przy tym z cytowania źródeł, poglądów nauki i judykatury, autor odsyła Czytelnika do powszechnie dostępnych w bibliotekach sądowych zbiorów judykatury Sądu Najwyższego, która odgrywa ważną rolę w ujednolicaniu i kształtowaniu orzecznictwa, oraz opracowań podręcznikowych, komentarzowych i monograficznych.

Osobny niejako rozdział jedenasty zawiera charakterystykę pism sądowych (orzeczeń, zarządzeń i in.), w których znajdują wyraz różnorodne czynności sędziego cywilisty. Pisma te powinny być sporządzone w odpowiednim układzie graficznym, w sposób jasny, poprawny językowo, zgodny z przewidzianymi dla nich wymaganiami formalnymi oraz adekwatnie do dyspozycji zastosowanych przepisów prawa materialnego i procesowego.

W bezpośrednim związku, ze względu na aspekt użytkowy podręcznika, pozostaje ułożony następnie, w końcowym rozdziale dwunastym, zbiór wzorów wybranych orzeczeń z krótkimi komentarzami, objaśniającymi swoistość danych pism sądowych oraz tok najważniejszych czynności, dotyczących ich powstania i skutków procesowych. Wzory te mogą spełniać swoje zadanie w praktyce: poprawienia i ujednolicenia pism, budowy tenorów sentencji, także układu i stylistyki.

Metodyka może być pomocna w bieżącej pracy sędziów rozpoznających sprawy cywilne w sądach powszechnych (pierwszej i drugiej instancji), sędziów pełniących funkcje administracyjne i nadzorcze, a także referendarzy sądowych. Może się okazać również przydatna w pracy innych prawników praktyków oraz służyć jako materiał szkoleniowy dla aplikantów sądowych oraz studentów wydziałów prawa.

Przedstawienie szerokiej skali różnych czynności sądowych, wyrażających się w określonych przepisami kodeksu pismach, zawarłem w wydanym bezpośrednio wcześniej przez Wolters Kluwer Polska wznowieniu książki Pisma sądowe w sprawach cywilnych. Do, niewątpliwie pożytecznego, korzystania jednocześnie z tej pozycji zachęcam Czytelników Metodyki.

Zachętą do napisania podręcznika było przychylne przyjęcie przez Czytelników poprzednio wydanych w Kantorze Wydawniczym Zakamycze mojego autorstwa: Metodyki pracy sędziego w sprawach cywilnych, Czynności sądowych w sprawach cywilnych. Wzory i komentarz oraz Sędziego cywilisty. Zapowiedź jego wydania w Bibliotece Sądowej zamieszczona została na okładce 1. tomu.

Autor fragmentu:

Rozdziałpierwszy
Postępowanie cywilne w praktyce sądowej

1.Uwagi ogólne

Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a także innych jeszcze spraw – z mocy ustaw szczególnych, a więc mieszczących się w ogólnym pojęciu „sprawy cywilne” (art. 1 k.p.c.). Z kolei sprawy cywilne obejmują sprawy o świadczenie, sprawy o ustalenie stosunku prawnego lub prawa oraz sprawy o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa.

Przepisy postępowania cywilnego nie regulują bezpośrednio stosunków społecznych, lecz służą do urzeczywistnienia w praktyce przepisów prawa materialnego, gdy nie są one stosowane. Stąd te pierwsze przepisy zaliczane są do prawa publicznego, a te drugie – do prawa prywatnego. Na tym właśnie polega ścisły związek obu rodzajów tych norm prawnych, z drugiej zaś strony – ich odmienny charakter. Ze względu na przedstawioną funkcję postępowania cywilnego jego przepisy określane...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX

| Nie korzystasz jeszcze z programów LEX?