Monografie
Opublikowano: WKP 2019
Rodzaj: monografia
Autor monografii:

Dowód z przesłuchania w procedurze podatkowej

Autor fragmentu:

Wstęp

Najważniejsze miejsce w każdym postępowaniu dowodowym zajmują środki dowodowe. To na ich podstawie organ administracyjny lub sąd opiera ustalenia faktyczne sprawy, które w konsekwencji prowadzą do subsumcji prawa materialnego. Prawidłowe zastosowanie środków dowodowych pozwala wyświetlić rzeczywisty obraz sprawy, który następnie stanowi podstawę rozstrzygnięcia. Procedura podatkowa nie narzuca, jakimi środkami dowodowymi należy ustalać stan faktyczny sprawy. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują: przesłuchanie świadka, strony, a także biegłego. Dowody te znane są zarówno systemom prawa kontynentalnego, jak i systemom prawa anglosaskiego. Na gruncie prawa polskiego regulacje prawne dowodów i postępowania dowodowego w prawie cywilnym oraz karnym odnoszące się do przesłuchania znacząco różnią się od przepisów procedury podatkowej, które są bardziej lakoniczne i pozostawiają spory zakres swobody w doborze metody przeprowadzania przesłuchania. Wywołuje to uzasadnione wątpliwości co do tego, czy obowiązujące regulacje procedury podatkowej pozwalają rzetelnie i skutecznie przeprowadzać dowody z przesłuchania. Wątpliwości te są tym bardziej zasadne, że w piśmiennictwie związanym z podatkowym postępowaniem dowodowym nie dokonano szerszej analizy znaczenia dowodów osobowych w całym procesie dowodzenia ani ich miejsca w systemie środków dowodowych procedury podatkowej. Istniejące opracowania koncentrowały się raczej na ogólnym znaczeniu podatkowego postępowania dowodowego oraz na problematyce związanej z naruszeniami prawa o postępowaniu podatkowym związanego ze stosowaniem poszczególnych dowodów. Na szczególną uwagę zasługują tu badania, których rezultaty zaprezentowano w monografiach D. Strzelca, B. Rutkowskiego oraz G. Adaszkiewicz . Nie przeprowadzono jednak dotychczas analizy znaczenia dowodu z przesłuchania w procedurze podatkowej ani nie rozważano adekwatności treści przepisów postępowania podatkowego do roli i znaczenia dowodu z przesłuchania w procedurze podatkowej. Zagadnienie to w pełni zasługuje na uwagę i szersze omówienie.

W początkowej fazie obowiązywania Ordynacji podatkowej z 1997 r. w literaturze można było spotkać stanowisko wskazujące, że znaczenie dowodów osobowych jest w postępowaniu podatkowym daleko mniejsze niż dowodów z dokumentów. Analiza przepisów odnoszących się do dowodu z przesłuchania, orzecznictwa sądowego, a także praktyki ich stosowania przez organy podatkowe pozwala na podważenie tej tezy.

Temat niniejszej pracy wymaga przyjęcia określonych ustaleń terminologicznych, w szczególności w odniesieniu do takich pojęć, jak: procedura podatkowa, dowód oraz środek dowodowy. Próbę ustalenia zakresu terminologicznego tych pojęć podjęto w rozdziale pierwszym dysertacji.

Teza badawcza prezentowanej pracy zakłada, że dowód z przesłuchania, mimo lakoniczności odnoszących się do niego regulacji prawnych, znajduje szerokie zastosowanie w postępowaniach w sprawach podatkowych oraz ma coraz większy wpływ na podstawę faktyczną rozstrzygnięć w takich sprawach.

Rozważania zawarte w niniejszej pracy mieszczą się w ramach dogmatyki prawa podatkowego, a jedynie niektóre problemy wymagały rozważań stricte teoretycznych. Przedmiotem analizy są akty normatywne regulujące postępowania w sprawach podatkowych, a także przepisy procesowe prawa karnego, cywilnego oraz Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zakres badań nie uzasadnia szerszego odnoszenia się do aktów prawnych dotyczących dowodu z przesłuchania w innych systemach prawnych, ponieważ koncentrują się one nie tylko na brzmieniu przepisów, ale przede wszystkim na krajowej praktyce ich stosowania. Niezbędne było również sięgnięcie do orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącego spraw podatkowych. Ponadto cel pracy wymagał, aby przy formułowaniu niektórych poglądów w ograniczonym zakresie wykorzystać metodę historyczną.

W pracy podjęto próbę zaprezentowania przepisów projektu ustawy – Ordynacja podatkowa odnoszących się do instytucji przesłuchania, które mają zastąpić obecnie obowiązujące przepisy procedury podatkowej. Ponieważ nie jest jeszcze znane ostateczne brzmienie tych przepisów, ich prezentacji i oceny dokonano wybiórczo i w ograniczonym zakresie.

W pracy podjęto próbę zarysowania modelu przesłuchania w procedurze podatkowej, który mógłby sprzyjać szerszemu i bardziej skutecznemu korzystaniu z tego środka dowodowego. Część z propozycji ma charakter postulatów de lege ferenda. Większość uwag dotyczy jednak niewłaściwego stosowania obowiązujących przepisów odnoszących się do dowodu z przesłuchania.

Autor fragmentu:

RozdziałI
Zasady podatkowego prawa dowodowego związane z dowodem z przesłuchania

1.Ustalenia terminologiczne

Prezentowane omówienie wymaga, w pierwszej kolejności, wyjaśnienia nomenklatury pojęciowej, jaka została w nim użyta. Część pojęć używana jest w aktach prawnych, a mimo to bywa rozmaicie rozumiana, niekiedy w sposób nieodpowiadający zakresowi przypisanemu w takim akcie. Niektóre pojęcia mają utrwalony sposób ich rozumienia, a inne bywają używane dowolnie. Przyjęcie możliwie jednolitego zakresu znaczeniowego danego pojęcia z pewnością ułatwia posługiwanie się tekstem prawnym w procesie jego wykładni.

Przedmiotem badań niniejszej pracy jest instytucja przesłuchania strony, świadka i biegłego. Została ona uregulowana w ustawie – Ordynacja podatkowa oraz w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej . Ta pierwsza ustawa przewiduje wykorzystanie tego środka dowodowego zarówno w postępowaniu podatkowym, jak i podczas kontroli podatkowej. W procedurze podatkowej istnieje zatem kilka postępowań, które umożliwiają przeprowadzenie przesłuchania. Konieczne wydaje się odniesienie się w pierwszej...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX

Zaloguj się do LEX | Nie korzystasz jeszcze z programów LEX? Zamów prezentację