Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej. Komentarz - OpenLEX

Adamczak Alicja (red.), Szewc Andrzej (red.), Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej. Komentarz

Komentarze
Opublikowano: LEX 2008
Stan prawny: 7 listopada 2007 r.
Autorzy komentarza:

Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej. Komentarz

Autorzy fragmentu:

Wprowadzenie

I.Ogólne wiadomości o konwencji paryskiej

1.Uwagi wstępne

Konwencja związkowa paryska o ochronie własności przemysłowej (Paris Convention for the Protection of Industrial Property) została sporządzona w Paryżu dnia 20 marca 1883 r. W życie weszła 7 lipca 1884 r. Państwa, które stały się jej członkami, utworzyły międzynarodowy Związek Ochrony Własności Przemysłowej, zwany Związkiem Paryskim (Paris Union).

Konwencja została zrewidowana w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r., w Lizbonie dnia 31 października 1958 r. i w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. oraz zmieniona dnia 28 września 1979 r.

Polska jest stroną konwencji od dnia 10 listopada 1919 r. Przystąpienie do ówcześnie wiążącego tekstu waszyngtońskiego nastąpiło w wykonaniu zobowiązania przyjętego przez Państwo Polskie w tzw. małym traktacie wersalskim z dnia 28 czerwca 1919 r. Obecnie obowiązujący tekst konwencji (akt sztokholmski z dnia 14 lipca 1967 r.) wszedł w życie w stosunku do Polski dnia 24 marca 1975 r.

Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do konwencji i utworzonego przez nią Związku Paryskiego należą 172 państwa, w tym wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej (zob. załączony wykaz).

Konwencja jest administrowana przez Światową Organizację Własności Intelektualnej - World Intellectual Property Organization/Organisation mondiale de la propriété intellectuelle (WIPO/OMPI).

2.Powody i okoliczności zawarcia konwencji

Przygotowania do opracowania konwencji o ochronie własności przemysłowej, nazwanej następnie od miejsca jej powstania konwencją paryską, rozpoczęto w 1873 r. Trwały dziesięć lat.

Zawarcie konwencji paryskiej nastąpiło w wyniku ugruntowania się przekonania o potrzebie stworzenia multilateralnej podstawy dla ochrony własności przemysłowej w stosunkach międzynarodowych, przełamującej terytorializm tej ochrony, statuowany na gruncie prawa wewnętrznego. Bezpośrednią przyczyną przystąpienia do prac nad konwencją była gwałtownie wzrastająca wymiana handlowa i związana z tym konkurencja między poszczególnymi przedsiębiorcami, wzmagająca zapotrzebowanie na ochronę własności przemysłowej w skali międzynarodowej. Pozwalałaby ona na ochronę, powiększającego się coraz bardziej, dorobku naukowo-technicznego, a także prowadzenie i finansowanie badań zmierzających do powstawania nowych rozwiązań technicznych, przeznaczonych do wykorzystania w produkcji.

Przejawem wzrastającej skali wymiany i jej uniwersalizacji były wielkie wystawy przemysłowe: w Wiedniu w 1873 r., a następnie - w kilka lat później - w Paryżu. Refleksem potrzeb ujawnionych w toku tych wystaw były kongresy patentowe, zorganizowane w Wiedniu i w Paryżu. Postulowano na nich najpierw unifikację prawa patentowego, a następnie jedynie sformułowanie podstawowych zasad ochrony prawnej wynalazków.

Jest oczywiste, że przedsiębiorcy angażujący znaczne nakłady finansowe w prace badawcze, mające na celu opracowanie i wdrożenie nowych rozwiązań, byli zainteresowani posiadaniem monopolu na wykorzystywanie innowacji powstałych w rezultacie tych prac. Powielanie cudzych rozwiązań stanowiło bowiem żerowanie na cudzym dorobku, polegające na oszczędzeniu nakładów niezbędnych do ich prowadzenia i - co nie mniej istotne - na zwolnieniu się z ryzyka inwestycji chybionych, tzn. takich, które nie zostały uwieńczone oczekiwanym rezultatem badawczym, nadającym się do zastosowania w produkcji lub usługach. Oznacza to, że brak zasad określających w sposób zadowalający granice omawianego monopolu nie tylko nie zapewniał i nie stymulował rozwoju, lecz przeciwnie, czynił działalność badawczą oraz innowacyjną nieopłacalną, a więc w sumie dezorganizował rynek przez eliminację uczciwej konkurencji. Ponadto ideą twórców konwencji było stymulowanie ujednolicania i podnoszenia poziomu ochrony oraz stworzenie w dziedzinie własności przemysłowej zalążka zasad ponadpaństwowych o charakterze uniwersalnym.

Początkowo konwencja podpisana została przez jedenaście państw: Belgię, Brazylię, Francję, Gwatemalę, Włochy, Holandię, Salwador, Serbię, Hiszpanię i Szwajcarię. Przystąpienia dokonały ponadto Ekwador, Zjednoczone Królestwo i Tunezja.

3.Rewizje konwencji

Jedną z zasad konwencji zmierzających do intensyfikacji ochrony było dokonywanie okresowych przeglądów, mających na celu wprowadzanie zmian do jej tekstu. Konferencje takie odbyły się w Rzymie w 1886 r., w Madrycie w 1890 i 1891 r., w Brukseli w 1897 i 1900 r. i w Waszyngtonie w 1911 r. Akty opracowane i przyjęte w ich toku nie stały się jednak wiążące między państwami Związku. Jako akty wiążące między ich uczestnikami weszły natomiast w życie akty przyjęte: w Hadze w 1925 r., Londynie w 1934 r., Lizbonie w 1958 r. i w Sztokholmie w 1967 r.

4.Akt sztokholmski

Konferencja sztokholmska w 1967 r. oraz powstały w jej wyniku akt noszący tę nazwę stanowiły w historii międzynarodowego systemu ochrony własności intelektualnej moment zwrotny, m.in. w odniesieniu do organizacji sekretariatu obsługującego konwencję. Termin jej zorganizowania nie był przypadkowy. Wiązał się z nową sytuacją, wynikającą z jakościowego skoku w postępie nauki i techniki, który otwierał nowe możliwości, a jednocześnie stwarzał nowe wyzwania w wymianie międzynarodowej. Bezpośrednim skutkiem tego postępu, będącego pochodną osiągnięć badawczych inicjowanych w sferze militarnej i przenoszonych w następnym etapie, w mniejszym lub większym stopniu, do wszystkich praktycznie dziedzin produkcji i usług, były pojawiające się na niespotykaną dotychczas skalę możliwości produkcyjne, co z kolei stało się przyczyną ogromnej ekspansji światowych koncernów na rynki międzynarodowe, powodującej znaczne napięcia w walce konkurencyjnej na lokalnych i światowych rynkach. Omawiane zjawiska prowadziły do nowego spojrzenia na ochronę własności intelektualnej. Dostrzeżono w niej mianowicie znaczne możliwości. Bezpośrednim tego wynikiem było pojawienie się nowych kategorii chronionych dóbr (np. programów komputerowych) lub formowanie się nowych systemów ochrony (np. topografii układów scalonych). Coraz większe znaczenie ma także uzupełnianie się systemów ochrony w sferze własności autorskiej i przemysłowej. Jednym z aspektów, który w następnych latach stał się istotnym czynnikiem przyciągającym zainteresowanie, było wykorzystanie istniejących systemów konwencyjnych, stanowiących struktury już istniejące, tzn. działające od dłuższego czasu w obrocie międzynarodowym, osiadłe w świadomości uczestników obrotu, do nowych kategorii dóbr wymagających ochrony. Przykładem jest tu objęcie prawem autorskim ochrony programów komputerowych, nie zaś budowanie systemu ochrony sui generis, jak to w późniejszych latach przyjęto w odniesieniu do ochrony topografii układów scalonych.

Zamysł organizatorów konferencji sztokholmskiej zsynchronizowania systemów ochrony w sferze szeroko pojętej własności intelektualnej został zrealizowany przez przyjęcie koncepcji równoległego odbywania szeregu konferencji dyplomatycznych, mających za przedmiot poszczególne porozumienia lub bloki tematyczne, między debatującymi w znacznym stopniu w gremiach personalnych, reprezentujących te same państwa związane różnymi aktami konwencji paryskiej oraz konwencji berneńskiej, a także pięć porozumień: dwa porozumienia madryckie oraz porozumienia: haskie, nicejskie i lizbońskie. Zostało to także zrealizowane przez odbywanie wspólnych obrad plenarnych, obok konferencji w gronach państw związanych danymi umowami międzynarodowymi. Sprzyjał temu fakt, że w gremiach zajmujących się określonymi dziedzinami własności intelektualnej poszczególne państwa reprezentowane były przez te same osoby, w tym zwłaszcza, w gronach reprezentacji poszczególnych państw, przez wybitnych znawców problematyki ochrony własności intelektualnej, będących z istoty swojej pozycji orędownikami intensyfikacji i uniwersalizacji tej ochrony. Dzięki temu było możliwe dokonanie kompleksowego przeglądu zasad międzynarodowej ochrony własności intelektualnej, a więc obejmującej nie tylko własność przemysłową, lecz także prawo autorskie, oraz stworzenie instytucjonalnych form pełniej niż dotychczasowe łączących w sferze organizacyjnej oba te systemy ochrony. Konfrontacja taka stanowiła dogodny punkt wyjścia do formułowania nowych rozwiązań, zarówno dotyczących zasad ochrony, jak i rozwiązań organizacyjnych, a więc zasad administracyjnych oraz przejściowych.

Jak powiedziano, sens istnienia różnych aktów konwencji paryskiej wynika z idei tworzenia możliwie najszerszej podstawy do ochrony własności przemysłowej w obrocie międzynarodowym, a więc zmierzania do jej uniwersalizacji, a jednocześnie stymulowania podnoszenia poziomu ochrony i tworzenia zalążka ustawodawstwa ponadpaństwowego. Są to cele ze sobą sprzeczne w tym znaczeniu, że kształtowanie ochrony na wyższym poziomie stanowi barierę w przystępowaniu do tak ukształtowanych zasad dla państw, które podobnego poziomu ochrony nie przyznają rodzimym podmiotom w swoim ustawodawstwie wewnętrznym. Istnienie różnych aktów (redakcji, tekstów) konwencji, będących w swojej istocie odrębnymi konwencjami, jednak spiętych członkostwem związanych nimi państw w Związku Paryskim i wynikającymi z tego regułami podstawowymi, jak również zasadami dotyczącymi relacji między poszczególnymi aktami konwencji, umożliwia równolegle funkcjonowanie wcześniejszych tekstów jako wiążących między ich uczestnikami, a jednocześnie aktów nowszych, przewidujących wyższy poziom ochrony. Akt ostatni jest z reguły dostępny do przystąpienia dla państw dotychczas związanych aktami wcześniejszymi, jak również dla państw nowo przystępujących do konwencji, dla których z kolei akty wcześniejsze nie są dostępne. W konsekwencji, mimo istnienia różnych aktów konwencji, państwa związane którymkolwiek z nich są - jako członkowie Związku - związane (w ramach określonego aktu) podstawowymi zasadami ochrony własności przemysłowej przyjętymi na jej gruncie.

Ponadto konwencja pozostawia swoim stronom możliwość zawierania porozumień międzynarodowych niesprzecznych z konwencją, co stanowi przejaw idei bezkolizyjnego rozbudowywania ochrony na różnych poziomach i między różnymi państwami.

5.Charakterystyka postanowień konwencji

W tekście konwencji wyróżnia się trzy rodzaje postanowień: prawno-materialne, organizacyjne (administracyjne) oraz końcowe. W ramach tych trzech grup zawarte są w konwencji paryskiej postanowienia:

1)

mające charakter norm prawa międzynarodowego, regulujące prawa i obowiązki państw członków Związku, np. ustanawiające obowiązek utworzenia przez państwa członkowskie służb zajmujących się własnością przemysłową (art. 12 w zw. z art. 4 lit. D ust. 2).;

2)

ustanawiające organy Związku oraz ich kompetencje, np. art. 13 ustanawiający Zgromadzenie, składające się z państw członkowskich;

3)

dotyczące trybu działania organów konwencji, np. art. 15 określający uprawnienia i zasady działania Biura Międzynarodowego (status Biura Międzynarodowego jest szerzej uregulowany w art. 9 konwencji WIPO);

4)

zobowiązujące państwa członkowskie do uregulowania określonych spraw, np. art. 4 D ust. 4. zdanie drugie, nakładające obowiązek określenia skutków niedopełnienia formalności;

5)

zezwalające na regulowanie określonych spraw, np. art. 19 dopuszczający zawieranie przez państwa członkowskie porozumień niesprzecznych z konwencją;

6)

przewidziane do obligatoryjnego stosowania przez państwa członkowskie w odniesieniu do stron stosunków prawnych lub jako zobowiązanie państwa członkowskiego, np. art. 10 bis ust. 1 nakładający na państwa obowiązek zapewnienia efektywnej ochrony przed działaniami naruszającymi uczciwą konkurencję;

7)

merytoryczne postanowienia, stanowiące uregulowanie spraw bezpośrednio w konwencji (niezależnie od uregulowań krajowych albo przy obowiązkowym ich uregulowaniu w prawie wewnętrznym, zależnie od tego, czy system ten pozwala na bezpośrednie stosowanie reguł materialnych konwencji).

6.Wykładnia postanowień konwencji

Akty redakcji paryskiej podpisane zostały we francuskiej wersji językowej. Tłumaczenie angielskie zostało przygotowane przez BIRPI po zakończeniu konferencji i zostało poddane konsultacji rządom państw posługujących się językiem angielskim jako jedynym lub jednym z języków oficjalnych. Kwestia ta ma istotne znaczenie. Oryginalnym tekstem konwencji jest francuska wersja językowa. W konsekwencji, w wypadku rozbieżności między urzędowymi tłumaczeniami, mimo ich oficjalnego charakteru, ostateczną podstawę wykładni powinien stanowić tekst francuski. Służy to ujednoliceniu interpretacji konwencji.

Inaczej kwestia języka konwencji uregulowana została w art. 20 konwencji WIPO. Sporządzono ją w czterech językach podstawowych (angielskim, hiszpańskim, francuskim i rosyjskim) oraz umocowano Dyrektora Generalnego do sporządzenia urzędowych tłumaczeń na języki: niemiecki, włoski, portugalski i inne, według wskazań konferencji. W konsekwencji takiego ujęcia w wypadku rozbieżności interpretacji opartych na rożnych wersjach językowych należy poszukiwać, który tekst wyraża najdokładniej sens konwencji WIPO. Stanowisko takie wyrażone zostało w sprawozdaniu Komisji V, opracowanym przez J. Voyame i przyjęte wraz z całym sprawozdaniem (por. Raport Komisji V (w:) Actes de la Conférence de Stockholm de la Propriété Intellectuelle (1967), t. II, s. 1252).

II.Konwencja paryska w systemie umów międzynarodowych z zakresu ochrony własności przemysłowej

1.Uwagi wstępne

Konwencja paryska jest pierwszą i podstawową, ale nie jedyną wielostronną konwencją międzynarodową regulującą sprawy ochrony własności przemysłowej. Wskazane jest zatem scharakteryzowanie jej miejsca, roli i znaczenia w systemie umów międzynarodowych z zakresu ochrony tej własności.

2.Umowy międzynarodowe administrowane przez WIPO, których Polska jest stroną

W grupie tych umów, poza konwencją paryską, znajdują się:

a)

Konwencja o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, podpisana w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. i zmieniona w 1979 r. Polska jest stroną konwencji WIPO od 23 marca 1975 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do konwencji należą 184 państwa.

b)

Układ o współpracy patentowej - PCT, sporządzony w Waszyngtonie 19 czerwca 1970 r., poprawiony dnia 2 października 1979 r. i zmieniony dnia 3 lutego 1984 r. Kolejna zmiana nastąpiła w 2001 r. Układ wszedł w życie w stosunku do Polski dnia 25 grudnia 1990 r. Zob. też oświadczenie rządowe z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie wycofania przez Rzeczpospolitą Polską, z mocą od dnia 1 marca 1994 r., oświadczenia do Układu. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do PCT należy 138 państw.

c)

Traktat budapeszteński o międzynarodowym uznawaniu depozytu drobnoustrojów dla celów postępowania patentowego, sporządzony w Budapeszcie dnia 28 kwietnia 1977 r. i zmieniony w 1980 r., który - wraz z regulaminem wykonawczym - wszedł w życie w stosunku do Polski z dniem 22 września 1993 r. Traktat tworzy Związek Międzynarodowego Uznawania Depozytu Drobnoustrojów dla celów Postępowania Patentowego. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Traktatu należy 68 państw.

d)

Porozumienie strasburskie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji patentowej, sporządzone dnia 24 marca 1971 r., zmienione dnia 28 września 1979 r. W stosunku do Polski Porozumienie weszło w życie dnia 4 grudnia 1997 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Porozumienia należy 58 państw.

e)

Porozumienie madryckie o międzynarodowej rejestracji znaków, sporządzone w Madrycie dnia 14 kwietnia 1891 r., zrewidowane w Brukseli dnia 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r., w Nicei dnia 15 czerwca 1957 r. i w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. oraz zmienione dnia 2 października 1979 r. Polska jest stroną Porozumienia od dnia 18 marca 1991 r. Zob. też akt wycofania przez Rzeczpospolitą Polską zastrzeżenia złożonego do art. 14 ust. 2 (d) i (f) Porozumienia. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Porozumienia należy 57 państw.

f)

Protokół dotyczący Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków, sporządzony w 1989 r. Polska jest stroną Protokołu od dnia 4 marca 1997 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Protokołu należą 74 państwa. Łącznie do Związku Madryckiego (Madrid Union), tworzonego przez państwa członkowskie Porozumienia i Protokołu, należy 81 państw.

g)

Porozumienie nicejskie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków, podpisane w Nicei dnia 15 czerwca 1957 r., zrewidowane w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. i w Genewie dnia 13 maja 1977 r. oraz zmienione dnia 28 września 1979 r. W stosunku do Polski porozumienie (w tekście genewskim) weszło w życie z dniem 4 marca 1997 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Porozumienia należy 81 państw.

h)

Porozumienie wiedeńskie ustanawiające międzynarodową klasyfikację elementów graficznych znaków, sporządzone w Wiedniu dnia 12 czerwca 1973 r. i zmienione dnia 1 października 1985 r. Polska jest stroną Porozumienia od dnia 4 marca 1997 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Porozumienia należą 24 państwa.

i)

Porozumienie madryckie dotyczące zwalczania fałszywych oznaczeń pochodzenia towarów, sporządzone dnia 14 kwietnia 1891 r., zrewidowane w Waszyngtonie dnia 2 czerwca 1911 r., w Hadze dnia 6 listopada 1925 r., w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r. i w Lizbonie dnia 31 października 1958 r. oraz uzupełnione Aktem dodatkowym w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. Polska jest stroną Porozumienia (w tekście haskim) od dnia 10 grudnia 1928 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Porozumienia należy 35 państw.

3.Umowy międzynarodowe należące do systemu WIPO, którymi Polska nie jest związana

W tej grupie umów należy wymienić w szczególności:

a)

Traktat o prawie patentowym (PLT), sporządzony w Genewie dnia 1 czerwca 2000 r., podpisany przez 53 państwa, w tym Polskę, a także Europejską Organizację Patentową. Wśród sygnatariuszy znajdują się państwa Unii Europejskiej. Traktat wszedł w życie po ratyfikowaniu go przez 10 państw. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. ratyfikacji dokonało 16 państw (Bahrajn, Chorwacja, Dania, Estonia, Finlandia, Kirgistan, Mołdowa, Nigeria, Oman, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Ukraina, Uzbekistan i Wielka Brytania). Traktat reguluje zagadnienia proceduralne, zwłaszcza postępowanie w celu uzyskania patentu. Aktualnie w ramach WIPO trwają prace związane z opracowaniem drugiego traktatu, który regulować będzie zagadnienia materialnego prawa patentowego (Substantive Patent Law Treaty - SPLT).

b)

Traktat o prawie znaków towarowych, sporządzony w Genewie dnia 27 października 1994 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. stronami traktatu jest 39 państw.

c)

Porozumienie haskie dotyczące międzynarodowego depozytu wzorów przemysłowych, sporządzone dnia 6 listopada 1925 r., zrewidowane w Londynie dnia 2 czerwca 1934 r. i w Hadze dnia 28 listopada 1960 r., uzupełnione aktem dodatkowym sporządzonym w Monako dnia 18 listopada 1961 r. oraz aktem uzupełniającym sporządzonym w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r., zmienionym dnia 28 września 1979 r., a także aktem genewskim z dnia 2 lipca 1999 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Porozumienia należy 47 państw. Do aktu genewskiego dotyczącego międzynarodowej rejestracji wzorów przemysłowych przystąpiła ostatnio (24 września 2007 r.) Wspólnota Europejska, w stosunku do której akt ten wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2008 r.

d)

Porozumienie z Locarno ustanawiające międzynarodową klasyfikację wzorów przemysłowych, sporządzone w 1968 r., zmienione w 1979 r. Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do Porozumienia należy 49 państw.

4.Umowy międzynarodowe nienależące do systemu WIPO, którymi Polska jest związana

Wśród najważniejszych umów wiążących Polskę, które nie są administrowane przez WIPO, wymienić należy:

a)

Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS), stanowiące załącznik 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), sporządzonego w Marakeszu dnia 15 kwietnia 1994 r. TRIPS jest opublikowane w załączniku do Dz. U. z 1996 r. Nr 32, poz. 143. Porozumienie o utworzeniu WTO weszło w życie w stosunku do Polski z dniem 1 lipca 1995 r. W kwestii daty wejścia w życie TRIPS w stosunku do naszego państwa występują rozbieżne opinie (zob. np. J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie w Światowej Organizacji Handlu, s. 51 i n.). Jednakże z uwagi na to, że Polska złożyła oświadczenie, o którym mowa w art. 65 ust. 3 TRIPS, dotyczące odroczenia stosowania postanowień innych niż art. 3 ("Traktowanie narodowe"), art. 4 ("Zasada najwyższego uprzywilejowania") i art. 5 ("Wielostronne porozumienia dotyczące nabywania lub utrzymywania ochrony"), należy przyjąć, że datą, od której ciąży na Polsce obowiązek stosowania tej umowy międzynarodowej, jest 1 stycznia 2000 r. (z wyjątkiem wspomnianych art. 3, 4 i 5, których obowiązek stosowania powstał wcześniej). Aktualnie do WTO należy 151 państw. Zakresem normowania TRIPS są objęte te kategorie własności intelektualnej, które zostały uregulowane w Sekcji 1-7 Części II, a mianowicie: (i) prawa autorskie i pokrewne, (ii) znaki towarowe, (iii) oznaczenia geograficzne, (iv) wzory przemysłowe, (v) patenty, (vi) topografie układów scalonych, (vii) ochrona informacji nieujawnionej.

Stosunek między porozumieniem TRIPS a konwencją paryską jest uregulowany w art. 2 ust. 1 TRIPS. Przepis ten inkorporuje materialne postanowienia aktu sztokholmskiego konwencji, stanowiąc, iż w zakresie części II, III i IV TRIPS państwa członkowskie są zobowiązane zastosować się do wymogów art. 1-12 i art. 19 aktu sztokholmskiego. Wymienione części TRIPS obejmują: Część II: "Normy dotyczące dostępności, zakresu i korzystania z praw własności intelektualnej" (art. 9-40), Część III: "Dochodzenie i egzekwowanie praw własności intelektualnej" (art. 41-61), Część IV: "Nabycie i utrzymanie w mocy praw własności intelektualnej oraz procedury sporne w zakresie tych spraw" (art. 62). To swoiste "wchłonięcie" materialnoprawnych postanowień aktu sztokholmskiego konwencji, w tym przepisów wyznaczających minimum ochrony, w ramy Światowej Organizacji Handlu oznacza dla państw-członków WTO obowiązek stosowania przepisów tego aktu, choćby formalnie były związane wcześniejszym tekstem konwencji bądź też nie należały do tej umowy międzynarodowej. W pewnym sensie ogranicza to międzynarodowoprawne znaczenie konwencji paryskiej. Należy jednak mieć na uwadze, że nie wszystkie państwa członkowskie konwencji należą do WTO (jak wspomniano, obecnie członkami konwencji są 172 państwa, natomiast do WTO należy 151 państw).

Spośród orzeczeń rozstrzygających spory między państwami członkowskimi WTO, dotyczących zgodności krajowych systemów prawa patentowego z TRIPS, zob. w szczególności raport z dnia 17 marca 2000 r., WT/DS114/R, wydany w sprawie wytoczonej przez Stany Zjednoczone przeciwko Kanadzie (Canada - Patent Protection of Pharmaceutical Products) dotyczącej ograniczenia patentu określanego mianem "wyjątku Bolara" (wykładnia art. 30 TRIPS) oraz raport z dnia 5 maja 2000 r., WT/DS170/R, wydany również w sprawie wytoczonej przez Stany Zjednoczone przeciwko Kanadzie (Canada - Term of Patent Protection), dotyczącej wykładni art. 33 w zw. z art. 70 TRIPS.

Na uwagę zasługuje rozstrzygnięcie dotyczące ochrony nazwy handlowej (trade name), o której mowa w art. 8 konwencji paryskiej. Chodziło o odpowiedź na pytanie, czy nazwa handlowa jest objęta ochroną także na podstawie TRIPS. Kwestia ta ujawniła się w sprawie United States - Section 211 Omnibus Appropriations Act of 1998 wszczętej na forum WTO przez Wspólnoty Europejskie przeciwko Stanom Zjednoczonym. Rozstrzygnięcie WTO, w którym niektóre przepisy ustawy amerykańskiej zostały uznane za niezgodne z TRIPS, zakończyło tzw. wojnę o rum (Havana Club). Panel WTO udzielił na powyższe pytanie odpowiedzi przeczącej (zob. raport z dnia 6 sierpnia 2001 r., WT/DS176/R). Stanowiska tego nie podzielił jednak organ apelacyjny (Appellate Body), który trafnie stwierdził, że na podstawie art. 2 ust. 1 TRIPS nazwa handlowa jest objęta ochroną przewidzianą w porozumieniu. Zob. raport z dnia 2 stycznia 2002 r., WT/DS176/AB/R. Raport ten został przyjęty przez DSB (Dispute Settlement Body) dnia 1 lutego 2002 r.

Istotne znaczenie mają również rozstrzygnięcia podjęte na forum WTO w sprawach wszczętych przez Stany Zjednoczone oraz Australię przeciwko Wspólnotom Europejskim, dotyczących wspólnotowego systemu ochrony oznaczeń geograficznych (European Communities - Protection of Trademarks and Geographical Indications for Agricultural Products and Foodstuffs). W raportach wydanych dnia 15 marca 2005 r. uznano, że niektóre elementy tego systemu, przewidziane w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i oznaczeń pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych, są niezgodne z Porozumieniem TRIPS (i GATT 1994), naruszając w szczególności zasadę traktowania narodowego. Zob. raport panelu w sprawie ze skargi Stanów Zjednoczonych (WT/DS174/R oraz raport panelu w sprawie ze skargi Australii (WT/DS290/R). W związku z tymi rozstrzygnięciami, dnia 20 marca 2006 r. przyjęto w Unii Europejskiej nowe regulacje w tym zakresie (zob. rozporządzenia Rady (WE) nr 510/2006 i nr 509/2006, wymienione w pkt III.6 lit. k) i l) poniżej), a rozporządzenie nr 2081/92 zostało uchylone.

Uwaga: Dnia 6 grudnia 2005 r. Rada Ogólna WTO podjęła decyzję o przyjęciu Protokołu zmieniającego Porozumienie TRIPS. Zmiany polegają na dodaniu art. 31 bis oraz wprowadzeniu załącznika do Porozumienia, a mają na celu wdrożenie przyjętych w 2003 r. postanowień umożliwiających udzielanie licencji przymusowych na wytwarzanie produktów farmaceutycznych przeznaczonych na wywóz do państw dotkniętych problemami w zakresie zdrowia publicznego. Warto mieć na uwadze, że Rzeczpospolita Polska, będąc członkiem WTO, nie podejmie samodzielnie decyzji o ratyfikacji Protokołu zmieniającego TRIPS, lecz kompetencję tę, także w stosunku do innych państw Unii Europejskiej, przejęły instytucje unijne. Zob. wniosek Komisji Europejskiej z dnia 27 kwietnia 2006 r. dotyczący decyzji Rady przyjmującej, w imieniu Wspólnoty Europejskiej, Protokół zmieniający Porozumienie TRIPS (COM (2006) 175). Zob. też projekt stanowiska Parlamentu Europejskiego w tej sprawie (dokument 2006/0060 (AVC) z dnia 8 czerwca 2007 r.).

b)

Konwencja o udzielaniu patentów europejskich (Convention on the Grant of European Patents). Konwencja ta, określana również jako "konwencja o patencie europejskim" (European Patent Convention) (dalej: "EPC" lub "konwencja monachijska"), została sporządzona dnia 5 października 1973 r. w Monachium. W stosunku do pierwszych sześciu państw (Francja, Holandia, Luksemburg, RFN, Szwajcaria i Wielka Brytania) weszła w życie z dniem 7 października 1977 r. Została zmieniona aktem rewidującym z dnia 17 grudnia 1991 r. oraz decyzjami Rady Administracyjnej Europejskiej Organizacji Patentowej z dnia 21 grudnia 1978 r., 13 grudnia 1994 r., 20 października 1995 r., 5 grudnia 1996 r., 10 grudnia 1998 r. i 27 października 2005 r., a także aktem rewidującym z dnia 29 listopada 2000 r., który - stosownie do określonego w tym akcie trybu wejścia w życie, a także w związku z faktem, że dnia 13 grudnia 2005 r. dokonana została jego ratyfikacja przez piętnaste państwo-stronę EPC (Grecję) - wejdzie w życie z dniem 13 grudnia 2007 r. Integralnymi częściami EPC są: (i) regulamin wykonawczy, (ii) protokół w sprawie uznawania, (iii) protokół w sprawie przywilejów i immunitetów, (iv) protokół w sprawie centralizacji, (v) protokół w sprawie interpretacji art. 69. Konwencja monachijska tworzy Europejską Organizację Patentową (European Patent Organization), której organem jest, m.in. Europejski Urząd Patentowy (European Patent Office) z siedzibą w Monachium i agendami w Hadze, Berlinie, Wiedniu i Brukseli. Obecnie do EPC należą 32 państwa: państwa członkowskie Unii Europejskiej, a także: Szwajcaria, Liechtenstein, Monako, Turcja i Islandia. Polska jest stroną EPC od dnia 1 marca 2004 r. Tekst konwencji wraz z regulaminem wykonawczym i protokołami stanowiącymi jej integralną część został ogłoszony w Dz. U. z 2004 r. Nr 79, poz. 737. Dokonywanie europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutki patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej reguluje ustawa z dnia 14 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 598 z późn. zm.).

Konwencja monachijska jest "porozumieniem szczególnym" w rozumieniu art. 19 konwencji paryskiej (pkt 3 preambuły EPC). Państwa tworzące Europejską Organizację Patentową skorzystały więc z kompetencji przyznanej w art. 19, która obejmuje zawieranie porozumień szczególnych, pod warunkiem że nie są one sprzeczne z postanowieniami konwencji paryskiej.

EPC, zgodnie ze swoim tytułem, reguluje udzielanie patentów europejskich (European patents), określając w szczególności materialnoprawne przesłanki zdolności patentowej wynalazków, wymagania dotyczące europejskich zgłoszeń patentowych oraz tryb postępowania w sprawie udzielenia patentu. Patenty europejskie są udzielane przez Europejski Urząd Patentowy, a postępowanie w tym trybie jest otwarte dla osób fizycznych i prawnych oraz jednostek zrównanych przez właściwe prawo z osobami prawnymi, bez ograniczeń co do państwa pochodzenia zgłoszenia. Mogą więc w tym trybie uzyskiwać ochronę nie tylko podmioty z państw członkowskich, lecz również z innych państw, w tym także, od samego początku obowiązywania EPC, z Polski. Na podstawie jednego zgłoszenia i w wyniku jednego postępowania następuje udzielenie patentu europejskiego, skutecznego na terytorium tych państw członkowskich, które zostały wyznaczone przez zgłaszającego. Może on być udzielony dla jednego, kilku lub wszystkich państw konwencyjnych (art. 3 EPC). Podkreślenia wymaga okoliczność, że patent europejski nie jest instrumentem wspólnotowym (unijnym); w systemie konwencyjnym, obok państw Unii Europejskiej, uczestniczą także państwa spoza Unii (np. Szwajcaria, Turcja). Mimo że uczestnictwo Polski w tej umowie międzynarodowej nie było uwarunkowane członkostwem w Unii Europejskiej, to jednak przystąpienie do EPC było częścią zobowiązań przedakcesyjnych naszego kraju (zob. art. 66 ust. 2 Układu europejskiego z dnia 16 grudnia 1991 r.).

Konwencja monachijska nie reguluje ani treści patentu (w tym jego ograniczeń), ani ochrony tego prawa. Po udzieleniu patent europejski, stanowiący wiązkę patentów krajowych, "rozpada się" na patenty krajowe tych państw członkowskich, na których terytorium został przyznany, zgodnie z wyznaczeniem dokonanym przez zgłaszającego, i wywiera taki sam skutek oraz podlega tym samym warunkom co patent krajowy udzielony przez to państwo, chyba że konwencja stanowi inaczej (zob. art. 2 ust. 2). Zob. też art. 64 EPC. Regułę tę wyraża również art. 6 ust. 1 wspomnianej wyżej ustawy z dnia 14 marca 2003 r., stanowiąc, że przez uzyskanie patentu europejskiego, w którym Rzeczpospolita Polska została wyznaczona jako kraj ochrony, nabywa się, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, takie same prawa, jakie przyznaje patent udzielony na podstawie ustawy - Prawo własności przemysłowej. Regulacja ta odzwierciedla zasadę terytorialności ochrony, która ma pełne zastosowanie do patentów europejskich. Konwencja monachijska w bardzo skromnym zakresie normuje jednolite skutki materialne patentu europejskiego, określając, np dwudziestoletni czas jego trwania (art. 63) i sposób ustalania zakresu ochrony wynikającej z patentu (art. 69). W szczególności jednak postępowanie o naruszenie patentu, a także o jego unieważnienie, toczy się przed organami krajowymi i podlega ustawom krajowym, jakkolwiek podstawy unieważnienia są w konwencji wskazane (art. 138).

Najważniejszy skutek przystąpienia Polski do EPC polega na tym, że patenty europejskie są udzielane, na podstawie decyzji Europejskiego Urzędu Patentowego, także na terytorium naszego państwa. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej przestał być jedynym organem przyznającym wyłączność na korzystanie z wynalazków w Polsce. Z uwagi na to, że tryb konwencyjny dostępny jest nie tylko dla zgłaszających z państw członkowskich EPC, lecz również z innych państw, przystąpienie do tej umowy międzynarodowej wiąże się z tym, że patent europejski skuteczny w Polsce może być udzielony nie tylko na rzecz zgłaszających z państw członkowskich EPC, lecz również z takich państw jak Stany Zjednoczone, Rosja czy Japonia. Należy się więc liczyć ze znacznym wzrostem liczby patentów w Polsce, co dodatkowo wzmocni blokadę patentową w naszym kraju.

c)

Międzynarodowa konwencja o ochronie nowych odmian roślin (International Convention for the Protection of New Varieties of Plants), sporządzona w 1961 r., zmieniona w 1972 r., 1978 r. i 1991 r. Polska stała się stroną konwencji w dniu 11 listopada 1989 r. (w wersji z 1978 r.), a od dnia 15 sierpnia 2003 r. jest stroną jej najnowszego aktu z 1991 r. Wspominając o konwencji (w skrócie określanej jako "UPOV"), należy jednak zwrócić uwagę, że ochrona odmian roślin nie jest objęta zakresem unormowania zawartym w konwencji paryskiej. Również w prawie polskim ochrona ta nie jest zapewniana na podstawie przepisów p.w.p., lecz odrębnej ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin, która weszła w życie z dniem 1 maja 2004 r. (w poprzednim stanie prawnym pozycja prawna hodowcy odmiany była normowana w ustawie o nasiennictwie). Według stanu na dzień 1 listopada 2007 r. do konwencji UPOV należy 65 państw.

5.Traktat akcesyjny

W wyliczeniu umów międzynarodowych zawierających regulację ochrony własności przemysłowej w Polsce nie może zabraknąć wzmianki o traktacie, na podstawie którego Rzeczpospolita Polska uzyskała członkostwo w Unii Europejskiej. Jest to Traktat o przystąpieniu Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji do Unii Europejskiej, podpisany w Atenach dnia 16 kwietnia 2003 r., ratyfikowany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dnia 23 lipca 2003 r. W strukturze traktatu wyróżnić należy: traktat między państwami członkowskimi Unii Europejskiej a wymienionymi powyżej dziesięcioma państwami dotyczący przystąpienia do Unii Europejskiej (Treaty of Accession) i akt dotyczący warunków przystąpienia do Unii Europejskiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Act of Accession) wraz z 18 załącznikami, a także protokoły oraz akt końcowy. Traktat, akt dotyczący warunków przystąpienia oraz akt końcowy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864. Załączniki do aktu przystąpienia oraz dodatki i protokoły 1-10 są opublikowane w załączniku Nr 1 do wymienionego Dziennika Ustaw (tom I i II). Zob. też Dz. Urz. UE Nr L 236 z dnia 23 września 2003 r. (traktat i akt przystąpienia wraz z załącznikami). Dodatki do załączników są opublikowane w Dz. Urz. UE Nr C 227 E z dnia 23 września 2003 r.

Wśród postanowień traktatu akcesyjnego dotyczących praw własności przemysłowej na szczególne podkreślenie zasługują postanowienia odnoszące się do obowiązku udzielania dodatkowych praw ochronnych (Supplementary Protection Certificates) na produkty lecznicze i produkty ochrony roślin (zob. załącznik Nr 1 do Dz. U. Nr 90 z 2004 r., t. I, s. 285-287), postanowienia dotyczące wspólnotowych znaków towarowych (tamże, s. 284) i wzorów (tamże, s. 287), a także regulacja wprowadzająca szczególny mechanizm, który wyklucza równoległy import leków z Polski do innych państw członkowskich Unii Europejskiej (tamże, s. 694). Nader istotny skutek przystąpienia do Unii Europejskiej polega na tym, że z dniem wejścia w życie traktatu akcesyjnego (1 maja 2004 r.) akty prawa wspólnotowego (acquis communautaire), także z zakresu własności przemysłowej, stały się częścią polskiego porządku prawnego. Wykaz tych aktów jest zamieszczony poniżej w pkt 6.

6.Wspólnotowe prawo własności przemysłowej

6.1.Źródła wspólnotowego prawa własności przemysłowej.

Na wspólnotowe prawo własności przemysłowej składają się obecnie:

a)

dyrektywa Rady 87/54/EWG z dnia 16 grudnia 1986 r. w sprawie ochrony prawnej topografii układów scalonych;

b)

pierwsza dyrektywa Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie zbliżenia praw państw członkowskich dotyczących znaków towarowych;

c)

rozporządzenie Rady nr 1768/92 z dnia 18 czerwca 1992 r. dotyczące ustanowienia świadectwa dodatkowej ochrony dla produktów leczniczych;

d)

rozporządzenie Rady nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego;

e)

rozporządzenie Rady nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowych praw do odmian roślin;

f)

rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1610/96 z dnia 23 lipca 1996 r. dotyczące ustanowienia świadectwa dodatkowej ochrony dla produktów ochrony roślin;

g)

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/44/WE z dnia 6 lipca 1998 r. w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych;

h)

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/71/WE z dnia 13 października 1998 r. w sprawie ochrony prawnej wzorów;

i)

rozporządzenie Rady nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wspólnotowych wzorów;

j)

dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej;

k)

rozporządzenie Rady nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych;

l)

rozporządzenie Rady nr 509/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami;

m)

rozporządzenie nr 816/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. w sprawie udzielania licencji przymusowych na patenty dotyczące wytwarzania produktów farmaceutycznych przeznaczonych na wywóz do krajów dotkniętych problemami w zakresie zdrowia publicznego.

6.2.Wspólnotowe systemy ochrony.

Dotychczas w Unii Europejskiej udało się stworzyć trzy jednolite, autonomiczne systemy praw własności przemysłowej o charakterze wspólnotowym. Pierwszym z nich jest wspólnotowy znak towarowy (Community trademark), ustanowiony rozporządzeniem Rady nr 40/94 (zob. pkt 6.1. lit. d), drugim - wspólnotowe prawa do odmian roślin (Community plant variety rights), ustanowione rozporządzeniem Rady nr 2100/94 (zob. pkt 6.1 lit. e), trzecim - wzór wspólnotowy (Community design), ustanowiony rozporządzeniem Rady nr 6/2002 ( zob. pkt 6.1. lit. i). Należy też mieć na względzie wspólnotowy system ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych (zob. pkt 6.1 lit. k).

6.3.Próby stworzenia patentu Wspólnoty.

Natomiast, wbrew obiegowym opiniom, nie istnieje dotąd jednolity, wspólnotowy system patentowy. W poszczególnych państwach patent (europejski lub krajowy) ma nadal charakter ściśle terytorialny, przyznając ochronę wynikającą z prawa krajowego, przy czym poszczególne krajowe systemy państw członkowskich są ciągle dość istotnie zróżnicowane. Wprawdzie za sprawą konwencji monachijskiej, do której obecnie należą wszystkie państwa Unii Europejskiej (ostatnio, od dnia 1 marca 2007 r., także Malta), ujednolicone są przesłanki zdolności patentowej wynalazków, to jednak nadal zdarzają się przypadki, w których patent europejski, przyznany na kilka państw Unii, w jednym z nich zostaje unieważniony przez krajowy organ patentowy na podstawie prawa krajowego tego państwa.

Próbę stworzenia jednolitego patentu wspólnotowego podjęto już w 1975 r., kiedy to państwa ówczesnej EWG zawarły konwencję luksemburską (Convention for the European Patent for the Common Market, w skrócie Community Patent Convention). Konwencja ta, zmieniona w 1989 r., nie weszła jednak w życie wobec odmowy ratyfikacji przez niektóre państwa członkowskie (przystąpiły do niej bądź ją ratyfikowały: Dania, Francja, Grecja, Holandia, Luksemburg, RFN i Wielka Brytania). W związku z tym, dopiero w 2000 r. Komisja Europejska wystąpiła z projektem rozporządzenia mającego stworzyć patent Wspólnoty (Community patent). Zob. Proposal for a Council Regulation on the Community patent, COM (2000) 412, Dz. Urz. WE Nr C 337 E z dnia 28 listopada 2000 r., s. 278. Zob. też opinię Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (ESC) z dnia 29 marca 2001 r., Dz. Urz. WE Nr C 155 z dnia 29 maja 2001 r., s. 80. Parlament Europejski uchwalił poprawki do projektu w dniu 10 kwietnia 2003 r., Dz. Urz. UE Nr C 127 E z dnia 29 maja 2003 r., s. 519. Jednakże, na posiedzeniu Rady Unii Europejskiej w dniu 18 maja 2004 r. nie osiągnięto wymaganej jednomyślności (przeciwko przyjęciu rozporządzenia głosowały Francja, RFN, Hiszpania i Portugalia, natomiast Włochy wstrzymały się od głosu). Obecnie trudno przewidzieć, czy i kiedy, a także w jakim kształcie dojdzie do ustanowienia patentu Wspólnoty.

6.4.Dotychczasowe działania w zakresie harmonizacji wspólnotowego prawa patentowego i perspektywy jej poszerzenia.

Dotychczas w zakresie prawa patentowego zharmonizowano w Unii Europejskiej tylko ochronę wynalazków biotechnologicznych (zob. dyrektywę 98/44/WE, powołaną w pkt 6.1 lit. g). Z uwagi na to, że dyrektywa ma moc wiążącą tylko w stosunku do państw członkowskich Unii Europejskiej, natomiast nie wiąże Europejskiego Urzędu Patentowego, wprowadzenie dyrektywy do konwencyjnego systemu patentowego wymagało odrębnego aktu transpozycji. Nie nastąpiło to jednak w drodze rewizji konwencji, lecz w drodze zmiany regulaminu wykonawczego EPC, co pozwoliło uniknąć stosowania procedury dyplomatycznej związanej ze zmianą umowy międzynarodowej. Na mocy decyzji Rady Administracyjnej Europejskiej Organizacji Patentowej z dnia 16 czerwca 1999 r., do regulaminu wprowadzony został nowy rozdział VI pt. "Wynalazki biotechnologiczne" (Biotechnological inventions). Postanowienia te, zawarte w zasadach 23b-23e regulaminu, weszły w życie dnia 1 września 1999 r. Dyrektywa 98/44/WE została już w 2002 r. transponowana do polskiego p.w.p. (zob. art. 931-937 wprowadzone ustawą nowelizującą z dnia 6 czerwca 2002 r.).

Natomiast niepowodzeniem zakończyła się próba harmonizacji zasad udzielania patentów na wynalazki urzeczywistniane przy użyciu komputera (computer-implemented inventions). Z projektem dyrektywy w tej sprawie Komisja Europejska wystąpiła w dniu 20 lutego 2002 r. (Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on the patentability of computer-implemented inventions, COM (2002) 92, Dz. Urz. WE Nr C 151 E z dnia 25 czerwca 2002 r.). Inicjatywa została podjęta na podstawie art. 95 TWE, a prace legislacyjne prowadzone były w procedurze współdecyzji (codecision procedure), zakładającej udział Rady i Parlamentu Europejskiego. Dyskusja w Radzie odbyła się dnia 14 listopada 2002 r., a pierwsze czytanie w Parlamencie Europejskim - 24 września 2003 r., zakończone sporządzeniem pisemnego stanowiska Parlamentu zawierającego znaczną liczbę poprawek (Dz. Urz. UE Nr C 77 E z dnia 26 marca 2004 r.). Polityczne porozumienie Rady zostało osiągnięte dnia 18 maja 2004 r., a dnia 7 marca 2005 r. Rada przyjęła wspólne stanowisko (common position) (Dz. Urz. Nr C 144 E z dnia 14 czerwca 2005 r.), w którym nie uwzględniono najważniejszych poprawek Parlamentu. Uchwałą z dnia 6 lipca 2005 r. Parlament Europejski zdecydował o odrzuceniu wspólnego stanowiska Rady, podejmując tę uchwałę przytłaczającą większością głosów: na ogólną liczbę 680 głosujących za odrzuceniem głosowało 648 europosłów, przeciwko - 14, a 18 deputowanych wstrzymało się od głosu. Na temat kontrowersji związanych z dyrektywą zob. A. Nowicka, Ochrona innowacji informatycznych w świetle odrzucenia projektu dyrektywy w sprawie zdolności patentowej wynalazków urzeczywistnianych przy użyciu komputera (w:) Wspólnotowe i krajowe regulacje prawne w dziedzinie ochrony własności przemysłowej, Zbiór referatów z seminarium rzeczników patentowych szkół wyższych, Cedzyna 19-23 września 2005 r., z. 29, pod red. A. Adamczak, s. 77 i n.

Obecnie przedmiotem prac legislacyjnych, również budzącym silne kontrowersje, jest zagadnienie karnoprawnej ochrony praw własności intelektualnej. Dnia 26 kwietnia 2006 r. Komisja Europejska przyjęła zmieniony projekt dyrektywy w sprawie środków karnych mających na celu zapewnienie przestrzegania praw własności intelektualnej (Amended Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on criminal measures aimed at ensuring the enforcement of intellectual property rights). Dokument ten (COM (2006) 168) zastąpił wcześniejszy projekt z dnia 12 lipca 2005 r. (COM (2005) 276), z którym był ponadto związany projekt decyzji ramowej Rady w sprawie wzmocnienia ram prawnokarnych w celu zwalczania naruszeń własności intelektualnej (Proposal for a Council Framework Decision to strengthen the criminal law framework to combat intellectual property offences). Projekt decyzji ramowej został wycofany w związku z orzeczeniem ETS z dnia 13 września 2005 r., C-176/03, w którym Trybunał uznał, że przepisy prawa karnego wymagane do efektywnej implementacji prawa wspólnotowego mieszczą się w zakresie TWE. Zmieniony projekt dyrektywy był przedmiotem pierwszego czytania w Parlamencie Europejskim, który w swej rezolucji z dnia 25 kwietnia 2007 r. (T6-0145/2007) zaproponował liczne poprawki, m.in. opowiedział się za wyłączeniem z zakresu dyrektywy patentów i niektórych innych praw własności przemysłowej.

W styczniu 2006 r. Komisja Europejska ogłosiła kwestionariusz w sprawie przyszłości systemu patentowego w Europie, a dnia 3 kwietnia 2007 r., na podstawie wyników tych konsultacji, wystąpiła do Parlamentu Europejskiego i Rady z komunikatem (COM (2007) 165) w sprawie ulepszenia systemu patentowego w Europie. Nie można wykluczyć, że w wyniku dalszych, zapowiedzianych w tym komunikacie analiz, podjęte zostaną kolejne przedsięwzięcia legislacyjne, i to także w sprawach, które uprzednio zakończyły się niepowodzeniem. Na pokreślenie zasługuje okoliczność, że zakresem zainteresowania Komisji objęta jest również projektowana umowa międzynarodowa mająca doprowadzić do ustanowienia systemu rozstrzygania sporów dotyczących patentów europejskich (European Patent Litigation Agreement). Umowa ta (EPLA), której drugi projekt pochodzi z grudnia 2005 r., ma być wprawdzie zawarta w ramach systemu patentu europejskiego, tj. przez państwa-strony konwencji monachijskiej, jednakże przewiduje liczne elementy wiążące ją zarówno z prawem Unii Europejskiej (w tym dyrektywą 2004/48/WE w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej), jak i instytucjami Unii (np. kompetencje ETS w zakresie rozstrzygnięć wstępnych na podstawie art. 234 TWE). Na jej podstawie ma też zostać utworzony Sąd ds. Patentu Europejskiego (European Patent Court), który istotnie zredukuje kompetencje orzecznicze (jurysdykcję) państw członkowskich. Projekt umowy (Draft Agreement on the Establishment of a European Patent Litigation System) jest dostępny na stronach internetowych Europejskiego Urzędu Patentowego (www.european-patent-office.org).

III.Polska w konwencji paryskiej

1.Przystąpienie Polski do konwencji paryskiej

Polska jest związana konwencją paryską niemal od początków odrodzenia swojej państwowości, bo od 10 listopada 1919 r. (zob. oświadczenie rządowe o przystąpieniu Polski do międzynarodowego związku ochrony własności przemysłowej). Przystąpienie to wynikało ze zobowiązań zawartych w tzw. Traktacie wersalskim o mniejszościach. Artykuł 19 tego Traktatu, zawartego z Głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi, podpisanego w Wersalu dnia 28 czerwca 1919 r., przewidywał obowiązek przystąpienia przez Polskę do waszyngtońskiej redakcji konwencji. Zobowiązanie to zostało wykonane przez podpisanie aktu waszyngtońskiego. Nastąpiło to w Bernie dnia 30 czerwca 1920 r.

2.Przystąpienie do aktu haskiego

W dniach od 8 października do 6 listopada 1925 r. odbył się w Hadze kongres państw-członków konwencji paryskiej. W kongresie tym wzięła udział również delegacja polska. Polska podpisała akt powstały w wyniku tego kongresu w dniu 6 listopada 1925 r. Następnie, ustawą z dnia 17 marca 1931 r. Sejm wyraził zgodę na ratyfikowanie aktu haskiego, wobec czego akt ten został ratyfikowany przez Sejm i Senat i ogłoszony w Dz. U. z 1932 r. Nr 2, poz. 8.

Spowodowało to konieczność zmiany ustawy z dnia 5 lutego 1924 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych. Uczyniono to rozporządzeniem Prezydenta z dnia 22 marca 1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych, zastępującym wcześniejszą ustawę. Zmiana polegała przede wszystkim na wprowadzeniu licencji przymusowej w zakresie wynalazków. Dalsze zmiany, niezależnie od potrzeby uwzględnienia wniosków płynących z nawarstwienia się doświadczeń z bieżącej praktyki wewnętrznej, związane były z uchwaleniem tekstu londyńskiego konwencji.

3.Zamiar przystąpienia do aktu londyńskiego i aktu lizbońskiego

Kolejna zmiana konwencji dokonana została na kongresie londyńskim, zorganizowanym w 1934 r. Powstały w jego wyniku akt został przez Polskę podpisany, jednak nie doszło do jego ratyfikacji, albowiem powołana w tym celu komisja nie zakończyła prac do wybuchu II wojny światowej. Stan ten trwał przez pierwszą dekadę okresu po II wojnie, w nowych, szczególnych uwarunkowaniach politycznych. Dopiero w następstwie politycznej "odwilży", która nastąpiła w 1956 r. oraz po uformowaniu się nowego spojrzenia władz w powojennej Polsce na rolę ochrony własności przemysłowej, powrócono do idei włączenia Polski w aktualny nurt rozwiązań w dziedzinie ochrony własności przemysłowej. Wyrazem tego było podjęcie kwestii celowości i skutków ratyfikacji najnowszego ówczesnego tekstu konwencji, a mianowicie aktu lizbońskiego z 1958 r. Jak pisze A. Kopff (w:) S. Grzybowski et al., Zagadnienia prawa wynalazczego, s. 363 oraz WUP 1959, nr 1, s. 5, zainteresowane urzędy zostały wezwane przez Prezesa UP do zgłoszenia uwag co do skutków ratyfikacji przez Polskę zawartych w nim postanowień. Do ratyfikacji tej jednak nie doszło, choć - jak później trafnie napisali A.A. Traple i W. Tabor (Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej, s. 13) - uchwalona dnia 31 maja 1962 r. ustawa - Prawo wynalazcze w zasadzie została dostosowana do wymogów tego tekstu. Zabrakło zatem stosownych decyzji politycznych.

4.Przystąpienie do aktu sztokholmskiego

Również do aktu sztokholmskiego konwencji paryskiej Polska nie przystąpiła od razu. W pierwszym okresie korzystano z możliwości, jakie stworzył art. 30 ust. 2 aktu sztokholmskiego. Umożliwiał on państwom związkowym, które nie były związane jego art. 13-17, przez pięć lat od utworzenia WIPO wykonywanie praw przewidzianych w tych artykułach tak, jak gdyby były nimi związane. Wymagało to jedynie złożenia Dyrektorowi Generalnemu notyfikacji o woli stosowania tych przepisów. Oświadczenie takie wywierało skutek od daty doręczenia.

Stworzenie omawianej możliwości zostało pomyślane jako mechanizm zmierzający - za cenę czasowego korzystania z omawianego dobrodziejstwa - do doprowadzenia do przystąpienia przez zainteresowanie nim państwo do aktu sztokholmskiego. Zgodnie bowiem z tym mechanizmem, jeżeli w okresie pięciu lat Polska (jako państwo korzystające z tego mechanizmu) nie dokonałaby ratyfikacji tekstu sztokholmskiego, co najmniej w zakresie art. 13-17, jej dalsze uczestnictwo byłoby możliwe jedynie na prawach obserwatora. Oznacza to, że państwo niedokonujące wspomnianej ratyfikacji przed upływem terminu pięcioletniego cofnęłoby się faktycznie w swojej pozycji w światowym systemie ochrony własności intelektualnej. Jest oczywiste, że dopuszczenie do takiej sytuacji przez państwo, mające ambicję bycia liczącym się partnerem we współpracy międzynarodowej, musiałoby być spowodowane ekstremalnymi uwarunkowaniami. Wspomniany termin pięcioletni liczył się od wejścia w życie konwencji WIPO, to jest od dnia 26 kwietnia 1970 r.

Możliwość wykonywania uprawnień z art. 13-17 tekstu sztokholmskiego łączyła interesy stron aktu sztokholmskiego i konwencji WIPO oraz korzystających z dobrodziejstwa tego rozszerzenia praw na państwa niezwiązane tekstem sztokholmskim. Zapewniały bowiem faktycznemu uczestnictwu w akcie sztokholmskim charakter bardziej reprezentatywny i w praktyce okazały się skutecznym instrumentem w przełamywaniu oporu czy raczej zachęty w przystępowaniu do tego aktu. Należy dodać, że omawiany mechanizm wywoływał skutek również w stosunku do konwencji WIPO, a groźba utraty uzyskanych prerogatyw miała odniesienie również i do tej konwencji.

Skuteczności omawianego mechanizmu dowodzi to, że oświadczeniem Rady Państwa z dnia 5 grudnia 1974 r. Rzeczpospolita Polska ratyfikowała akt sztokholmski konwencji paryskiej. Ratyfikacji dokonano także w odniesieniu do konwencji o utworzeniu WIPO. Dokonując ratyfikacji tekstu sztokholmskiego, zgłoszono jednak zastrzeżenie do art. 28 ust. 1 aktu sztokholmskiego, przewidującego kompetencję MTS w zakresie rozstrzygania sporów między dwoma lub kilkoma państwami członkowskimi Związku, dotyczących interpretacji lub stosowania konwencji, przekazanych temu Trybunałowi przez którekolwiek z państw, którego spór dotyczy. Zgłoszenie tego zastrzeżenia podyktowane było względami politycznymi wyrażającymi pewną niechęć lub obawę przed poddaniem się jurysdykcji MTS. Myślenie, które legło u podstaw tego zastrzeżenia, upadło z dokonaniem transformacji systemu polityczno-gospodarczego w Polsce po 1989 r. Wyrazem nowego spojrzenia w tym zakresie było oświadczenie z dnia 9 czerwca 1994 r. Prezydenta Rzeczypospolitej, że Rzeczpospolita postanowiła wycofać to zastrzeżenie.

Współcześnie jedynie nieliczne państwa są związane innymi aktami niż sztokholmski. Według informacji WIPO o stanie przystąpień na dzień 1 listopada 2007 r., łącznie członkami konwencji paryskiej są 172 państwa. Aktem sztokholmskim, a przynajmniej częścią jego postanowień, jest związanych 170 państw. Wśród członków związanych w pełni aktem sztokholmskim znajdują się państwa o największym znaczeniu gospodarczym: USA, obecne w konwencji od 1887 r. i związane aktem sztokholmskim od 1973 r. (w tym od 1970 r. w odniesieniu do art. 13-17 konwencji); Rosja od 1991 r. (wcześniej ZSRR od 1970 r.); Chiny od 1985 r. i Japonia od 1899 r. (w tym aktem sztokholmskim od 1975 r.).

IV.Umowy międzynarodowe w systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej

1.Pozycja umów międzynarodowych w krajowym porządku prawnym

Kwestię tę reguluje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Podstawowe znaczenie mają przepisy rozdziału III Konstytucji, zatytułowanego "Źródła prawa" (art. 87-94). Wymienione postanowienia konstytucyjne pozwalają sformułować kilka istotnych zasad obowiązywania umów międzynarodowych w porządku prawnym Rzeczypospolitej Polskiej. Zostaną one tutaj pokrótce omówione.

Umowa międzynarodowa jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, obok Konstytucji, ustaw i rozporządzeń (art. 87 ust. 1 Konstytucji). W tym miejscu warto przytoczyć definicję umowy międzynarodowej zawartą w ustawie o umowach międzynarodowych (ustawa z dnia 14 kwietnia 2000 r., Dz. U. Nr 39, poz. 443 z późn. zm.). W rozumieniu art. 2 pkt 1 tej ustawy, pojęcie umowy międzynarodowej oznacza "porozumienie między Rzecząpospolitą Polską a innym podmiotem lub podmiotami prawa międzynarodowego, regulowane przez prawo międzynarodowe, niezależnie od tego, czy jest ujęte w jednym dokumencie, czy w większej liczbie dokumentów, bez względu na jego nazwę oraz bez względu na to, czy jest zawierane w imieniu państwa, rządu czy ministra kierującego działem administracji rządowej właściwego do spraw, których dotyczy umowa międzynarodowa". Definicja ta jest wzorowana na określeniu zawartym w konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r., która w stosunku do Polski weszła w życie z dniem 1 sierpnia 1990 r.

W odniesieniu do umowy międzynarodowej nie ma zastosowania zasada, iż warunkiem jej wejścia w życie jest ogłoszenie (art. 88 ust. 1). Okoliczność ta wynika stąd, że sama umowa międzynarodowa określa warunki i datę wejścia w życie jej postanowień (zob. art. 24 konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów), np. wskazuje minimalną liczbę wymaganych w tym celu ratyfikacji. Z drugiej strony, data wejścia w życie umowy międzynarodowej w stosunku do poszczególnych państw jest określana zgodnie z jej postanowieniami i ogłaszana w aktach wewnętrznych (w systemie polskim aktem tym jest oświadczenie rządowe).

Stwierdzenie, że ogłoszenie umowy międzynarodowej nie stanowi warunku jej wejścia w życie, nie oznacza jednak, że w stosunku do umów międzynarodowych nie obowiązuje wymóg ogłoszenia. Przeciwnie, z art. 88 ust. 3 Konstytucji RP wynika wyraźnie, że umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (krąg tych umów określa art. 89 ust. 1 Konstytucji RP) są ogłaszane z trybie wymaganym dla ustaw. Tryb ten jest określony w ustawie z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, natomiast zasady ogłaszania innych umów określa wspomniana powyżej ustawa z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych. Zob. też rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 sierpnia 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o umowach międzynarodowych.

Według art. 89 ust. 1 Konstytucji RP, ratyfikacja przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jeżeli umowa dotyczy: 1) pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych, 2) wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji, 3) członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej, 4) znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym, 5) spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy.

Stosownie do art. 133 Konstytucji RP, ratyfikowanie oraz wypowiadanie umów międzynarodowych należy do kompetencji Prezydenta Rzeczypospolitej, jako reprezentanta państwa w stosunkach zewnętrznych.

W odniesieniu do ratyfikowanych umów międzynarodowych art. 91 ust. 1 Konstytucji ustanawia zasadę, że umowa taka stanowi część krajowego porządku prawnego dopiero po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Na temat znaczenia tej zasady i jej interpretacji zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. akt K 33/02, Dz. U. z 2003 r. Nr 1, poz. 15. Trybunał potwierdził, że zarówno na gruncie poprzednich przepisów konstytucyjnych, począwszy od Konstytucji marcowej z 1921 r., jak i pod rządem obecnie obowiązującej Konstytucji, minimalną podstawą obowiązywania w stosunkach wewnętrznych norm zawartych w umowach międzynarodowych jest ich ratyfikacja i opublikowanie umowy w Dzienniku Ustaw. Zdaniem Trybunału, wymaganie publikacji umów w Dzienniku Ustaw nie może być w żadnym razie zastąpione jedynie przez przywołanie faktu zawarcia tych umów, kłóciłoby się to bowiem z istotą i celem takiego wymagania stanowiącego niezbędną przesłankę formalną obowiązywania tych aktów w wewnętrznym porządku prawnym państwa. Zob. też wyrok SN z dnia 21 listopada 2003 r., I CK 323/02, OSNC 2004, nr 6, poz. 103.

Sens normatywny przytoczonego powyżej art. 91 ust. 1 Konstytucji wyraża się w tym, iż przepis ten inkorporuje do krajowego porządku prawnego ratyfikowane umowy międzynarodowe, ogłoszone w "Dzienniku Ustaw", a ponadto ustanawia zasadę bezpośredniego stosowania takich umów, chyba że ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Szerzej na temat znaczenia omawianej normy konstytucyjnej zob. np. R. Szafarz, Skuteczność norm prawa międzynarodowego w prawie wewnętrznym, s. 3 i n.; A. Wyrozumska, Skuteczność norm prawa międzynarodowego w prawie wewnętrznym, s. 79 i n. oraz A. Wasilkowski, Transformacja czy inkorporacja, s. 85 i n.).

Wprawdzie zasada bezpośredniego stosowania umów międzynarodowych, o których mowa w art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, ma obecnie podstawę konstytucyjną, to jednak wspomniane postanowienie nie uchyla wszystkich wątpliwości, gdyż bezpośrednie stosowanie umowy międzynarodowej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy jej stosowanie nie jest uzależnione od wydania ustawy. Tak więc, w odniesieniu do poszczególnych umów w każdym przypadku należy ustalić, czy jej postanowienia nadają się do bezpośredniego stosowania, czy też ich stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Na temat warunków bezpośredniego stosowania i wątpliwości interpretacyjnych w tym przedmiocie zob. niżej - pkt 4.

Niezmiernie ważnym elementem pozycji umowy międzynarodowej w systemie źródeł prawa jest zasada pierwszeństwa umowy w stosunku do ustawy w sytuacji, gdy ustawy nie da się pogodzić z umową międzynarodową (art. 91 ust. 2 Konstytucji). Zasada ta dotyczy jednak tylko umów międzynarodowych ratyfikowanych - stosownie do art. 89 ust. 1 Konstytucji RP - za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie.

Szczególną doniosłość ma art. 91 ust. 3 Konstytucji RP, który, od dnia akcesji do Unii Europejskiej, stanowi podstawę bezpośredniego obowiązywania aktów prawa wspólnotowego w Polsce, a także wyraża zasadę pierwszeństwa tego prawa w przypadku kolizji z ustawami. Według tego przepisu, "jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami".

Akty prawa wspólnotowego określa Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (TWE). Artykuł 249 TWE stanowi: "W celu wykonania swych zadań oraz na warunkach przewidzianych w niniejszym Traktacie, Parlament Europejski wspólnie z Radą, Rada i Komisja uchwalają rozporządzenia i dyrektywy, podejmują decyzje, wydają zalecenia i opinie. Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Decyzja wiąże w całości adresatów, do których jest kierowana. Zalecenia i opinie nie mają mocy wiążącej" (TWE w wersji ujednoliconej jest opublikowany w Dz. Urz. WE Nr C 325 z dnia 24 grudnia 2002 r.).

2.Status umów międzynarodowych ratyfikowanych w okresie poprzedzającym wejście w życie Konstytucji RP

Jak wspomniano, Polska jest stroną konwencji paryskiej od dnia 10 listopada 1919 r. Zarówno więc ratyfikacja pierwszego wiążącego nasz kraj tekstu konwencji (waszyngtońskiego), jak i obecnie wiążącego aktu sztokholmskiego następowała według zasad innych, aniżeli ustanowione w obecnie obowiązującej Konstytucji. Sprawa ta jest uregulowana w art. 241 ust. 1 ustawy zasadniczej, który stanowi: "Umowy międzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolitą Polską na podstawie obowiązujących w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dzienniku Ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji". Umowami, o których mowa w przytoczonym przepisie, są zarówno konwencja paryska, jak i pozostałe wymienione wcześniej, wiążące Polskę, umowy z zakresu ochrony własności przemysłowej. Dotyczą one bowiem kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji RP (członkostwa Polski w organizacji międzynarodowej, znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym czy wreszcie spraw należących do materii ustawowej). Nie ma zatem wątpliwości, że do umów tych, w tym konwencji paryskiej, stosuje się przepisy art. 91 Konstytucji RP, w tym wynikającą z tych przepisów zasadę bezpośredniego stosowania i pierwszeństwa przed ustawą.

3.Umowy międzynarodowe w świetle ustawy - Prawo własności przemysłowej

Ochrona własności przemysłowej jest w prawie polskim uregulowana w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej, która weszła w życie z dniem 22 sierpnia 2001 r. Ustawa reguluje udzielanie patentów na wynalazki, praw ochronnych na wzory użytkowe i znaki towarowe, a także praw z rejestracji na wzory przemysłowe, topografie układów scalonych oraz oznaczenia geograficzne. Ponadto, w przepisach rozdziału 51 (art. 751-7510), dodanych ustawą nowelizującą z dnia 6 czerwca 2002 r. (Dz. U. Nr 108, poz. 945), unormowane zostały niektóre zagadnienia związane z udzielaniem, od daty uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej i na podstawie aktów prawa wspólnotowego, dodatkowych praw ochronnych (SPC) dla produktów leczniczych i produktów ochrony roślin.

Kwestię stosunku p.w.p. do międzynarodowych umów dotyczących ochrony własności przemysłowej reguluje art. 4 tej ustawy, jednakże tylko w stosunku do umów określających szczególny tryb udzielania ochrony. Zgodnie z art. 4 ust. 1 p.w.p.: "Jeżeli umowa międzynarodowa lub przepisy prawa Unii Europejskiej obowiązujące bezpośrednio w krajach członkowskich określają szczególny tryb udzielania ochrony na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, oznaczenia geograficzne lub topografie układów scalonych, w sprawach nieuregulowanych w tej umowie lub w tych przepisach albo pozostawionych w kompetencji organów krajowych przepisy ustawy stosuje się odpowiednio". Niedawno dodany (ustawą zmieniającą z dnia 29 czerwca 2007 r., Dz. U. Nr 136, poz. 958) przepis art. 4 ust. 2 p.w.p. stanowi, że: "Umowa międzynarodowa lub przepisy, o których mowa w ust. 1, rozstrzygają w szczególności o tym, w jakim języku prowadzone jest postępowanie związane z udzielaniem ochrony i w jakim języku powinna być sporządzona dokumentacja zgłoszeń wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych".

4.Warunki bezpośredniego stosowania umów międzynarodowych

Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). Wynika stąd, że zasada bezpośredniego stosowania umów, mająca oparcie wprost w ustawie zasadniczej, obowiązuje tylko w przypadku, gdy stosowanie umowy nie jest uzależnione od wydania ustawy. Ani Konstytucja, ani żaden inny akt normatywny nie określa przesłanek, których spełnienie warunkuje bezpośrednie stosowanie umowy międzynarodowej. Brakuje więc jakichkolwiek wskazówek normatywnych pozwalających rozstrzygnąć, kiedy stosowanie umowy jest albo nie jest zależne od wydania ustawy. W odniesieniu do poszczególnych umów międzynarodowych w każdym przypadku należy ustalić, czy i które postanowienia danej umowy nadają się do bezpośredniego stosowania. Chodzi o udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy postanowienia te wywierają bezpośredni skutek, stanowiąc dla osób fizycznych i prawnych samodzielną i wystarczającą podstawę do powołania się na wynikające z umowy uprawnienia i dochodzenia tych uprawnień przed sądami i innymi organami stosującymi prawo. Normy prawnomiędzynarodowe o takim charakterze, skuteczne ex proprio vigore, określane są mianem norm samowykonalnych (self-executing).

W judykaturze, w tym również orzecznictwie TK, wypracowane zostały ogólne wskazówki dotyczące warunków bezpośredniego stosowania umów międzynarodowych. Zasadniczym wymaganiem jest, aby zobowiązania wynikające z norm ustanowionych w umowie były "konkretne", "precyzyjne" i "bezwarunkowe". We wspomnianym wcześniej wyroku z dnia 21 listopada 2003 r., I CK 323/02 Sąd Najwyższy stwierdził: "Powszechnie przyjmuje się, że postanowienia umów międzynarodowych są skuteczne nie tylko w stosunku do państw, ale także mogą stanowić samodzielną podstawę roszczeń odszkodowawczych dochodzonych przed sądami krajowymi (tzw. normy samowykonalne). Aby jednak określone postanowienia umowy międzynarodowej mogły być uznane za normę samowykonalną, to muszą spełniać dwa warunki: warunek formalny - wymóg ratyfikacji umowy oraz ogłoszenie jej tekstu w Dzienniku Ustaw, oraz warunek materialny - wymaganie kompletności normy umożliwiającej jej stosowanie bez konieczności dodatkowej implementacji.". Zob. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2006 r., II GSK 54/05 ONSAiWSA 2006, nr 4, poz. 96, w którym wypowiedziano się za bezpośrednim stosowaniem przepisów art. 33 w zw. z art. 70 ust. 2 TRIPS. Por. też J. Barcz, W sprawie bezpośredniego skutku przepisów Porozumienia TRIPS w świetle prawa wspólnotowego, cz. I i II, Europejski Przegląd Sądowy 2006, nr 2, s. 18 i n. oraz nr 3, s. 14 i n. W kontekście sprawy rozstrzygniętej wspomnianym wyrokiem NSA (bezpośredni skutek art. 33 TRIPS w systemie prawa polskiego) należy zwrócić uwagę na wyrok ETS z dnia 11 września 2007 r. w sprawie C-431/05Merck Genéricos - Produtos Farmacêuticos Lda v. Merck & Co. Inc., Merck Sharp & Dohme Lda, w którym Trybunał nie przyznał bezpośredniego skutku przepisowi art. 33 TRIPS, lecz uznał jedynie, że prawo wspólnotowe nie sprzeciwia się temu, aby przepis ten był bezpośrednio stosowany przez sąd krajowy na warunkach określonych przez prawo krajowe.

5.Bezpośrednie stosowanie norm konwencji paryskiej

Przykładem wątpliwości związanych z bezpośrednim stosowaniem umowy międzynarodowej są aż cztery wyroki Sądu Najwyższego dotyczące jednego z postanowień konwencji paryskiej (art. 8). Zgodnie z tym przepisem, "Nazwa handlowa będzie chroniona we wszystkich Państwach będących członkami Związku bez obowiązku zgłoszenia lub rejestracji, niezależnie od tego czy stanowi ona, czy nie stanowi części znaku towarowego". Na tle tego postanowienia Sąd Najwyższy zajął dwa odmienne stanowiska. W wyroku z dnia 14 czerwca 1988 r. w sprawie dotyczącej nazwy "Interagra" (II CR 367/87, OSP 1990, z 9, poz. 328, z glosą M. Kępińskiego) SN, dostrzegając niejednolity pod względem możliwości bezpośredniego stosowania charakter poszczególnych postanowień konwencji, uznał przytoczony przepis za nadający się do bezpośredniego stosowania, stwierdzając, iż nie pozostawia on ustawodawstwu krajowemu możliwości ustalenia odpowiednich środków ochrony nazw handlowych, lecz ustanawia jednolite materialnoprawne przesłanki tej ochrony, a zatem bezpośrednio rozstrzyga o prawach i obowiązkach podmiotów wchodzących w stosunki cywilnoprawne, z czego wynika, że przepis ten cechuje się w Polsce wewnętrzną skutecznością i może być podstawą do ochrony nazwy handlowej. W drugim orzeczeniu (wyrok z dnia 14 grudnia 1990 r.) dotyczącym art. 8 konwencji, Sąd Najwyższy zmodyfikował swe wcześniejsze stanowisko, stwierdzając, że przepis ten jednak nie stanowi wystarczającej podstawy do realizacji ochrony nazwy handlowej, gdyż nie określa warunków tej ochrony ani nie wskazuje, jakie roszczenia przysługują w razie naruszenia prawa do nazwy, a zatem konieczne jest sięgnięcie do przepisów prawa wewnętrznego (I CR 529/90, OSNC 1992, nr 7-8, poz. 136, z glosami: R. Skubisza, PS 1992, nr 11-12, s. 107 i n. oraz J. Kraussa i M. Modrzejewskiej, PS 1991, Nr 4, s. 98 i n.). To ostatnie, trafne stanowisko Sąd Najwyższy przyjął także w wyroku z dnia 7 października 1999 r., I CKN 126/98, OSNC 2000, nr 4, poz. 70, stwierdzając, że art. 8 konwencji paryskiej nie stanowi samodzielnej podstawy ochrony oznaczeń zagranicznych przedsiębiorstw. Zdaniem Sądu, przepis ten nie nadaje się do samodzielnego, bezpośredniego stosowania z uwagi na zbyt skąpą treść - nieokreślenie pozytywnych przesłanek ochrony nazwy i skutków naruszenia prawa do niej. Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego we wcześniejszym wyroku z dnia 13 listopada 1997 r., I CKN 710/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 69, z glosami: M. Kępińskiego, OSP 1998, z 7-8, poz. 142 i W. Włodarczyka, PS 1999, nr 2, s. 109, nawiązującym do tezy przyjętej we wspomnianym powyżej wyroku z dnia 14 czerwca 1988 r.

Na temat charakteru norm konwencji paryskiej patrz bliżej A. Szajkowski, Konwencje międzynarodowe w zakresie ochrony własności przemysłowej, s. 6-7 oraz A.A. Traple, W. Tabor, Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej, s. 18-19. Przykłady postanowień konwencyjnych nadających się do bezpośredniego stosowania przez sądy podaje J. Szwaja (w:) Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, s. 18 i 28-29.

Autorzy fragmentu:
Art. 1art(1)Własność przemysłowa. Związek Paryski

Związek Ochrony Własności Przemysłowej

1.Geneza i dzieje przepisu.

W pierwotnym tekście konwencji w art. 1 ust. 1 wymieniono nominatim państwa, które zawarły konwencję (zob. Wprowadzenie pkt 2 in fine). W tekście konwencji określano je jako "umawiające się Państwa" (contrating States), "Państwa związkowe" (States of Union) lub "Wysokie Umawiające się Strony" (High Contracting Parties). Nazewnictwo to zmieniono akcie waszyngtońskim (1911 r.) pod wpływem dwóch czynników: zróżnicowania wewnętrznego ustroju kontraktujących stron oraz stylistyki innych podobnych konwencji. Dalszych modyfikacji dokonała londyńska konferencja rewizyjna w 1934 r. Chodziło o to, by konwencja miała zastosowanie także do terytoriów, które nie były "państwami" w rozumieniu prawa międzynarodowego publicznego, jak kolonie, protektoraty, dominia, kondominia itp. (por. G.H.C. Bodenhausen, Guide..., s. 17-18; zob. też objaśnienia i uwagi do art. 24).

2.Związek Paryski.

Międzynarodowy Związek Ochrony Własności Przemysłowej zwany jest powszechnie "Związkiem...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX