Komentarz do ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, wyd. II - OpenLEX

Kaczocha Mateusz, Komentarz do ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, wyd. II

Komentarze
Opublikowano: LEX/el. 2022
Stan prawny: 14 marca 2022 r.
Autor komentarza:

Komentarz do ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, wyd. II

Autor fragmentu:

Wstęp

Komentowana ustawa jest podstawowym aktem normatywnym dotyczącym ochrony zdrowia społeczeństwa przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz przeciwdziałania uzależnieniu od tych wyrobów. Wpisuje się ona zatem w problematykę zdrowia publicznego w rozumieniu art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1956 ze zm.), które obejmuje m.in. zadania związane z monitorowaniem i oceną stanu zdrowia społeczeństwa, zagrożeń zdrowia oraz jakości życia związanej ze zdrowiem społeczeństwa oraz zapobieganiem uzależnieniom oraz skutkom zdrowotnym i społecznym wynikającym z uzależnień. Jest to też nauka i sztuka zapobiegania chorobom, wydłużania życia oraz promowania zdrowia fizycznego i sprawności przez zorganizowanie wysiłki społeczeństwa mające na celu higienizację środowiska, zwalczanie zakażeń występujących w społeczeństwach, edukację jednostek odnośnie do zasad higieny osobistej, organizację świadczeń lekarskich i pielęgniarskich mających na celu wczesne oraz profilaktycznie ukierunkowane leczenie oraz rozwój mechanizmów społecznych, które zapewnią każdej jednostce w społeczeństwie standard życia właściwy dla utrzymania zdrowia (J. Opolski (red.) Zdrowie publiczne, wybrane zagadnienia (w:) Szkoła Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 2011, s. 18.).

Ustawa składa się obecnie z preambuły, kilkunastu artykułów i załącznika. Z uwagi na niewielką objętość ustawy ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie do niej rozdziałów. Pierwsze pięć przepisów (art. 1-3a) stanowią typowe przepisy ogólne, które mają zastosowanie do większości pozostałych przepisów ustawy. Na szczególną uwagę zasługuje art. 2, zawierający katalog definicji legalnych podstawowych pojęć używanych w ustawie. Następne przepisy (art. 5-11i) ustawy zawierają typowe przepisy merytoryczne, określające głównie zakazy związane z paleniem wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych w określonych miejscach, ich reklamą i promocją oraz sponsorowaniem przez firmy tytoniowe określonych typów działalności. Z kolei regulacje art. 12-15 ustawy regulują kwestie odpowiedzialności karnej za niezastosowanie się do nakazów i zakazów uregulowanych w ustawie. Sankcje karne, obok środków egzekucyjnych i kar administracyjnych, są bowiem środkiem służącym zabezpieczeniu wykonania obowiązków publicznoprawnych w sferze zewnętrznej (Z. Janku, Gwarancje prawne wykonywania obowiązków publicznoprawnych (w:) J. Zimmermann, Koncepcja systemu prawa administracyjnego, Warszawa 2007, s. 560). Natomiast przepis art. 15a ustawy normuje kwestie związane z odpowiedzialnością administracyjną zagrożoną karami pieniężnymi za załamanie określonych nakazów i zakazów wynikających z ustawy. Ostatnie dwa przepisy ustawy (art. 16-17) stanowią przepisy końcowe – odpowiednio przepis uchylający i przepis o wejściu ustawy w życie.

Warto podnieść, że ustawa była kilkakrotnie już nowelizowana, w tym obszerną nowelizacją, dokonaną ustawą z dnia 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U. poz. 1331). Mając to na uwadze oraz potrzebę zachowania czytelności i spójności wewnętrznej aktu normatywnego należałoby postulować opracowanie i następnie uchwalenie nowej ustawy regulującej przedmiotową problematykę.

W celu przeciwdziałania uzależnieniu od używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ochrony zdrowia przed jego następstwami stanowi się, co następuje:

1. Powyższe zdanie nie jest przepisem prawnym, tylko preambułą. Jest to uroczysty wstęp, w którym ustawodawca przedstawia motywy wydania aktu normatywnego, zamierzone cele, podstawowe wartości, którymi się kierował lub które chciałby promować i chronić itp. (por. T. Chauvin, T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2011, s. 111). Preambuła nie zawiera norm prawnych ani ich elementów, ale odgrywa istotną rolę w procesie interpretacji przepisów ustawy, zwłaszcza ich wykładni funkcjonalnej. Wyraża ona bowiem wprost ratio legis ustawy, tj. przeciwdziałanie uzależnieniu od używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ochrona zdrowia przed jego następstwami. Interpretacja poszczególnych przepisów ustawy, zwłaszcza tych, które są niejasne lub wieloznaczne, powinna być dokonywana zgodnie z tym celem. Trafnie to ilustruje, co prawda na gruncie innego aktu normatywnego, uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 października 2013 r., III SA/Wr 520/13 (orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie wskazano, że „Nie jest przy tym, zdaniem Sądu, dopuszczalne dokonywanie wykładni rozszerzającej tych przepisów i wnioskowanie, że skoro ustawa nie zakazuje wprost sprzedaży internetowej napojów alkoholowych to sprzedaż taka jest dozwolona. Zwrócić należy bowiem uwagę, że ustawodawca uchwalając przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości miał na celu co do zasady ograniczenie dostępności alkoholu, a nie wprowadzenie ogólnej dostępności tych produktów. Natomiast potencjalne dopuszczenie sprzedaży w sklepach internetowych, prowadziłoby wprost do rozszerzenia zakresu dostępności napojów alkoholowych. Niewątpliwie, nie to było celem ustawodawcy, ustanawiającego przepisy o zasadach sprzedaży napojów alkoholowych. W tym zakresie zasadnym będzie odwołanie się do preambuły ustawy i przepisów ogólnych (rozdział I ustawy). Preambuła do ustawy brzmi następująco: Uznając życie obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu, stanowi, się co następuje [...]. Preambuła ta ma charakter normy (wypowiedzi) celowościowej dla całej poprzedzonej nią treści ustawy o wychowaniu w trzeźwości (zob. I. Skrzydło-Niżnik i G. Zalas Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komentarz, wyd. Zakamycze, 2002). W praktyce oznacza to jej zasadniczy wpływ na interpretacje treści przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości”.

2. Na marginesie warto zauważyć, że ustawa powinna być również interpretowana w powiązaniu z normami i celami Ramowej Konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o Ograniczeniu Użycia Tytoniu sporządzonej w Genewie dnia 21 maja 2003 r. (Dz.U. z 2007 r. Nr 74, poz. 487). Zgodnie z art. 3 niniejszej Konwencji jej i protokołów celem jest bowiem ochrona dzisiejszych i przyszłych pokoleń przed zgubnymi zdrowotnymi, społecznymi, środowiskowymi i ekonomicznymi następstwami konsumpcji wyrobów tytoniowych i narażenia na dym tytoniowy poprzez przedstawienie ram dla środków ograniczenia użycia tytoniu, jakie Strony będą wprowadzać na szczeblu krajowym, regionalnym i międzynarodowym w celu ciągłego i znacznego ograniczenia rozpowszechnionej konsumpcji wyrobów tytoniowych i narażenia na dym tytoniowy.

Autor fragmentu:
Art. 1art(1)

1.

Zasadniczo pierwszy artykuł określonej ustawy określa jej zakres przedmiotowy lub podmiotowy. Komentowany artykuł stanowi odstępstwo od tej zasady, gdyż nie określa on jednoznacznie ani zakresu przedmiotowego, ani podmiotowego ustawy. Nakłada on bowiem na organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego ogólny obowiązek, polegający na podejmowaniu działań zmierzających do ochrony zdrowia przed następstwami używania tytoniu. Można zatem powiedzieć, że regulacja ta raczej wskazuje cel, do jakiego powinny dążyć ww. organy, niż konkretny obowiązek. Jest to zatem norma programowa, cechą szczególną której jest to, że nie wskazuje ona, jak powinien zachować się adresat normy, ale jaki cel powinien osiągnąć (Z. Pulka, Podstawy prawa, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2012, s. 60). Tę normę programową należy odczytywać w powiązaniu z art. 3 ustawy, definiującym sformułowanie „ochrony zdrowia przed następstwami używania tytoniu”.

Ponadto omawiany przepis...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX