Kodeks morski. Komentarz - OpenLEX

Pyć Dorota (red.), Zużewicz-Wiewiórowska Iwona (red.), Kodeks morski. Komentarz

Komentarze
Opublikowano: LEX/el. 2012
Stan prawny: 25 maja 2012 r.
Autorzy komentarza:

Kodeks morski. Komentarz

Autorzy fragmentu:

Wprowadzenie

Kodeks morski jest zbiorem norm o podstawowym znaczeniu dla stosunków prawnych regulowanych szeroko rozumianym prawem morskim. Ustawodawca wyraźnie określił materię regulacji kodeksu morskiego. Ograniczył ją do stosunków prawnych związanych z żeglugą morską. Instytucje prawne uregulowane w kodeksie morskim zasadniczo mieszczą się w zakresie materii cywilnego prawa morskiego, chociaż znalazło się w kodeksie miejsce również dla regulacji o charakterze administracyjnoprawnym.

Ustawodawca nie uznaje autonomii kodeksu morskiego. W zakresie nieobjętym jego przepisami, nakazuje sięgać do przepisów prawa cywilnego. W takim przypadku, stosowanie przepisów prawa cywilnego wcale nie przesądza o braku specyfiki prawa morskiego, która jest wpisana w historię jego rozwoju. Należy mieć jednak na uwadze ogólne przemiany, które następują obecnie w filozofii oraz samej metodzie regulacji stosunków społecznych nie tylko w Polsce, ale w całej Unii Europejskiej i na świecie. Oddziałują one również na kodeks morski. W pewnym zakresie sprzyjają też zacieraniu tradycyjnie pojmowanej specyfiki prawa morskiego.

Korzystając z nowoczesnej techniki i osiągnięć nauki człowiek lepiej rozumie zjawiska zachodzące w środowisku morskim, w większym stopniu potrafi je kontrolować i nimi zarządzać. To otwiera nowe możliwości użytkowania morza, ale tworzy też nowe zagrożenia, wymagające operowania środkami prawnymi zdolnymi skutecznie je niwelować.

Nowości techniczne, organizacyjne, komunikacyjne w obrocie prawno-morskim wpływają na treść stosunków prawnych w relacjach pomiędzy uczestniczącymi w nim podmiotami, osłabiając znaczenie pewnych instytucji prawnych a eksponując rolę innych. Udoskonalone formy użytkowania morza, usprawnianie technik obrotu morskiego, zmiany w gospodarce światowej, nowe zjawiska społeczne i towarzyszące im nowe typy relacji pomiędzy podmiotami biorącymi udział w grze rynkowej wpływają na kształt nowoczesnego prawa morskiego. Coraz większa świadomość i uznanie znaczenia bezpieczeństwa morskiego, ochrony środowiska naturalnego, zabezpieczenia interesów majątkowych osób poszkodowanych działalności morską, ochrony konkurencji i poszanowania praw konsumentów, znajduje swoje odzwierciedlenie w normach prawa międzynarodowego, europejskiego, krajowego i wzmacnia publicznoprawną część prawa morskiego.

Działalność morska wykracza najczęściej poza granice jednego państwa, a nawet regionu. Jej międzynarodowy charakter stanowi jedną z zasadniczych charakterystyk wpływających na treść prawa morskiego. Proces ujednolicania prawa międzynarodowego znalazł swoje wyraźne odzwierciedlenie w treści kodeksu morskiego. Postępująca od dziesiątków lat internacjonalizacja kodeksu morskiego, polega na tym, że w naturalny sposób łączy on w sobie normy konwencyjne tworzone współcześnie, z tymi o ponad stuletniej tradycji. Kodeks morski inkorporuje wiele konwencji międzynarodowych.

Za względu na dynamiczny rozwój techniki morskiej oraz zmieniających się w związku z tym wymogów międzynarodowych, wprowadzanych do prawa międzynarodowego w ramach takich instytucji, jak: Międzynarodowa Organizacja Morska i Międzynarodowa Organizacja Pracy, wyzwaniem stojącym przed polskim kodeksem morskim i prawem morskim jest osiąganie zgodności z prawem międzynarodowym oraz wprowadzanie instrumentów prawnych służących zapewnieniu jego wykonania w praktyce.

Kodeks morski z 2001 r. zastąpił uprzednio obowiązujący kodeks morski uchwalony 1 grudnia 1961 r. Ustawa z 2001 r. zrewidowała niektóre dotychczasowe instytucje prawa morskiego, wyłączyła z treści kodeksu morskiego większość regulacji o charakterze publicznoprawnym, wzmocniła problematykę z zakresu cywilnego prawa morskiego. Kodeks morski z 2001 r. wyraźnie jednak nawiązuje do wielu instytucji poddanego kilku nowelizacjom kodeksu z 1961 r., dając wyraz spójności koncepcyjnej pomiędzy dotychczasową a nową ustawą. Kilkukrotne nowelizacje kodeksu morskiego z 2001 r. miały przede wszystkim na celu utrzymanie zgodności norm prawa krajowego z prawem międzynarodowym i unijnym. Należy odnotować w szczególności zmiany z 2003 i 2004 r., które związane były z akcesją Polski do UE i miały przede wszystkim na celu dostosowanie prawa polskiego do acquis communautaire. Proces przebudowy kodeksu morskiego nie jest jednak zakończony. Wymogi płynące dla polskiego ustawodawcy ze zobowiązań międzynarodowych i unijnych wymuszają dokonywanie zabiegów dostosowawczych w prawie wewnętrznym. Wiodącą rolę w tworzeniu i udoskonalaniu krajowego prawa morskiego odgrywa restytuowana w 2008 r. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Morskiego, której praca koncepcyjna i merytoryczna na rzecz kształtowania nowoczesnego prawa morskiego znajduje swoje odzwierciedlenie w ustawodawstwie morskim.

Komentarz stanowi dzieło zbiorowe, nie ma jednak charakteru opracowania wspólnego Autorów biorących udział w jego przygotowaniu. Wyrażone przez poszczególnych Autorów poglądy prawne zaprezentowane w poszczególnych częściach komentarza stanowią wyraz ich osobistych poglądów.

Komentarz zawiera liczne odniesienia do literatury przedmiotu, zarówno krajowej jak i zagranicznej. Przywoływane w komentarzu cenione opracowania nie stanowią jednak kompletnej listy bibliograficznej z zakresu prawa morskiego. Dotychczasowy dorobek naukowy i orzeczniczy przedstawicieli doktryny i judykatury został przedstawiony w wyborze, zgodnie z wymaganiami niniejszego opracowania. W celu lepszego zilustrowania niektórych instytucji pojawiają się odesłania do prawa obcego. W komentarzu znalazły się odniesienia do orzecznictwa sądów polskich oraz sądów zagranicznych a także wybrane orzeczenia izb morskich. Omówione zostały także konwencje międzynarodowe inkorporowane do kodeksu morskiego. Ponieważ uzupełniają one treść normatywną kodeksu celowe było odniesienie się do ich treści. Zintensyfikowane w ostatnich latach zainteresowanie Unii Europejskiej sferą działalności morskiej znajduje swoje odzwierciedlenie w prawodawstwie europejskim. W niezbędnym zakresie komentarz odwołuje się i omawia akty unijnego prawa morskiego. Praktyka międzynarodowa oraz powszechne używanie w obrocie morskim języka angielskiego narzuciły konieczność posługiwania się w komentarzu obcą terminologią. Znaczenie obcych pojęć zostało wyjaśnione w tekście komentarza oraz w wykazie skrótów.

Komentarz uwzględnia stan prawny na dzień 1 maja 2012 r.

Dorota Pyć

Iwona Zużewicz-Wiewiórowska

Gdańsk, 1 maja 2012 r.

Autor fragmentu:
Art. 1

1.

Kodeks morski – ustawa z dnia 18 września 2001 r. obowiązuje od dnia 5 czerwca 2002 r. (tekst. jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 217, poz. 1689, z 2010 r., Nr 127, poz. 857, z 2011 r., Nr 80, poz. 432 i Nr 228, poz. 1368). Kodeks jest częścią polskiego ustawodawstwa morskiego. Kodeks morski (k.m.) jest podzielony na dziesięć tytułów: Przepisy ogólne (art. 1–8), Statek morski (art. 9–52), Kapitan statku (art. 53–72), Prawa rzeczowe (art. 73–96), Ograniczenie odpowiedzialności za roszczenia morskie (art. 97–102), Umowy (art. 103–249), Wypadki morskie (art. 250–291), Ubezpieczenia morskie (art. 292–338), Postępowanie w sprawach związanych z ograniczeniem odpowiedzialności za roszczenia morskie i dochodzeniem roszczeń z tytułu szkód spowodowanych zanieczyszczeniem przez statki (art. 339–354), Przepisy kolizyjne (art. 355–360). Przepisy ogólne zawarte w tytule Iodnoszą się nie tylko do ustawy – Kodeks morski. Umiejscawiają one k.m. w całości regulacji polskiego prawa morskiego, na które...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX

| Nie korzystasz jeszcze z programów LEX?