Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, wyd. IV - OpenLEX

Postulski Kazimierz, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, wyd. IV

Komentarze
Opublikowano: WKP 2017
Stan prawny: 20 września 2017 r.
Autor komentarza:

Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, wyd. IV

Autor fragmentu:

Wstęp do wydania pierwszego

Wejście w życie 1.01.1970 r. trzech kodeksów: karnego z 1969 r., postępowania karnego z 1969 r. i karnego wykonawczego z 1969 r. po raz pierwszy uwidoczniło w ustawodawstwie polskim istnienie trzech dyscyplin składających się na szeroko rozumiane prawo karne, będące jedną z gałęzi systemu prawa obowiązującego w państwie. Nie budził i nadal nie budzi sporów zakres tematyczny każdej z tych dyscyplin.

Ten formalny podział na trzy dyscypliny powielony został w kodyfikacji z 1997 r.

Między prawem karnym materialnym, procesowym i wykonawczym występują bardzo ścisłe powiązania i determinacje. Te trzy dyscypliny tworzą spójny system norm, chociaż każda z nich ma za przedmiot regulacji odrębną sferę stosunków społecznych. Czynnikiem je integrującym jest cel, jakiemu te przepisy służą. Jest nim zwalczanie przestępczości. Każda z omawianych trzech dyscyplin realizuje ten cel za pomocą właściwych sobie środków.

Podkreśla się, że uchwalając wspomniane trzy kodeksy, ustawodawca uznał, że problematyka wykonywania orzeczeń ma tak duże znaczenie, iż powinna być unormowana w sposób kompleksowy w odrębnym kodeksie (A. Marek, Prawo karne, Warszawa 2000, s. 8).

Oczywisty i czytelny podział problematyki, która należy do sfery zainteresowań każdej z trzech dyscyplin składających się na prawo karne, powinien znaleźć odzwierciedlenie w przepisach Kodeksu karnego, Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego wykonawczego. Tak jednak nie jest. Od strony normatywnej podział ten nie został przeprowadzony z pełną konsekwencją. Zarówno w Kodeksie karnym z 1969 r., jak i z 1997 r. znalazły się przepisy należące do zakresu prawa karnego wykonawczego. Charakterystyczne jest przy tym, że każdy z tych kodeksów w różnym stopniu wchłonął problematykę związaną z wykonaniem orzeczeń.

Taka sytuacja, występująca zwłaszcza przy uchwalaniu kodeksów z 1997 r., świadczy o braku czytelnych kryteriów, którymi kierowano się, włączając do Kodeksu karnego przepisy mające zastosowanie w postępowaniu wykonawczym, ale też o braku porozumienia pomiędzy zespołami, które w ramach Komisji Kodyfikacyjnej zajmowały się tworzeniem projektów poszczególnych kodeksów. Wspomniany brak czytelności spowodowany został również tym, że niektóre przepisy stricte wykonawcze włączone zostały do Kodeksu karnego dopiero w toku prac legislacyjnych w parlamencie.

Jak podkreślają osoby uczestniczące w pracach Komisji Kodyfikacyjnej, kwalifikowanie przepisów z zakresu prawa wykonawczego do Kodeksu karnego lub Kodeksu karnego wykonawczego miało często charakter przypadkowy (S. Lelental [w:] System Prawa Karnego, t. 6, Kary i środki karne. Poddanie sprawcy próbie, red. M. Melezini, Warszawa 2010, s. 1086). Nadal mamy więc do czynienia z sytuacją, w której w szerokim zakresie stosujemy w postępowaniu wykonawczym przepisy Kodeksu karnego. Ten stan rzeczy wymaga, aby w ramach komentowania przepisów Kodeksu karnego wykonawczego nawiązywać w niezbędnym zakresie również do tych przepisów Kodeksu karnego, które dotyczą problematyki wykonania orzeczeń. Normy prawne, które można zaliczyć do prawa karnego wykonawczego, znajdują się także w innych kodeksach z zakresu sensu largo prawa karnego, takich jak Kodeks wykroczeń czy Kodeks karny skarbowy.

Przepisy dotyczące wykonania orzeczeń karnych ulegają nieustannym zmianom. Łącznie, od chwili wejścia w życie, Kodeks karny wykonawczy był zmieniany ponad 40 razy. Jest to obecnie niemal zupełnie inny kodeks niż ten, który został uchwalony w 1997 r. Na takiej sytuacji zaważyły zwłaszcza dwie duże nowelizacje: z 2003 r. i 2011 r.

Pierwsza z nich, obowiązująca od 1.09.2003 r., miała na celu usunięcie tych wszystkich mankamentów, które dostrzeżono w Kodeksie w okresie blisko 5 lat jego obowiązywania, a ponadto dostosowała kilkanaście przepisów do wymogów konstytucyjnych, zwłaszcza do art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że: „Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw”. Do tego czasu przepisy włączone w 2003 r. do kodeksu funkcjonowały jako normy wykonawcze w randze rozporządzeń.

Od 1.01.2012 r. obowiązuje druga bardzo obszerna nowelizacja Kodeksu karnego wykonawczego (nowela z 2011 r.). Wprowadziła ona wiele istotnych zmian obejmujących znacznie ponad 100 przepisów, a także kilkanaście nowych regulacji. Podstawowym celem tej nowelizacji było przede wszystkim poprawienie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, tj. usprawnienie procedur, zmniejszenie kosztów postępowań, skrócenie czasu ich trwania. Twórcy projektu zmian ocenili, że dotychczas obowiązujące w tym zakresie regulacje obarczone były istotnymi wadami, prowadzącymi przede wszystkim do przewlekłości postępowania, jego nieefektywności i nieuzasadnionej kosztowności.

Znowelizowany w 2011 r. Kodeks karny wykonawczy niewątpliwie usprawni postępowanie, ale jednocześnie przysporzy wielu problemów w jego stosowaniu. Wynika to ze znacznej liczby ułomności spowodowanych niespójnością pomiędzy przepisami znowelizowanymi lub dodanymi a tymi, które pozostały niezmienione. Wydaje się też, że niektóre zmiany nie zostały do końca przemyślane. Przykładem mogą być nowe zasady dotyczące właściwości sądu, szczególnie te, które łączą właściwość sądu z miejscem stałego pobytu skazanego, przysparzające wielu problemów w ich stosowaniu. W niniejszym komentarzu usterki te zostały zasygnalizowane przy odpowiednich przepisach, podano również propozycje sposobu ich racjonalnego stosowania. Wydaje się, że nieuchronna będzie kolejna nowelizacja, naprawiająca błędy noweli z 2011 r.

Trzeba też zaznaczyć, że kilka nowelizacji nawiązywało do naszych zobowiązań wynikających z norm prawa międzynarodowego. Można powiedzieć, że obecnie istnieje wystarczająca zgodność przepisów kodeksu z tymi normami. Zwalnia to z konieczności nawiązywania do nich w treści komentarza, poza kilkunastoma przypadkami, w których wydaje się to niezbędne (obszernie na ten temat zob. Międzynarodowe standardy wykonywania kar, PWP 2011/72–73 – numer specjalny).

Z powodu tak licznych i znaczących zmian Kodeksu karnego wykonawczego w istotnej części straciły na aktualności dotychczasowe komentarze autora (opracowane wspólnie z Z. Hołdą), także ten z 2007 r., którego kontynuacją w pewnym sensie jest niniejszy komentarz (Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk 2007). Należy zaznaczyć, że po jego opublikowaniu (stan prawny na 1.01.2008 r.) w ciągu kolejnych 4 lat nastąpiło aż 21 nowelizacji Kodeksu karnego wykonawczego (zob. bardzo ciekawe refleksje na temat częstych, także ostatnich, zmian prawa karnego wykonawczego: T. Szymanowski, Zmiany prawa karnego wykonawczego (o potrzebie i zbędności nowelizacji przepisów), PiP 2012/2, s. 46).

Obecny komentarz zdecydowanie odbiega treścią od poprzedniego. Śmierć Profesora Zbigniewa Hołdy, wybitnego znawcy problematyki prawa penitencjarnego oraz praw człowieka, a także zmiana wielu przepisów tej części Kodeksu karnego wykonawczego, do której napisał tezy, spowodowała konieczność opracowania od nowa komentarza w tym zakresie. Jednak olbrzymia wartość wielu tez, których autorem był Profesor Hołda, nakazuje częste nawiązywanie do nich w formie odesłań.

Również inne wspomniane istotne zmiany w prawie karnym wykonawczym zaistniałe przez ostatnie 4 lata, w tym nowela do Kodeksu karnego wykonawczego z 2011 r., a także duża liczba orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, które zostały opublikowane w tym czasie, oraz widoczny wzrost zainteresowania problematyką wykonawczą w piśmiennictwie, wymagający uwzględnienia przez komentatora, sprawia, że komentarz ten jest wprawdzie w jakimś sensie kontynuacją, ale nie kolejnym wydaniem komentarza z 2007 r. (Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy...); zmienił się też jego Wydawca.

Opracowanie komentarza przez jednego autora musiało spowodować też ujednolicenie spojrzenia na poszczególne instytucje prawa karnego wykonawczego. Jest to spojrzenie sędziego praktyka zajmującego się tą problematyką od ponad 30 lat, niepozbawione jednak, w niezbędnym zakresie, podkładu teoretycznego i rozważań doktrynalnych. Siłą rzeczy – nie umniejszając innych aspektów – wyeksponowana została w komentarzu, zresztą wynikająca z przepisów kodeksu, szczególna pozycja organów sądowych w wykonywaniu orzeczeń. Chodzi zarówno o sferę, która należy wprost do kompetencji sądów, jak i o ich kontrolne uprawnienia odnoszące się do wykonywania orzeczeń przez inne organy.

Takie spojrzenie na Kodeks karny wykonawczy powinno być przydatne nie tylko dla praktyków zajmujących się wykonywaniem orzeczeń karnych, ale też dla przedstawicieli nauki, dla których praktyka orzecznicza i praktyczny punkt widzenia na wykonywanie orzeczeń może stanowić inspirację do przemyśleń, analiz i wyrażania własnych opinii.

Przed przystąpieniem do komentowania poszczególnych przepisów i instytucji konieczne wydaje się zwrócenie uwagi na jedną kwestię natury ogólnej. W doktrynie funkcjonuje pojęcie zasad prawa systematyzujących określoną dyscyplinę prawa i wyznaczających racjonalną praktykę legislacyjną. Przydatność zasad prawa dla praktyki sensu stricto ujawnia się w ramach formułowania podstaw dyrektyw interpretacyjnych wyznaczających kierunek wykładni istniejących rozwiązań prawnych oraz tworzenia podstaw do wypełniania ewentualnych luk konstrukcyjnych (T. Kalisz, Zasady prawa karnego wykonawczego, NKPK 2005/17, s. 316). W piśmiennictwie poświęcono temu zagadnieniu wiele uwagi, dokonując sformułowania zasad prawa karnego wykonawczego (zob. np. Z. Hołda [w:] Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy..., s. 23; S. Pawela, Prawo karne wykonawcze. Zarys wykładu, Warszawa 2007, s. 66; T. Kalisz, Zasady prawa karnego..., s. 313).

Na podstawie przepisów Kodeksu karnego wykonawczego można, jak się wydaje, mówić o następujących zasadach prawa karnego wykonawczego:

1)

poszanowania godności ludzkiej skazanego,

2)

ustawowego ograniczania korzystania z praw i wolności jednostki,

3)

podmiotowego traktowania skazanego,

4)

prawa do obrony materialnej i formalnej,

5)

sądowej kontroli pozasądowych organów postępowania wykonawczego,

6)

współdziałania ze społeczeństwem,

7)

ochrony społeczeństwa przed przestępczością,

8)

podporządkowania sądowi procesu wykonywania orzeczeń,

9)

elastycznej modyfikacji kar i innych środków penalnych w postępowaniu wykonawczym,

10)

indywidualizacji,

11)

resocjalizacji i społecznej readaptacji.

Niektóre z tych zasad są ujęte wprost w przepisach części ogólnej Kodeksu karnego wykonawczego, inne natomiast wynikają pośrednio z przepisów, także części szczególnej i wojskowej, bądź są w tych przepisach rozbudowane. Ich szczegółowe omówienie można znaleźć w powołanych wyżej publikacjach.

Wymieniona na stronie tytułowej data, jako stan prawny uwzględniony w komentarzu, oznacza nie tylko obowiązujące w tym dniu brzmienie Kodeksu karnego wykonawczego. Uwzględnia ona też wiele przepisów wykonawczych wydanych lub zmienionych po wejściu w życie nowelizacji z 2011 r., w szczególności po 1.01.2012 r. W niezbędnym zakresie wykorzystane też zostało orzecznictwo i piśmiennictwo opublikowane w bieżącym roku, w znacznej części odnoszące się już do zmian w tym kodeksie.

Autor fragmentu:

Wstęp do wydania drugiego

Od nowelizacji Kodeksu karnego wykonawczego z 2011 r. upłynęły ponad dwa lata. Niemal tyle samo czasu minęło od ukazania się poprzedniego wydania komentarza. W tym okresie opublikowanych zostało kilkadziesiąt orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych (częściowe ich omówienie – zob. K. Postulski, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych w pierwszym roku obowiązywania zmian przepisów Kodeksu karnego wykonawczego, „Probacja” 2013/1, s. 101), glos i artykułów poświęconych tej nowelizacji, jak również innym problemom związanym ze stosowaniem kodeksu. Kilka razy w sprawie zgodności z Konstytucją RP niektórych przepisów prawa wykonawczego wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. Jednocześnie pojawiło się jednak wiele nowych, pomijanych dotąd w orzecznictwie i w piśmiennictwie wątpliwości interpretacyjnych, zgłaszanych głównie przez praktyków podczas spotkań środowiskowych, w których uczestniczył autor, i zgłaszanych mu w innych dostępnych formach, do których siłą rzeczy nie można było ustosunkować się w poprzednim wydaniu komentarza. W międzyczasie nastąpiło także kilka niewielkich, ale istotnych zmian Kodeksu karnego wykonawczego oraz wydane zostały nowe przepisy wykonawcze; nastąpiły też zmiany w przepisach nadal obowiązujących.

Wszystko to, o czym mowa powyżej, powoduje, że do niektórych problemów związanych z interpretacją wielu przepisów kodeksu można obecnie odnieść się w sposób bardziej zdecydowany, obszerniejszy niż poprzednio, czasem polemiczny wobec wypowiedzianych poglądów.

Dlatego stało się konieczne opracowanie kolejnego wydania komentarza. Uwzględniono w nim aktualny stan prawny, a także wspomniany dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa opublikowanego w latach 2012–2013 oraz w pierwszym półroczu 2014 r. Podjęta też została próba jednoznacznego ustosunkowania się do tego, co w orzecznictwie i piśmiennictwie pokazywało różnice stanowisk co do rozumienia niektórych przepisów i instytucji prawa karnego wykonawczego. W obecnym wydaniu można znaleźć także odpowiedzi na podnoszone w tym okresie nowe wątpliwości.

Obecne wydanie uwzględnia stan prawny na dzień wskazany na stronie tytułowej. Wskazano i zinterpretowano też w nim zmiany Kodeksu karnego wykonawczego, które zaczynają obowiązywać od 1.07.2015 r. oraz zmiany w zakresie wykonywania orzeczeń wynikające z nowelizacji Kodeksu postępowania karnego obowiązującej od tej daty (ustawa z 27.09.2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. poz. 1247). Zostały one omówione w stosownych tezach komentarzy do art. 3, 8, 18, 25, 101, 207, 210 i 211 k.k.w.

Wszystko to spowodowało, że aktualne wydanie jest znacznie bogatsze tematycznie i obszerniejsze od poprzedniego.

Autor fragmentu:

Wstęp do wydania trzeciego

Ustawa z 20.02.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 396) wprowadziła bardzo istotne zmiany m.in. w zakresie wykonywania orzeczeń karnych. Nowelizacja Kodeksu karnego wykonawczego, wprowadzona w art. 4 powołanej ustawy, jest najobszerniejszą spośród wszystkich, jakie nastąpiły od jego uchwalenia. Wynika to głównie z potrzeby dostosowania przepisów dotyczących wykonywania orzeczeń do zmian w prawie karnym materialnym. Chodzi przede wszystkim o wykonywanie orzeczeń stosujących wobec skazanych system dozoru elektronicznego oraz wykonywanie środków zabezpieczających. Inne zmiany wprowadzone w Kodeksie karnym wykonawczym mają na celu racjonalizację i poprawę skuteczności wykonywania orzeczeń i w znacznym zakresie są powrotem do stanu prawnego sprzed 1.01.2012 r. Liczne, chociaż drobniejsze zmiany wprowadził ustawodawca w przepisach dotyczących problematyki penitencjarnej.

Nie budzi wątpliwości potrzeba wprowadzenia większości zmian. Generalnie można też stwierdzić, że zostały one zredagowane spójnie i prawidłowo oddają ich istotę. Niestety, należy zgłosić zastrzeżenia co do poprawności legislacyjnej kilkunastu z nich. W ślad za T. Szymanowskim można stwierdzić, że „nowelizacja zawiera wiele nowych i racjonalnych rozwiązań oraz niektórych przepisów dyskusyjnych lub nawet wywołujących sprzeciw. Z pewnym jednak zażenowaniem muszę przypomnieć, że od czasów oświecenia w naszym kręgu cywilizacyjnym tak należy opracowywać i ogłaszać przepisy, aby były one łatwe do zrozumienia przez ogół obywateli, nie tylko przez znawców prawa” (T. Szymanowski, Nowelizacja prawa karnego wykonawczego – przegląd ważniejszych zagadnień, „Palestra” 2015/7–8, s. 182).

Takiej oceny dowodzą zauważalne błędy o charakterze redakcyjnym oraz wątpliwości i zastrzeżenia dotyczące konkretnych unormowań. Mimo przeważających pozytywów pozwalają one na uznanie, że nowelizacja z 2015 r. wypada negatywnie na tle niemal wszystkich poprzednich zmian dokonywanych w Kodeksie karnym wykonawczym.

Liczne zastrzeżenia i wątpliwości, o których będzie mowa we właściwych miejscach, należy zgłosić zwłaszcza do nowych przepisów Kodeksu karnego wykonawczego z zakresu wykonywania orzeczeń w systemie dozoru elektronicznego (zob. też S. Lelental, Dozór elektroniczny w świetle rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw z 4 kwietnia 2014 r., PWP 2014/83, s. 5, 14 i in.) oraz z zakresu wykonywania środków zabezpieczających (zob. też T. Kalisz, A. Kwieciński, Projektowane zmiany w zakresie stosowania i wykonywania leczniczych środków zabezpieczających (uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw w wersji z 17 kwietnia 2014 r.), PWP 2014/83, s. 37–40). Widoczna jest w tych przepisach niespójność, niekonsekwencja oraz pominięcie uregulowania szeregu istotnych zagadnień (np. nieokreślenie w art. 43q k.k.w. maksymalnego okresu, na jaki można udzielić przerwy w wykonywaniu dozoru elektronicznego).

Lektura zmian dokonanych w Kodeksie karnym wykonawczym pokazuje też pośpiech ustawodawcy przy ich uchwalaniu. Jako ewidentne tego przykłady można wskazać pozostawienie w niezmienionym brzmieniu art. 173 § 3 k.k.w., który nadal odwołuje się do art. 160 § 1 pkt 2–4 k.k.w., chociaż od 1.07.2015 r. taki przepis nie istnieje. Również w niezmienionym brzmieniu pozostał art. 225 § 1 pkt 1 k.k.w. (Część wojskowa), posługujący się pojęciem „inny sąd równorzędny” przy określaniu właściwości sądu, mimo że pojęcie to zniknęło w znowelizowanym art. 3 § 1 k.k.w. Natomiast w art. 74 u.p.n. nadal znajdujemy odwołanie się do art. 96–98 k.k., chociaż przepisy te zostały uchylone ze skutkiem od 1.07.2015 r.

Nowelizacja z 2015 r. wprowadziła ponadto kilka zmian, które jednoznacznie świadczą o braku koncepcji co do kształtu wykonywania orzeczeń karnych i o braku prognozowania po stronie autorów projektu zmian co do negatywnych praktycznych skutków, jakie mogą one wywołać. Świadczy o tym chociażby „powrót” do zasad określających właściwość sądu, które obowiązywały do końca 2011 r., a więc wycofanie się ze zmian, jakie w tym zakresie wprowadziła nowelizacja z 2011 r. (art. 3 § 1, art. 177 § 1, art. 178 § 1, art. 163 § 1 k.k.w.). Jest to warte podkreślenia, szczególnie jeżeli się zauważy, że wprowadzając zmiany dotyczące właściwości, które obowiązywały od dnia 1 stycznia 2012 r., ich autorzy uzasadniali je tym, iż miały służyć sprawności postępowania, obniżać jego koszty, skupiać czynności wykonawcze w miarę możliwości w rękach jednego sądu, mającego odpowiednią wiedzę o skazanym, umożliwiającą podejmowanie jak najbardziej racjonalnych decyzji. Trudno dociec, jakie kontrargumenty zadecydowały o wycofaniu się z tych zmian, bowiem nastąpiło to dopiero w toku prac parlamentarnych, tyle że na wniosek autorów projektu rządowego ustawy nowelizacyjnej. Uniknięto w ten sposób uzasadnienia tych zmian w przedłożeniu rządowym, a więc przyznania się do błędu z 2011 r.

O braku wspomnianej koncepcji i braku prognozowania świadczy też m.in. istotne złagodzenie wprowadzonej nowelą z 2011 r. restrykcyjności przepisów dotyczących zarządzania wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności w zamian za grzywnę (dodanie art. 48a k.k.w.), zarządzania wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności w przypadku uchylania się od kary ograniczenia wolności (dodanie art. 65a k.k.w.), odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia (zmiana brzmienia art. 160 k.k.w.), a także zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności (zmiana brzmienia art. 75 k.k. i dodanie art. 75a k.k.).

Nie jest zadaniem komentatora skupianie się na wadach komentowanych przepisów. Dlatego wskazane one zostały w tym miejscu i tylko przykładowo. Jednak ich zasygnalizowanie jest konieczne, aby ukazać skalę trudności, przed jakimi stanął autor komentarza, podejmując wysiłek wyjaśnienia tego, co w wielu przypadkach praktycznie wydaje się niemożliwe.

W obecnym wydaniu komentarza, oprócz podjęcia tego wysiłku, uwzględniono – jak w każdym kolejnym – poglądy wyrażone w najnowszym orzecznictwie i piśmiennictwie (w około 40 monografiach, artykułach i glosach), z ustosunkowaniem się do tych poglądów. Uwzględniono i omówiono także najnowsze zmiany obowiązujące od 1.01.2016 r., wprowadzone w Kodeksie karnym wykonawczym ustawą z 10.07.2015 r. o administracji podatkowej (Dz.U. poz. 1269) i zmiany obowiązujące od 23.10.2015 r. na mocy ustawy z 10.09.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. poz. 1573), wprowadzające nowe regulacje w przedmiocie odbywania kar pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania przez osadzonych tzw. niebezpiecznych.

Dlatego trzecie wydanie komentarza jest jeszcze bogatsze tematycznie i obszerniejsze od poprzedniego.

Autor fragmentu:

Wstęp do wydania czwartego

W okresie około 20 miesięcy od ukazania się poprzedniego wydania komentarza do 20.09.2017 r., miało miejsce kolejnych 8 nowelizacji Kodeksu karnego wykonawczego. Objęły one łącznie (poprzez uchylenie, zmianę brzmienia lub dodanie poszczególnych jednostek redakcyjnych) około 80 artykułów.

Łącznie od chwili uchwalenia Kodeks karny wykonawczy doczekał się ponad 60 nowelizacji, co – jeśli się weźmie pod uwagę jego niewielkie, w porównaniu z innymi kodeksami, rozmiary – powoduje, że w 2017 r. mamy niemal zupełnie inny kodeks niż ten z 1997 r.

Zmiany dokonane w latach 2016–2017 miały różny charakter. Kilka z nich nie wpłynęło na przebieg i istotę postępowania wykonawczego – ich celem było jedynie dostosowanie brzmienia przepisów Kodeksu karnego wykonawczego do ustaw pozakarnych, takich jak prawo oświatowe (art. 130 k.k.w.), ustawa z 21.11.1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U. z 2017 r. poz. 1430 (art. 10 § 2, art. 157, 158, 216a § 2, art. 224a k.k.w.), ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej (zastąpienie w kilkunastu przepisach wyrazów „urząd skarbowy” wyrazami „naczelnik urzędu skarbowego”; zob. teza 13 do art. 2).

Kilka zmian w kodeksie polegało na dodaniu, uchyleniu lub zmianie brzmienia pojedynczych artykułów w celu usunięcia nieprawidłowości, które zaistniały w czasie nowelizacji jeszcze sprzed 2016 r. (zmiana brzmienia art. 173 § 3 k.k.w., uchylenie art. 211 § 7 k.k.w.), bądź doprecyzowaniu lub dodaniu kilku przepisów pozostających bez istotnego wpływu na tok postępowania wykonawczego (zmiana brzmienia art. 17a § 2 k.k.w., dodanie art. 195aa i art. 205a k.k.w.).

Miały też miejsce zmiany o charakterze fundamentalnym dla istoty i przebiegu postępowania wykonawczego, obejmujące po kilka, a nawet kilkadziesiąt artykułów kodeksu. Dotyczyły one:

przywrócenia możliwości odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego i wyeliminowania takiej możliwości, gdy chodzi o karę ograniczenia wolności (zmiana brzmienia wielu przepisów rozdziału VIIa Kodeksu karnego wykonawczego, uchylenie art. 57 § 5, art. 57a § 4 i art. 66a k.k.w. oraz zmiana brzmienia art. 61 § 1 k.k.w.);

wprowadzenia instytucji referendarza sądowego jako organu postępowania wykonawczego o szerokim zakresie kompetencji (dodanie art. 2 pkt 2a, art. 18a i art. 20a k.k.w.);

rozszerzenia możliwości zatrudniania skazanych odbywających karę pozbawienia wolności (zmiana brzmienia art. 43 § 7 pkt 2, art. 116 § 1 pkt 4, art. 123 i art. 125 § 1 k.k.w.);

dostosowania wykonywania przepadku do zmienionych zasad orzekania tego środka (zmiana brzmienia art. 29b § 1 k.k.w. oraz dodanie art. 187a, 188 § 2a, art. 188a, 189a, 192 § 4 i art. 195c k.k.w.).

Istotny wpływ na przebieg postępowania wykonawczego mają też liczne zmiany wprowadzone w Kodeksie karnym, Kodeksie karnym skarbowym i w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości, a także nowo wydane rozporządzenia, których uchwalenie nie wiązało się ze zmianami w Kodeksie karnym wykonawczym. Wśród nowych rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości można wskazać tak istotne, jak rozporządzenie z 23.12.2015 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. poz. 2316 ze zm.), a także (w kolejności ich wydania) rozporządzenia: z 13.06.2016 r. w sprawie sposobu i trybu wykonywania czynności przez kuratorów sądowych w sprawach karnych wykonawczych (Dz.U. poz. 969), z 17.10.2016 r. w sprawie sposobów ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej (Dz.U. poz. 1804), z 19.12.2016 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. poz. 2224), z 21.12.2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. poz. 2231), z 22.12.2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania (Dz.U. poz. 2290), z 28.12.2016 r. w sprawie współdziałania podmiotów w wykonywaniu kar, środków karnych, kompensacyjnych, zabezpieczających, zapobiegawczych oraz przepadku, a także społecznej kontroli nad ich wykonywaniem (Dz.U. poz. 2305), z 16.01.2017 r. w sprawie komisji psychiatrycznej do spraw środków zabezpieczających i wykonywania środków zabezpieczających w zakładach psychiatrycznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 119).

Powyższe okoliczności spowodowały, że poprzedni komentarz do Kodeksu karnego wykonawczego w sporym zakresie stracił aktualność. Konieczne więc stało się opracowanie jego kolejnego wydania.

W czwartym wydaniu komentarza uwzględnione zostały wszystkie wymienione wyżej zmiany. Autor podjął też wysiłek zinterpretowania przepisów, których rozumienie może budzić wątpliwości z uwagi na ich nieprecyzyjność bądź niespójność z innymi regulacjami. Takie sytuacje mają miejsce głównie w odniesieniu do przepisów o dozorze elektronicznym.

W tym wydaniu wykorzystano też ponad 50 publikacji (pozycji książkowych, artykułów, glos) nieuwzględnionych w poprzednich wydaniach, z reguły pochodzących z ostatnich 2 lat, a także niewiele mniej nowych orzeczeń Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych.

Autor fragmentu:
Art. 1art(1)

1.

Artykuł 1 § 1 k.k.w. określa zakres przedmiotowy stosowania przepisów Kodeksu karnego wykonawczego. Można też próbować wyprowadzić z niego definicję postępowania karnego wykonawczego jako postępowania, którego przedmiotem jest wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności. W ten sposób wyodrębnia się to postępowanie od innych postępowań, które toczą się wprawdzie w stadium wykonawczym, ale unormowane są w Kodeksie postępowania karnego. Nie stosuje się do tych postępowań przepisów Kodeksu karnego wykonawczego (chodzi zwłaszcza o przepisy procesowe zamieszczone w części ogólnej). Będzie o tym mowa szerzej w kolejnych tezach.

2.

Zasadą wynikającą z art. 1 § 1 k.k.w. jest to, że według przepisów tego kodeksu są wykonywane – o ile ustawa nie stanowi inaczej – orzeczenia:

a)

wydane w postępowaniu...

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX