Bezpieczeństwo i higiena pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie. - Dz.U.1998.12.51 - OpenLEX

Bezpieczeństwo i higiena pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie.

Dziennik Ustaw

Dz.U.1998.12.51

Akt obowiązujący
Wersja od: 26 stycznia 1998 r.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ROLNICTWA I GOSPODARKI ŻYWNOŚCIOWEJ
z dnia 12 stycznia 1998 r.
w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie.

Na podstawie art. 23715 § 2 Kodeksu pracy zarządza się, co następuje:

Przepisy ogólne

§  1.
Rozporządzenie określa warunki bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze ciągników, maszyn oraz narzędzi stosowanych w pracach rolniczych i melioracyjnych, a także urządzeń technicznych stosowanych do mechanizacji produkcji zwierzęcej - zwanych dalej "sprzętem rolniczym".
§  2.
1.
Przy obsłudze sprzętu rolniczego należy przestrzegać zasad określonych przez producentów w instrukcjach obsługi.
2.
Sprzęt rolniczy pochodzący z importu powinien być wyposażony w instrukcję obsługi w języku polskim.
§  3.
Obsługa samojezdnych lub stacjonarnych maszyn rolniczych i melioracyjnych powinna być wykonywana przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i stosowne przeszkolenie wymagane przy obsłudze takich maszyn.
§  4.
Sprzęt rolniczy powinien być wyposażony w:
1)
osłony zespołów i części ruchomych mogących stwarzać zagrożenie dla osób obsługujących ten sprzęt,
2)
narzędzia niezbędne do bezpiecznej jego obsługi.
§  5.
1.
Kontrola stanu technicznego, regulowanie i wykonywanie doraźnych napraw i prac konserwacyjnych oraz czyszczenie części lub zespołów roboczych sprzętu rolniczego dopuszczalne są po uprzednim unieruchomieniu silnika i wyłączeniu wszystkich napędzanych zespołów tego sprzętu.
2.
Dopuszczalne jest regulowanie napędzanych hydraulicznie zespołów roboczych podczas ich pracy, jeżeli instrukcja obsługi to przewiduje.
3.
Podczas każdej przerwy w pracy sprzętu rolniczego napęd powinien być wyłączony.
§  6.
Niedopuszczalne jest:
1)
demontowanie podpory zapobiegającej przechylaniu się do przodu lub do tyłu sprzętu jednoosiowego, jeżeli nie jest to konieczne dla realizacji funkcji użytkowych maszyny, lub podpieranie sprzętu rolniczego na prowizorycznych podstawkach,
2)
wykonywanie napraw pod uniesionymi i nie zabezpieczonymi przed samoczynnym opadnięciem maszynami rolniczymi lub ich zespołami,
3)
pozostawianie sprzętu rolniczego na stokach lub innych pochyłościach terenu bez zabezpieczenia go przed samoczynnym stoczeniem się.
§  7.
Osoby obsługujące maszyny przyczepiane, zawieszane lub półzawieszane do ciągnika powinny zajmować miejsce na pomostach technologicznych.
§  8.
W czasie pracy sprzętu rolniczego niedopuszczalne jest odchylanie, zdejmowanie i zakładanie osłon lub innych zabezpieczeń.
§  9.
Płaskie pasy napędowe stosowane do napędu stacjonarnych maszyn i urządzeń technicznych powinny być, na całej swej długości, zabezpieczone od strony obsługi barierką o wysokości 1,1 m od podłoża, oddaloną od pasa co najmniej o 0,2 m.
§  10.
Maszyny i narzędzia do prac rolniczych i melioracyjnych powinny być przechowywane w miejscach zadaszonych oraz w sposób zapobiegający okaleczeniu ludzi bądź zwierząt.

Samojezdny sprzęt rolniczy i melioracyjny

§  11.
W kabinie operatora sprzętu samojezdnego może przebywać tylko osoba obsługująca ten sprzęt.
§  12.
Przed uruchomieniem samojezdnego sprzętu rolniczego należy sprawdzić stan techniczny:
1)
układu hamulcowego,
2)
instalacji rozruchowej i oświetleniowej,
3)
układu kierowniczego,
4)
zespołu jezdnego,
5)
układu zawieszenia narzędzi i zaczepu transportowego.
§  13.
1.
Koparki mechaniczne powinny być wyposażone w kabinę z zainstalowaną instalacją grzewczą i oświetleniową, usytuowaną na zewnątrz kabiny, umożliwiającą wykonywanie pracy w porze nocnej.
2.
Koparki pływające powinny być dodatkowo wyposażone w łódź, koła i kamizelki ratunkowe oraz w liny, kotwicę i mechaniczną wyciągarkę.
§  14.
1.
Niedopuszczalne jest używanie:
1)
kołowych ciągników rolniczych o masie całkowitej wynoszącej powyżej 800 kg, nie wyposażonych w kabiny lub ramy ochronne, z napędem wyłącznie na tylną oś na terenie o pochyleniu przekraczającym 11 stopni lub 12 stopni z napędem na obie osie,
2)
ciągników gąsienicowych nie wyposażonych w kabiny lub ramy ochronne na terenie o pochyleniu przekraczającym 14 stopni.
2.
Dopuszczalne pochylenie terenu, na którym mogą być używane ciągniki wymienione w ust. 1, zagregowane z maszyną rolniczą, określa producent.
§  15.
W czasie eksploatacji samojezdnego sprzętu rolniczego i melioracyjnego niedopuszczalne jest:
1)
zaczepianie lin, łańcuchów lub haków holowniczych do miejsc konstrukcyjnie nie przewidzianych do tego celu,
2)
wskakiwanie na sprzęt lub zeskakiwanie z niego w czasie jego ruchu,
3)
sprawdzanie poziomu cieczy chłodzącej w układzie chłodzenia lub otwieranie korka wlewu oleju przy rozgrzanym silniku,
4)
rozłączanie napędu lub zatrzymanie pracy silnika podczas jazdy ze stoków,
5)
pozostawianie uruchomionego sprzętu bez dozoru,
6)
uruchamianie sprzętu w pomieszczeniach zamkniętych, nie wyposażonych w system odprowadzania spalin na zewnątrz,
7)
używanie sprzętu w pomieszczeniach, w których zachodzi niebezpieczeństwo wybuchu pyłu, par etyliny lub palnego gazu.
§  16.
1.
Przed rozpoczęciem prac melioracyjnych osoba nadzorująca pracę w terenie obowiązana jest do zapoznania pracowników z kategorią gruntu i poziomem wód gruntowych oraz z miejscem składowania darniny, humusu, a także miejscem odprowadzania wody.
2.
Prowadzenie prac melioracyjnych w wodzie o głębokości co najmniej 0,6 m powinno być wykonywane przy użyciu sprzętu mechanicznego.
§  17.
Niedopuszczalne jest:
1)
zasypywanie ciągów drenarskich w przypadku przebywania ludzi w wykopie w odległości mniejszej niż 15 m od pracującej koparki,
2)
przenoszenie czerpaka nad kabiną kierowcy w czasie ładowania ziemi na środki transportowe.
§  18.
Przy pracach na gruntach podmokłych i grząskich koparka powinna być umieszczona na podkładach wykonanych z krawędziaków lub z bali w postaci płyt okutych kątownikiem.

Maszyny i narzędzia rolnicze stosowane do produkcji roślinnej

§  19.
1.
Niedopuszczalne jest agregowanie maszyn i narzędzi rolniczych stosowanych do produkcji roślinnej z ciągnikami rolniczymi innymi niż przewiduje to producent tych maszyn.
2.
Podczas pracy maszyn do uprawy gleby, siewu i pielęgnacji upraw polowych niedopuszczalne jest:
1)
przebywanie osób w strefie działania zespołu roboczego maszyn aktywnych,
2)
przebywanie osób na pomostach technologicznych siewnika i sadzarek do ziemniaków, z wyjątkiem sadzarek przeznaczonych do sadzenia podkiełkowanych ziemniaków,
3)
przebywanie osób na sadzarkach do rozsady podczas wykonywania nawrotów i w czasie transportu,
4)
rozgarnianie ręką ziarna i nasion w skrzyni nasiennej siewnika.
§  20.
1.
Przy obsłudze agregatu do upraw przedsiewnych należy:
1)
dokonać zawieszenia agregatu na ciągniku według zaleceń producenta,
2)
w czasie przerw w pracy agregat opuścić na podłoże i wyłączyć napęd.
2.
Niedopuszczalne jest:
1)
cofanie i wykonywanie nawrotów agregatem w położeniu roboczym,
2)
podnoszenie lub opuszczanie agregatu, jeżeli w strefie jego działania przebywają osoby postronne.
§  21.
Czyszczenia redlic z chwastów lub innych zanieczyszczeń w czasie pracy siewnika należy dokonywać przy użyciu odpowiednich narzędzi.
§  22.
1.
W czasie pracy rozsiewacza nawozów, zawieszanego na ciągniku i wyposażonego w mieszadło, jego skrzynia powinna być zabezpieczona pokrowcem.
2.
W czasie pracy rozsiewaczy przyczepianych i zawieszanych na ciągniku niedopuszczalne jest:
1)
przegarnianie nawozu w skrzyni,
2)
wykonywanie zabiegów rozsiewania, jeżeli osoby postronne znajdują się w odległości mniejszej niż:
a)
5 m od rozsiewaczy zawieszanych przy rozsiewie nawozów pylistych i 6 m przy rozsiewie nawozów granulowanych,
b)
6 m od rozsiewaczy przyczepianych przy rozsiewie nawozów pylistych i 12 m przy rozsiewie nawozów granulowanych.
§  23.
Niedopuszczalne jest dokonywanie mechanicznego załadunku nawozów przy użyciu ładowacza uniwersalnego, jeżeli w strefie jego działania znajdują się osoby postronne.
§  24.
1.
Rozrzutnik obornika powinien być wyposażony w siatkę umieszczoną na przedniej burcie skrzyni ładunkowej, zabezpieczającą operatora ciągnika przed ewentualnym uderzeniem twardym materiałem w czasie pracy rozrzutnika.
2.
W czasie pracy rozrzutnika obornika niedopuszczalne jest:
1)
czyszczenie wnętrza skrzyni roztrząsacza w czasie ruchu przenośnika podłogowego,
2)
uruchamianie adaptera rozrzutu, jeżeli w strefie jego działania przebywają osoby postronne.
§  25.
W czasie pracy przyczepy lub naczepy asenizacyjnej niedopuszczalne jest uruchamianie aparatu rozlewu w odległości mniejszej niż 20 m od przebywających na tym terenie osób.
§  26.
1.
Deszczownię szpulową nie wymagającą demontażu bębna należy transportować na przyczepach niskopodwoziowych. W razie konieczności demontażu bębna dopuszcza się transportowanie deszczowni na przyczepach ogólnego zastosowania.
2.
Deszczownia z rozwiniętym wężem i zraszaczami przesuwającymi się w kierunku wzniesienia terenu, podczas nawadniania powinna być zabezpieczona przed przewróceniem.
3.
Niedopuszczalne jest:
1)
uruchamianie zraszacza, jeżeli w strefie jego działania przebywają osoby postronne,
2)
używanie deszczowni obrotowych w odległości mniejszej niż 50 m od linii energetycznych.
§  27.
1.
Przyrząd tnący maszyn do zbioru zielonek, zbóż i innych roślin, w okresach przerw w pracach polowych oraz podczas transportu, powinien być osłonięty.
2.
Listwę nożową po wyjęciu z przyrządu tnącego należy zabezpieczyć osłoną.
§  28.
1.
Niedopuszczalne jest używanie kosiarek rotacyjnych:
1)
w odległości mniejszej niż 50 m od osób postronnych,
2)
na terenie kamienistym lub takim, na którym występują przeszkody trwałe.
2.
W razie konieczności użycia kosiarek rotacyjnych do koszenia traw w miejscach, w których mogą znajdować się osoby postronne, teren pracy kosiarki powinien być zabezpieczony przed przypadkowym zbliżeniem się tych osób.
3.
Wykaszania traw porastających rowy, pobocza dróg, skarpy i groble melioracyjne należy dokonywać przy użyciu kosiarek konstrukcyjnie dostosowanych do tych prac.
§  29.
Niedopuszczalne jest:
1)
uruchamianie kombajnów do zbioru zbóż, zielonek i innych roślin, jeżeli w strefie ich działania znajdują się osoby postronne,
2)
dokonywanie omłotów w pomieszczeniach gospodarczych przy użyciu kombajnów do zbioru zbóż,
3)
używanie kombajnów do zbioru zielonek, zbóż i innych roślin na terenie o pochyleniu powyżej 10 stopni, jeżeli nie zostały uprzednio przystosowane do pracy na takim terenie.
§  30.
Płótna przenośników wiązałki ciągnikowej należy zakładać na wałki od strony przeciwnej do usytuowania przyrządu tnącego, nawet wówczas, gdy wiązałka nie jest połączona z ciągnikiem.
§  31.
1.
Zakładanie sznurka do aparatów wiążących prasy zbierającej i snopowiązałki dopuszczalne jest po wyłączeniu napędu i unieruchomieniu silnika ciągnikowego.
2.
Dopuszcza się regulowanie wielkości prasowanego snopa podczas pracy prasy stacjonarnej współpracującej z młocarnią.
§  32.
Niedopuszczalne jest używanie ścinacza zielonek, jeżeli osoby postronne znajdują się w odległości mniejszej niż 25 m od pracującej maszyny.
§  33.
1.
Wejście pracownika do silosu typu wieżowego lub głębinowego powinno być poprzedzone przewietrzeniem jego wnętrza i kontrolą czystości powietrza.
2.
Osoba przebywająca w silosie głębinowych powinna być:
1)
wyposażona w indywidualny sprzęt chroniący przed upadkiem z wysokości i umożliwiający, w razie potrzeby, wyciągnięcie jej z silosa,
2)
asekurowana przez inną osobę (osoby).
§  34.
1.
Urządzenia sterujące pracą wentylatorów stosowanych w procesie dosuszania zielonek powinny być umieszczone w odległości co najmniej 10 m od miejsca zainstalowania wentylatorów i zabezpieczone przed dostępem osób postronnych.
2.
Niedopuszczalne jest uruchamianie wentylatorów nie wyposażonych w siatki ochronne.
§  35.
W czasie pracy kopaczki gwiazdowej osoby zbierające ziemniaki powinny zachować odległość co najmniej 5 m od pracującej maszyny.
§  36.
Niedopuszczalne jest używanie rozdrabniacza łęcin, jeżeli osoby postronne przebywają w odległości mniejszej niż 50 m od pracującego rozdrabniacza.
§  37.
W czasie pracy kombajnu do zbioru ziemniaków niedopuszczalna jest obsługa stołu selekcyjnego przez osoby nie przeszkolone do tej pracy.
§  38.
1.
Ustawianie młocarni i bukowników do koniczyny w położenie robocze powinno odbywać się przy użyciu odpowiedniego przyrządu do ich podnoszenia.
2.
W czasie pracy młocarni lub bukownika do koniczyny niedopuszczalne jest:
1)
ustawianie drabiny od strony głównego pasa napędowego,
2)
wkładanie do bębna omłotowego wilgotnych lub nie rozłożonych snopów zboża lub wiązek koniczyny.
§  39.
Pomieszczenia, w których odbywa się czyszczenie, dosuszanie lub sortowanie ziarna zbóż i nasion roślin, powinny być wyposażone w urządzenia wentylacyjne.

Maszyny i urządzenia techniczne stosowane do mechanizacji produkcji zwierzęcej

§  40.
1.
Uruchamianie maszyn i urządzeń technicznych stosowanych do mechanizacji produkcji zwierzęcej powinno być poprzedzone kontrolą zabezpieczeń elementów ruchomych i stanu technicznego zespołów roboczych.
2.
Maszyny i urządzenia techniczne, o których mowa w ust. 1, napełniane ręcznie materiałem przetwarzanym, powinny być tak usytuowane, aby wysokość górnej krawędzi napełnianego pojemnika nie przekraczała 1,25 m od podłoża, a wysokość wysypu materiału przetworzonego, jeżeli wysyp nie następuje bezpośrednio do worków, wynosiła nie więcej niż 0,7 m od podłoża.
§  41.
Koryto sieczkarni powinno być umieszczone na wysokości od 0,7 m do 0,8 m od podłoża, przy wysokości jego obrzeża wynoszącej od 0,1 m do 0,2 m.
§  42.
1.
Przy podawaniu masy pod walce zgniatająco-zasilające sieczkarni z wydmuchem sieczki niedopuszczalne jest popychanie tej masy ręką lub podręcznymi przedmiotami.
2.
Mechanizm do posuwu podawanej masy zainstalowanej w korycie sieczkarni powinien umożliwiać natychmiastowe włączenie posuwu wstecznego.
§  43.
W czasie pracy maszyn i urządzeń technicznych do przygotowania pasz niedopuszczalne jest:
1)
zdejmowanie lub zakładanie pasów i łańcuchów napędowych,
2)
regulowanie długości taśm przenośników, pasów lub łańcuchów.
§  44.
Przenośnik stały do usuwania obornika z nie osłoniętymi, ruchomymi częściami roboczymi, zainstalowany w pomieszczeniach inwentarskich, powinien być oznakowany tablicami ostrzegawczymi.
§  45.
Przy obsłudze silosu paszowego należy:
1)
przed jego załadunkiem sprawdzić stan przewodu odpowietrzającego,
2)
wyposażyć w środki ochrony indywidualnej osoby konserwujące jego wnętrze,
3)
zlecać wykonanie czynności, o których mowa w pkt 2, co najmniej dwóm osobom.
§  46.
Do pneumatycznego transportu ziarna, paszy i innych materiałów sypkich należy stosować przewody rurowe wykonane z materiału odpornego na elektryzowanie, nie powodującego wyładowań elektrostatycznych.
§  47.
1.
Odcinki rurociągu mlecznego przebiegające nad ciągami komunikacyjnymi lub przejściami dla pieszych powinny być zainstalowane na wysokości co najmniej 2,5 m od podłoża.
2.
Elementy dojarek mechanicznych, wymagające stałej kontroli ich pracy i bieżącej obsługi technicznej, a w szczególności: regulatory ciśnienia, zawory odwadniające, przechwytywacz, osadnik i filtry mleka, powinny być zainstalowane w miejscu łatwo dostępnym dla obsługującego.
§  48.
Zgarnianie pasz na przenośnik do ich transportu powinno odbywać się po uzyskaniu przez transporter pełnej prędkości roboczej.
§  49.
1.
Ładowarki i przenośniki do pionowego przenoszenia ładunków powinny być wyposażone w hamulce bezpieczeństwa do unieruchamiania podnoszonego ładunku.
2.
Niedopuszczalne jest przebywanie pod wysięgnikiem ładowarki lub w zasięgu jej działania.
§  50.
1.
Otwieranie pokrywy parnika kolumny parnikowej w czasie jej pracy powinno być poprzedzone zamknięciem dopływu pary wodnej.
2.
Niedopuszczalne jest:
1)
wykonywanie napraw kotła kolumny parnikowej znajdującego się pod ciśnieniem,
2)
używanie kolumny parnikowej z nieszczelnymi zaworami i z niesprawnymi manometrami ciśnienia pary oraz bez wymaganego poziomu wody w kotle,
3)
pozostawianie pracującej kolumny parnikowej bez nadzoru.
§  51.
1.
W czasie pracy rozdrabniacza bijakowego niedopuszczalne jest otwieranie pokrywy komory bijakowej.
2.
W czasie pracy siekacza mechanicznego dopuszczalne jest dociskanie roślin okopowych drewnianą łopatką.

Maszyny i urządzenia techniczne do przemieszczania i transportu płodów rolnych

§  52.
W czasie pracy stertnika do słomy niedopuszczalne jest:
1)
przechodzenie pod jego korytem,
2)
podnoszenie i opuszczanie koryta z uszkodzoną lub zużytą linką wydźwigu,
3)
pozostawianie stertnika bez nadzoru.
§  53.
1.
Przyczepy rolnicze wyposażone w hamulce typu bezwładnościowego mogą być agregowane z ciągnikiem, pod warunkiem że łączna masa przyczepy z transportowanym ładunkiem nie przekroczy 5.000 kg.
2.
Niedopuszczalne jest łączenie środków transportowych, o których mowa w ust. 1, w podwójne zestawy.
§  54.
1.
Skrzynie ładunkowe przyczep wywrotek powinny być zabezpieczone sworzniami ze wszystkich stron.
2.
W razie holowania dwóch przyczep układy hamulcowe całego zestawu powinny być połączone.
3.
Niedopuszczalne jest:
1)
przechylanie skrzyń ładunkowych przyczep wywrotek na jednym sworzniu lub przy całkowitym kącie wychylenia większym niż 50 stopni,
2)
dokonywanie wywrotu ładunku w kierunku pochylenia terenu,
3)
nierównomierne rozmieszczanie ładunku lub przekraczanie ich ładowności.
§  55.
Niedopuszczalne jest uruchamianie dźwigu lub żurawia samochodowego, jeżeli osoby postronne znajdują się w odległości mniejszej niż 10 m od pracującej maszyny.
§  56.
Do przewozu zwierząt należy stosować przyczepy przeznaczone do tego celu, a w razie używania przyczep ogólnego przeznaczenia należy je przystosować do rodzaju transportowanych zwierząt.
§  57.
1.
Dopuszczalna jest praca ładowacza uniwersalnego na terenie o pochyleniu do 3 stopni, jeżeli instrukcja obsługi nie przewiduje inaczej.
2.
Przed rozpoczęciem pracy sprzętu, o którym mowa w ust. 1, pojemnik przeciwwagi należy obciążyć zgodnie z zaleceniami producenta.

Stacjonarne silniki spalinowe oraz sprzęt rolniczy wyposażony w silniki elektryczne

§  58.
1.
Przy obsłudze maszyn i urządzeń technicznych wyposażonych w silniki elektryczne, znajdujących się w pomieszczeniach wilgotnych, należy używać hermetycznych przewodów, wtyczek i gniazd umożliwiających stosowanie zerowania bądź uziemienia.
2.
W przypadku dłuższych przerw w eksploatacji silników, o których mowa w ust. 1, przed ponownym ich uruchomieniem należy sprawdzić prawidłowość połączeń przewodu zerującego w gniazdach wtykowych i wtyczkach.
§  59.
Silniki elektryczne, włączniki i wyłączniki, gniazda bezpiecznikowe, punkty świetlne, tablice rozdzielcze i inne połączenia elektryczne powinny być zabezpieczone przed pyłem, wilgocią, olejami napędowymi, gazami i innymi czynnikami mogącymi powodować porażenie prądem.
§  60.
Przy uruchamianiu stacjonarnego silnika spalinowego należy przestrzegać zasad właściwego ułożenia kciuka na korbie rozruchowej.
§  61.
1.
Podczas obsługi pilarki tarczowej należy:
1)
materiały do cięcia lub już pocięte układać w sposób nie stwarzający zagrożenia wypadkowego,
2)
używać właściwych do rodzaju ciętego drewna pił tarczowych,
3)
odpadki, wióry i trociny usuwać po zatrzymaniu pracy pilarki.
2.
Niedopuszczalne jest:
1)
używanie pilarki tarczowej ze zużytą lub uszkodzoną piłą tarczową,
2)
hamowanie biegu piły tarczowej przy użyciu przedmiotów lub ręką.

Przepisy higienicznosanitarne

§  62.
1.
Osoby zatrudnione przy obsłudze sprzętu rolniczego powinny mieć dostęp do apteczki pierwszej pomocy.
2.
Opiekę nad apteczką i udzielanie pierwszej pomocy należy powierzyć pracownikowi przeszkolonemu w tym zakresie.
§  63.
Osoby obsługujące sprzęt rolniczy powinny posiadać odzież i obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej, stosowne do występujących zagrożeń.

Przepisy końcowe

§  64.
Traci moc rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 5 lipca 1979 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy eksploatacji ciągników i maszyn rolniczych (Dz. U. Nr 16, poz. 104).
§  65.
Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 90 dni od dnia ogłoszenia.