Lekarz.2018.10.27

| Akt nieoceniany
Wersja od: 27 października 2018 r.

STANOWISKO Nr 58/18/P-VIII
PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ
z dnia 27 października 2018 r.
w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej, po zapoznaniu się z projektem ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw, o którym poinformował Janusz Cieszyński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia w piśmie z dnia 10 października 2018 r., znak: DNK.0212.1.2018.8.KW, negatywnie ocenia przedłożony projekt w zakresie, w jakim zmienia on zasady prowadzenia kontroli przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Projekt ustawy wprowadza daleko posunięty rygoryzm postępowań kontrolnych prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Rozwiązania szczegółowe zawarte w opiniowanym projekcie zmierzają w kierunku przeciwnym, niż regulacje wprowadzone do porządku prawnego ustawą z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców. Ustawa - Prawo przedsiębiorców określając zasady kontroli przedsiębiorców uwzględnia ich prawa w toku kontroli oraz wprowadza ograniczenia, które mają zapewnić, że prowadzona kontrola nie będzie w istotny sposób zakłócać normalnego funkcjonowania przedsiębiorcy. Opiniowany projekt utrzymuje stan, w którym w stosunku do świadczeniodawców będących przedsiębiorcami wyłączone jest stosowanie przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców dotyczących ograniczeń jednoczesnego prowadzenia kilku kontroli oraz ograniczeń czasu trwania kontroli. Przewidziane w projekcie ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw kompetencje kontrolne oraz zasady prowadzenia kontroli czynią z Narodowego Funduszu Zdrowia nadzwyczajną instytucję kontrolną działalności świadczeniodawców.

Uwagi szczegółowe:

1) negatywnie należy ocenić przewidzianą w projektowanych przepisach art. 61a ust. 1 pkt 3 oraz art. 61a ust. 2 pkt 1 możliwość prowadzenia kontroli w zakresie zasadności wyboru leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych stosowanych w profilaktyce, leczeniu, rehabilitacji i badaniach diagnostycznych.

Wybór stosowanego w terapii leku należy do lekarza i powinien opierać się na aktualnej wiedzy medycznej nieskrępowanej możliwością oceny sposobu leczenia przez kontrolera.

2) z treści projektowanego przepisu art. 61c wynika uprawnienie do żądania przez Prezesa NFZ wyników kontroli przeprowadzonych przez organy kontroli i inspekcji działające w administracji rządowej i samorządzie terytorialnym przy czym z przepisu tego nie wynika, aby uprawnienie to dotyczyło świadczeniodawców, co do których prowadzona jest przez Prezesa NFZ kontrola. Przepis ten może zatem stanowić podstawę do gromadzenia informacji o świadczeniodawcach poza postępowaniem kontrolnym, bez ich wiedzy, bez konieczności wykazywania potrzeby uzyskania takich danych w związku z realizowanymi bądź planowanymi działaniami kontrolnymi.
3) z treści projektowanego przepisu art. 61h ust. 2 należy wykreślić wyrazy: "albo przywołanemu świadkowi będącemu funkcjonariuszem publicznym.".

W ocenie Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej kontrola nie powinna odbywać się pod nieobecność kierownika podmiotu kontrolowanego lub osoby go reprezentującej.

4) poważne wątpliwości budzi przewidziana w projektowanym przepisie art. 61j ust. 1 pkt 1 możliwość badania i oceny wszelkich dokumentów w tym finansowo-księgowych i osobowych oraz innych nośników informacji związanych z zakresem kontroli. Tak szeroko zakreślony katalog dokumentów, które mogą być żądane w toku kontroli daje pole do nadmiernych działań kontrolerów, zwłaszcza że odmowa udostępnienia dokumentacji jako niezwiązanej z zakresem kontroli może być uznana za utrudnianie lub udaremnianie kontroli.
5) przewidziane w projektowanym przepisie art. 61j ust. 2 uprawnienie do badania i oceny dokumentacji medycznej powinno być zastrzeżone jedynie dla osób posiadających dyplom lekarza lub lekarza dentysty.
6) wątpliwości budzi przewidziane w projektowanym przepisie art. 61j ust. 3 uprawnienie kontrolera do swobodnego poruszania się po terenie podmiotu kontrolowanego. W ocenie Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej możliwość realizacji czynności kontrolnych nie może oznaczać pełnej swobody poruszania się bez względu na wyznaczone strefy zamknięte lub ograniczonego dostępu z uwagi na życie i zdrowie pacjentów.
7) negatywnie należy ocenić przewidziany w projektowanym przepisie art. 61j ust. 5 obowiązek wykonywania przez podmiot kontrolowany, na żądanie kontrolera, nieodpłatnych zestawień i obliczeń przygotowanych na podstawie dokumentów lub elektronicznych baz danych. Przepis ten umożliwia przerzucenie przez kontrolera na podmiot kontrolowany wykonywania czynności kontrolnych.
8) negatywnie należy ocenić przewidziany w projektowanym przepisie art. 61n ust. 1 pkt 2 obowiązek przygotowania oddzielnego, zamykanego pomieszczenia na potrzeby przechowywania dokumentacji zabezpieczonej w toku kontroli.
9) negatywnie należy ocenić przewidziane w projektowanym przepisie art. 61s ust. 1 odstąpienie od konieczności sporządzania odrębnego dokumentu - protokołu kontroli - zawierającego ustalenia faktyczne, co do którego istnieje możliwość wniesienia zastrzeżeń. Rezygnacja ze sporządzania dokumentu zawierającego ustalenia faktyczne poczynione w toku kontroli z towarzyszącym temu dokumentowi prawem podmiotu kontrolowanego do zgłaszania zastrzeżeń do samych ustaleń kontroli, nie będzie służyła wyjaśnieniu ewentualnych nieprawidłowości stwierdzonych w toku kontroli. Z doświadczenia podmiotów kontrolowanych wynika, że niejednokrotnie ustalenia faktyczne kontroli były modyfikowane na skutek wniesionych zastrzeżeń. Szybkość postępowania kontrolnego nie powinna być wartością samą w sobie zwłaszcza, jeżeli może skutkować dokonaniem nieprawidłowych ustaleń faktycznych.
10) przewidziana w projektowanym przepisie art. 61u ust. 1 pkt 2 przesłanka umożliwiająca przeprowadzenie kontroli bez uprzedniego zawiadomienia jest zbyt szeroka. Odstąpienie od uprzedniego zawiadamiania o kontroli powinno być możliwe jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Tymczasem podejrzenie naruszenia prawnego lub umownego zakazu lub niedopełnienia prawnego lub umownego obowiązku dotyczyć może każdego postępowania kontrolnego realizowanego poza zaplanowanymi uprzednio kontrolami.
11) projektowany przepis art. 61u ust. 2 powinien otrzymać brzmienie:

"2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, kontrolerzy przeprowadzają kontrolę na podstawie legitymacji służbowej i upoważnienia.".

Odstąpienie od konieczności wcześniejszego informowania o kontroli nie może oznaczać, że kontrola może być prowadzona bez jej zlecenia przez Prezesa NFZ. W ocenie Prezydium realizacja kontroli bez uprzedniego zawiadomienia powinna następować na podstawie przedkładanego kontrolowanemu upoważnienia i legitymacji służbowej.

12) wątpliwości budzi przewidziana w projektowanym przepisie art. 61w możliwość zastosowania przez Fundusz sankcji poza postępowaniem kontrolnym. Przepis ten nie wskazuje w jaki sposób dochodzi do zastosowania sankcji w szczególności, w jaki sposób informowany o tym fakcie jest świadczeniodawca. Zastosowanie sankcji w sposób określonych w przywołanym przepisie nie może pozbawiać świadczeniodawcy możliwości zakwestionowania zarówno ustaleń stanowiących podstawę zastosowanej sankcji, jak również jej rodzaj lub wysokość.
13) wątpliwości budzi treść projektowanego przepisu art. 192a pkt 2 w zakresie, w jakim przepis ten ma stanowić podstawę do zwrócenia się do świadczeniodawcy o udostępnienie dokumentacji medycznej. Nie jest zrozumiała relacja żądania udostępnienia dokumentacji na podstawie art. 192a pkt 2 ustawy do żądania udostępnienia dokumentacji w ramach prowadzonej kontroli. W ocenie Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej udostępnienie dokumentacji medycznej, zawierającej informacje objęte tajemnicą lekarską, może następować jedynie w ramach prowadzonej kontroli, a nie w ramach zgłoszonego poza tym trybem żądania na podstawie projektowanego art. 192a. Potwierdzenie udzielania świadczeń opieki zdrowotnej może następować np. poprzez złożenie przez kierownika podmiotu oświadczenia o udzieleniu takich świadczeń a nie poprzez udostępnianie dokumentacji medycznej.
14) negatywnie należy ocenić projektowany przepis art. 195a, który przewiduje odpowiedzialność karną osoby zatrudniającej kontrolera w okresie 2 lat od dnia sporządzenia wystąpienia pokontrolnego dotyczącego kontroli w podmiocie zatrudniającym. W ocenie Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej, to kontroler NFZ ma pełną świadomość ograniczeń związanych z wykonywaniem zadań kontrolera i w przypadku ich naruszenia odpowiedzialność karna powinna obejmować byłego kontrolera, a nie jego pracodawcę.
15) Prezydium negatywnie ocenia przewidziane w art. 2 projektu ustawy zmiany w ustawie o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych w zakresie, w jakim:
a) projektowany przepis art. 52a ust. 1 tej ustawy przewiduje możliwość nakładania kar odnoszących się do kwoty refundacji w przypadkach prowadzenia dokumentacji medycznej w sposób niezgodny z przepisami prawa oraz nieprowadzenia dokumentacji medycznej.

W ramach kontroli wystawiania recept badanie i wyciąganie negatywnych konsekwencji w zakresie prowadzenia dokumentacji medycznej ma uzasadnienie jedynie wówczas, gdy z dokumentacji medycznej nie wynikają względy medyczne uzasadniające ordynację zrefundowanego leku. Z powyższych względów z treści projektowanego art. 52 ust. 1 należy wykreślić pkt 3 i 4. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest instytucją odpowiedzialną za weryfikację zgodności z prawem każdego aspektu działalności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów. Uprawnienia kontrolne Narodowego Fundusz Zdrowia powinny co do zasady sięgać tam, gdzie ewentualne nieprawidłowości działania personelu medycznego wywołują negatywne skutki finansowe po stronie Narodowego Funduszu Zdrowia.

b) projektowany przepis art. 52a ust. 1 pkt 7 przewiduje możliwość nakładania na lekarzy i podmioty wykonujące działalność leczniczą kary w przypadku wystawienia recepty niezgodnie ze wskazaniami zawartymi w obwieszczeniach, o których mowa w art. 37 ustawy refundacyjnej; Prezydium podkreśla, że w porozumieniu podpisanym przez Ministra Zdrowia z Lekarzami Rezydentami znalazło się zobowiązanie Ministra Zdrowia do przedstawienia Radzie Ministrów projektów aktów prawnych, które przewidywałyby zwolnienie lekarzy z obowiązku wskazywania na recepcie poziomu refundacji leków - co jest równoznaczne z wyłączeniem osób wystawiających receptę z jakiegokolwiek odnoszenia się do kwestii wskazań wynikających z obwieszczeń Ministra Zdrowia.

Z powyższych względów, z treści projektowanego art. 52 ust. 1 ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych należy wykreślić pkt 7.

c) projektowany przepis art. 52a ust. 1 pkt 6 tej ustawy odnosi się do wystawienia recepty niezgodnej z uprawnieniami pacjenta.

Samorząd lekarski od wielu lat konsekwentnie postuluje likwidację spoczywających na lekarzach i lekarzach dentystach obowiązków o charakterze niemedycznym, związanych z ustalaniem uprawnień pacjentów do refundacji leków, w tym poziomu tej refundacji.

d) projektowany przepis art. 52a ust. 2 tej ustawy przewiduje możliwość nakładania kary umownej w kwocie do równowartości kwoty refundacji za okres objęty kontrolą.

Projektowany przepis, określając jedynie górną granicę możliwej kary, nie zawiera żadnego wskazania co do miarkowania nakładanej kary w zależności od wagi stwierdzonych uchybień czy ich liczby w kontrolowanym okresie. Mając na uwadze, że kontrole ordynacji lekarskiej realizowane dotychczas przez NFZ obejmowały niejednokrotnie okresy wielu miesięcy a nawet ponad roku, projektowany przepis nie zabezpiecza kontrolowanego przed nałożeniem rażąco wygórowanych kar nieadekwatnych do stwierdzonych uchybień.